भद्र (bhadra)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 भद्र mfn.
   (-द्रः-द्रा-द्रं)
	 1. Happy,  prosperous,  lucky,  propitious.
	 2. Best, 
excellent.
	 3. Pure,  pious,  virtuous.
	 n.
  Subst. (-द्रं)
	 1. Prosperity, 
fortune,  happiness. (Adv.) Happy,  well,  right.
	 n.
  (-द्रं)
	 1. A
fragrant grass,  (Cyperus.)
	 2. Gold.
	 3. Iron or steel.
	 nf.  (-द्रं-द्री)
One of the astrological periods called Karanas,  the seventh
 also
called Vishti,  regarded as an unlucky period.
	 m.
  (-द्रः)
	 1. A name
of SĪVA 2. A wagtail.
	 3. A bull.
	 4. A heap,  a multitude.
	 5. A
description of elephant,  one of four classes into which they are
divided.
	 6. Mount Meru.
	 7. One of the nine persons termed
Suklabalas by the Jainas.
	 8. A title of reverential address.
9. A hypocrite.
	 f.
  (-द्रा)
	 1. The Ganges of heaven. 
	 2. The
ichneumon plant: see राम्ना 3. Indigo.
	 4. Asclepias pseudosarsa.
5. A shrub,  (Pœderia fœtida.)
	 6. A medicinal plant,  commonly
Kayaphal.
	 7. A name of the second,  seventh,  and twelfth days
of the lunar fortnight.
	 8. A female Saktī or deity of the Jainas.
9. One of the four divisions of the Ganges,  according to the
Purānas,  that which flows to the northern Kuru.
	 10. A tree,  (Gme-
lina arborea.)
	 11. A cow.
	 12. Turmeric.
	 13. Dear.
	 14. Hypocritical.
15. Head,  chief. 
	 16. A term of respect used in addressing ladies.
E.
  भदि to happy,  Unādi aff.
   रन् and the nasal rejected.

Capeller Eng

English

 भद्र॑ a.
  bright,  pleasing,  good,  happy
 voc.
  भद्र, 
भद्रे & भद्रास् good sir,  good lady,  & good people! भद्र॑म् &
भद्र॑या adv.
  luckily,  fortunately. n.
  luck,  prosperity,  good fortune, 
भद्रं ते or वः happiness to thee or you (often only explet. ).

Yates

English

 भद्र (द्रः-द्रा-द्रं)
a. Happy,  prosperous
good,  pious.
m.
  Shiva
 a bull
a heap
 a wagtail.
f.
  Ganges of
heaven
 a plant
 indigo.
n.
  Fra-
grant grass
 gold
 iron. 
f.
  (द्री-द्रं)
n.
  An astronomical period. (द्रं)
adv. Prosperously.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

भद्र 	-	 bhadra 	-	 adj.
  	-	  prosperous
भद्र 	-	 bhadra 	-	 adj.
  	-	  lovely
भद्र 	-	 bhadra 	-	 adj.
  	-	  friendly
भद्र 	-	 bhadra 	-	 adj.
  	-	  auspicious
भद्र 	-	 bhadra 	-	 adj.
  	-	  beautiful
भद्र 	-	 bhadra 	-	 adj.
  	-	  blessed
भद्र 	-	 bhadra 	-	 adj.
  	-	  gracious
भद्र 	-	 bhadra 	-	 adj.
  	-	  fair
भद्र 	-	 bhadra 	-	 adj.
  	-	  fortunate
भद्र 	-	 bhadra 	-	 adj.
  	-	  good
भद्र 	-	 bhadra 	-	 adj.
  	-	  dear
भद्र 	-	 bhadra 	-	 adj.
  	-	  excellent
भद्र 	-	 bhadra 	-	 adj.
  	-	  good i.e. skilful in
भद्र 	-	 bhadra 	-	 adj.
  	-	  happy
भद्र 	-	 bhadra 	-	 adj.
  	-	  pleasant
भद्र 	-	 bhadra 	-	 adj.
  	-	  kind
भद्र 	-	 bhadra 	-	 adj.
  	-	  great
भद्र 	-	 bhadra 	-	 adj.
  + loc 	-	  skilful in
भद्र 	-	 bhadra 	-	 adj.
  + loc 	-	  good in
भद्र 	-	 bhadra 	-	 m.
  	-	  gentleman

