| YouTube Channel

भसिता-त्री (bhasitA-trI)

 
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“भस भर्त्सनदीप्त्योः”@} 2 छान्दसः।
3 धातुपाठेषु सर्वत्र ‘--भर्त्सनदीप्त्योः’ इत्येवास्य धातोरर्थनिर्देशो दृश्यते।
परं तु निरुक्ते 4 ‘बभस्तिरत्तिकर्मा।’ इत्युक्तत्वात्
तथा, ‘हरी इवान्धांसि बप्सता।’ 5 इत्यत्र यास्केन ‘हरी इवान्नानि भुञ्जाने।’ इति व्याख्यानात्, सायणभाष्येऽपि ‘भस भक्षणदीप्त्योः।’ इत्येवात्र 6 धातुस्वरूपोपादानाच्च ‘भक्षणदीप्त्योः’ इत्येव पाठः प्रामाणिक इति, भर्त्सन-भक्षणशब्दयोः प्रायस्तुल्यश्रुत्या पाठभेद इति वा प्रतिभाति।]] 7 भासकः-सिका, भासकः-सिका, बिभसिषकः-षिका, बाभसकः-सिका
भसिता-त्री, भासयिता-त्री, बिभसिषिता-त्री, बाभसिता-त्री
8 बप्सत्-बप्सतौ-बप्सतः, 9 भासयन्-न्ती-ती, बिभसिषन्-न्ती-ती
-- भसिष्यन्-न्ती-ती, भासयिष्यन्-न्ती-ती, बिभसिषिष्यन्-न्ती-ती
-- इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि आदादिककशतिवत् 10 ज्ञेयानि।
11 नभः, 12 भस्म, 13 भस्त्रम्, 14 भसत् इतीमानि रूपाण्यस्माद् भवन्तीति विशेषः।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (११५२)
02
=>
 (३-जुहोत्यादिः-११००। अक। सेट्। पर।)
03
=>
 [[[अ]
04
=>
 (५-४६)
05
=>
 (ऋ। वे। १-६-२८-७)
06
=>
 (ऋ। वे। १-६-२८-७)
07
=>
 [पृष्ठम्०९४६+ २६]
08
=>
 [[१। शतरि, शपि, तस्य ‘जुहोत्यादिभ्यः--’ (२-४-७५) इति श्लुः। ‘श्लौ’ (६-१-१०) इति द्विर्वचनम्। ‘घसिभसोर्हलि च’ (६-४-१००) इति उपधा- ऽकारलोपः। ‘खरि च’ (८-४-५५) इति भकारस्य चर्त्वेन पकारः। अभ्यासे हलादिशेषजश्त्वादिकम्।]]
09
=>
 [[२। भक्षणार्थकत्वे, ‘निगरणचलनार्थेभ्यः--’ (१-३-८७) इति ण्यन्तात् कर्तृगामिन्यपि क्रियाफले परस्मैपदमेव। दीप्त्याद्यर्थकत्वे, छान्दसत्वात् दृष्टानुविध्याश्रयणे वा शानजन्तेऽपि भासयमानः इति रूपं साध्वेवेत्यपि बोध्यम्।]]
10
=>
 (१७८)
11
=>
 [[३। न बभस्ति इति नभः = आकाशः। नञ्पूर्वादस्मात् ‘अन्येभ्योऽपि दृश्यते’ (३-२-१७८) इति क्विपि सकारस्य रुत्वे विसर्गे च रूपमिति आत्रेयादयः साधयन्तीति माधवधातुवृत्तौ दृश्यते। अत्र बाहुलकात् नञ्समासे नलोपाभाव इति बोध्यम्।]]
12
=>
 [[४। भाषायामपि, ‘अन्येभ्योऽपि दृश्यन्ते’ (३-२-७५) इति मनिन्प्रत्यये ‘नेड् वशि कृति’ (७-२-८) इतीण्निषेधे रूपमेवम्। ‘भूतेऽपि दृश्यन्ते’ (३-३-२) इति भूते- ऽयं प्रत्ययः। भसितम् = भस्म।]]
13
=>
 [[५। ‘हुयामाश्रुभसिभ्यस्त्रन्’ (द। उ। ८-८४) इति त्रन्प्रत्यये रूपमेवम्। ‘तितुत्रत--’ (७-२-९) इतीण्निषेधः। बभस्तीति भस्त्रम् = चर्म, उदरं च।]]
14
=>
 [[६। ‘शॄदॄभसोऽदिः’ (द। उ। ६-४२) इत्यदिप्रत्यये रूपमेवम्। बभस्ति, भस्यते वा तस्मिन् आहार इति भसत् = आमाशयस्थानम्।]]