| YouTube Channel

भस्म (bhasma)

 
Monier Williams Cologne
English
भस्म in comp. for भस्मन्.
Hindi
Hindi
राख
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
भस्म = भस्मन् Asche. भस्मस्य, Śiva-P. (SK.) 28, 77.
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 भस्म
noun
कस्यापि वस्तुनः ज्वलनानन्तरम् अवशिष्टः चूर्णरूपः अंशः।
"ग्रामेषु कैश्चन जनैः पात्राणि मार्ष्टुं भस्म उपयुज्यते।"
Synonyms:
 भस्म
noun
अग्निहोत्रस्य रक्षा यां शिवभक्ताः मस्तके धारयन्ति।
"साधुजनः भस्म धारयित्वा साधनायां लीनः अस्ति।"
वैजयन्तीकोषः
Sanskrit
Word: भस्म
Root: भस्मन्
Gender: नपुं
Number: all
अर्थः ⇒ दग्धगोम्यादि-विकारः
Meaning(s):
⇒ Ashes
Shloka(s):
1|2|33|1 ► भसितं भस्म भूतिः स्यादग्न्युत्पात उपाहितः। (स्वर्गकाण्डः/लोकपालाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 1|2|33|1 ⇢ भसितम् (भसित) (नपुं) ⇒ Ashes ⇒ दग्धगोम्यादि-विकारः
➠ 1|2|33|1 ⇢ भस्म (भस्मन्) (नपुं) ⇒ Ashes ⇒ दग्धगोम्यादि-विकारः
➠ 1|2|33|1 ⇢ भूतिः (भूति) (स्त्री) ⇒ Ashes ⇒ दग्धगोम्यादि-विकारः
Related word(s):
अवयव_अवयवीसंबन्धः ➡ अग्निः
जातिः ➡ अचलनिर्जीववस्तु
पुराणम्
English
भस्म / BHASMA. (Sacred ash). To know a story about the greatness of bhasma see under the word durjaya.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
भस्म, [न्]
क्ली,
 (बभस्तीति । भस् भर्त्सनदीप्त्योः +“सर्व्वधातुभ्यो मनिन् ।” उणा० ४ । १४४ ।इति मनिन् ॥
दग्धकाष्ठादिविकारः ।) शिवाङ्ग-भूषणम् । छाइ इति भाषा । यथा, --“अस्याङ्गभूषणं भस्म विभूतिर्भूतिरस्य तु ।”इति शब्दरत्नावली ॥
तद्भस्म कामदेवशरीरजम् । यथा, --“प्रसीद सर्व्वभूतेश ! भक्त्या त्वत्प्रणता वयम् ।इति स्म वदतां तेषाममराणां तदानलः ।ललाटचक्षुः सम्भूतो भस्माकार्षीन्मनोभवम् ॥
दग्ध्वा कामं तदा वह्निर्ज्वालामालातिदीपितः ।संस्तम्भितोऽथ विधिना हरं गन्तुं शशाक न ॥
महादेवोऽथ तद्भस्म मनोभवशरीरजम् ।आदाय सर्व्वगात्रेषु भूतिलेपं तदाकरोत् ॥
लेपशेषाणि भस्मानि समादाय तदा हरः ।सगणोऽन्तर्दधे कालीं विहाय विधिसम्मते ॥
”इति कालिकापुराणे ४१ अध्यायः ॥
* ॥
भस्मम्रक्षणं सप्तविधास्नानान्तर्गताग्नेयस्नानम् ।यथा, --“आग्नेयं भस्मना स्नानं वायव्यं गोरजः स्मृतम् ।”इति यामलः ॥
शिवपूजायां ललाटे तस्य धारणमावश्यकम् ।यथा, --“विना भस्मत्रिपुण्ड्रेण विना रुद्राक्षमालया ।पूजितोऽपि महादेवो न स्यात्तस्य फलप्रदः ॥
”इत्याह्रिकतत्त्वम् ॥
तेन कांस्यशुद्धिर्यथा, --“अम्भसा हेमरूप्यायः कांस्यं शुध्यति भस्मना ।अम्लैस्ताम्रञ्च रैत्यञ्च पुनःपाकेन मृण्मयम् ॥
”इति शुद्धितत्त्वम् ॥
* ॥
अश्मरीविकारः । यथा, --“शर्क्करासिकतामेहो भस्माख्योऽश्मरीवैकृतम् ।अश्मर्य्याः शर्क्करा ज्ञेया तुल्यव्यञ्जनवेदना ॥
”इति सुश्रुते निदानस्थाने अश्मरीनिदानम् ॥