Wilson

English

 भद्र
mfn.
   (-द्रः-द्रा-द्रं)
1 Happy,  prosperous,  lucky,  propitious.
2 Best,  excellent.
3 Pure,  pious,  virtuous.
n.
  subst. (-द्रं) Prosperity,  fortune, 
happiness. (adv.) Happy,  well,  right.
n.
  (-द्रं)
1 A fragrant grass,  (Cyperus.)
2 Gold.
3 Iron or steel.
nf.  (-द्रं-द्री) One of the astrological periods called
Karaṇas,  the seventh
 also called Viṣṭī,  regarded as an unlucky
period.
m.
  (-द्रः)
1 A name of ŚIVA.
2 A wagtail.
3 A bull.
4 A heap,  a multitude.
5 A description of elephant,  one of four classes into which they are divided.
6 Mount Meru.
7 One of the nine persons termed Śuklabalas by the Jainas.
f.
 
(-द्रा)
1 The Ganges of heaven. 
2 The ichneumon plant: see रास्ना.
3 Indigo.
4 Asclepias pseudosarsa.
5 A shrub,  (Pœderia foetida.)
6 A medicinal plant,  commonly Kayaphal.
7 A name of the second,  seventh,  and twelfth days of the lunar fortnight.
8 A female Śakti or deity of the Jainas.
9 One of the four divisions of the Ganges,  according to the Purāṇas, 
that which flows to the northern Kuru.
10 A tree,  (Gmelina arborea.)
11 A cow.
12 Turmerick.
E.
  भदि to be happy,  Uṇādi aff.
   रन् and the nasal rejected.

Apte

English

भद्र [bhadra],  a.
  [भन्द्-रक् नि˚ नलोपः Uṇ.*
  2.28]

Good,  happy,  prosperous.

Auspicious,  blessed
 as in भद्रमुख.

Foremost,  best,  chief
 पप्रच्छ भद्रं विजितारिभद्रः R.*
  14. 31.

Favourable,  propitious
 भद्रं कर्णेभिः शृणुयाम देवा भद्रं पश्येमाक्षभिर्यजत्राः Ṛv.1.89.8.

Kind,  gracious,  excellent,  friendly,  good
 oft
 en used in voc. sing.
  in the sense of 'my good sir',  or 'my good friend',  'my good lady',  'my dear madam'.

Pleasant,  enjoyable,  lovely,  beautiful
 न तु कृच्छ्रादपि भद्रं निजकान्तं सा भजत्येव Pt.*
  1.181.

Laudable,  desirable,  praiseworthy.

Beloved,  dear.

Specious,  plausible,  hypocritical.

Skilful,  expert
 भद्रो$स्मि नृत्ये कुशलो$स्मि गीते Mb.
 *  4. 11.8.

द्रम् Happiness,  good fortune,  welfare,  blessing,  prosperity
 भद्रं भद्रं वितर भगवन् भूयसे मङ्गलाय Māl.
 1.3
 6.7
 त्वयि वितरतु भद्रं भूयसे मङ्गलाय U.*
  3.48
 oft
 . used in pl.
  in this sense
 सर्वो भद्राणि पश्यतु
 भद्रं ते 'god bless you',  'prosperity to you'.

Gold.

A fragrant grass.

Iron,  steel.

The seventh Karaṇa. 

द्रः A bullock.

A species of wag-tail.

A term applied to a particular kind of elephants.

An impostor,  a hypocrite
 Ms.*
  9.258.

N.
  of Śiva. 

An epithet of mount Meru.

The Devadāru tree.

A kind of Kadamba.  (भद्राकृ means 'to shave'
 भद्राकरणम् shaving). Comp.
   -अङ्गः an epithet of Balarāma.  -अश्वः N.
  of a Dvīpa.  -आकार,  -आकृति a.
  of auspicious features. -आत्मजः a sword. -आश्रयः the sandal tree.

आसनम् a chair of state,  splendid seat,  a throne.

a particular posture in meditation. -ईशः an epithet of Śiva.  -एला large cardamoms.-कपिलः an epithet of Śiva.  -कल्पः N.
  of the present age
 Buddh. -कान्तः a beautiful lover or husband.-कारक a.
  propitious. -काली N.
  of Durgā
 जयन्ती मङ्गला काली भद्रकाली कपालिनी Durgāpūjāmantra
 भद्रकाल्यै पुरुषपशु- मालभतापत्यकामः Bhāg.*
  5.9.12. -काष्ठम् the tree called Devadāru. -कुम्भः a golden jar filled with water from a holy place,  particularly from the Ganges (esp. used at the consecration of a king). -गणितम् The construction of magical diagrams. -गौरः N.
  of a mountain
 Mark. P.
  -घटः,  -घटकः a vessel from which a lottery is drawn -दारु m.
 ,  n.
  a sort of pine. -नामन्m. 

a wag-tail.

the wood-pecker. -निधिः certain vessels of copper etc. fashioned for gifts
 एवं तु तं भद्रनिधिं सुविद्वान् कृत्वासने प्रावरणोपयुक्ते Vāman P.
  -नृपतिः a gracious king.

पीठम् a splendid seat,  chair of state,  throne
 औदुम्बरं भद्रपीठमभिषेकार्थमाहृतम् Rām.*
  2.14.34
 उपतस्थुः प्रकृतयो भद्रपीठोपवेशितम् R.*
  17.1.

a kind of winged insect. -बलनः an epithet of Balarāma.  -मुख a.
  'of an auspicious face',  used as a polite address,  'good sir',  'gentle sir'
 Ś.*
  7
 ततो भद्रमुखात्राहं स्थास्ये स्थाणु- रिवाचलः Mark. P.
  (-खी) good lady
 V.*
  2. -मुस्तकः (-मुस्ता) Cyperus Rotunda (Mar.  नागरमोथा). -मृगः an epithet of a particular kind of elephant. -रेणुः N.
  of Indra's elephant. -वर्मन् m.
  a kind of jasmine.-वाच् f.
  a kind or friendly speech. -विराज् N.
  of a metre
 ओजे तपरौ जरौ गुरुश्चेन् म्सौ जूगौ भद्रविराट् V. Ratna. -शाखः an epithet of Kārtikeya.  -श्रयम्,  -श्रियम् sandalwood. -श्रीः f.
  the sandal tree. -सोमा an epithet of the Ganges.

Apte 1890

English

 भद्र a. [भंद्-रक् नि° नलोपः Uṇ. 2. 28] 1 Good,  happy,  prosperous. 
2 Auspicious,  blessed
 as in भद्रमुख. 
3 Foremost,  best,  chief,  पप्रच्छ भद्रं विजितारिभद्रः R. 14. 31. 
4 Favourable,  propitious. 
5 Kind,  gracious,  excellent,  friendly,  good
 often used in voc. sing. in the sense of ‘my good sir’ or ‘my good friend’,  ‘my good lady’,  ‘my dear madam’. 
6 Pleasant,  enjoyable,  lovely,  beautiful
 Pt. 1. 181. 
7 Laudable,  desirable,  praiseworthy. 
8 Beloved,  dear. 
9 Specious,  plausible,  hypocritical. 
द्रं 1 Happiness,  good fortune,  welfare,  blessing,  prosperity
 भद्रं भद्रं वितर भगवन् भूयसे मंगलाय Māl. 1. 3
 6. 7
 त्वयि वितरतु भद्रं भूयसे मंगलाय U. 3. 48
 oft. used in pl. in this sense
 सर्वो भद्राणि पश्यतु
 भद्रं ते ‘god bless you’,  ‘prosperity to you’. 
2 Gold. 
3 A fragrant grass. 
4 Iron,  steel. 
5 The seventh Karaṇa. 
द्रः 1 A bullock. 
2 A species of wag-tail. 
3 A term applied to a particular kind of elephants. 
4 An impostor,  a hypocrite
 Ms. 9. 258. 
5 N. of Śiva. 
6 An epithet of mount Meru. 
7 The Devadāru tree. 
8 A kind of Kadamba. (भद्राकृ means ‘to shave’
 भद्राकरणं shaving). 
Comp. 
अंगः an epithet of Balarāma. 
अश्वः N. of a Dvīpa. 
आकार,  
आकृति a. of auspicious features. 
आत्मजः a sword. 
आश्रयः the sandal tree. 
आसनं {1} a chair of state,  splendid seat,  a throne. {2} a particular posture in meditation. 
ईशः an epithet of Śiva. 
एला large cardamoms. 
कपिलः an epithet of Śiva. 
कारक a. propitious. 
काली N. of Durgā. 
काष्ठं the tree called Devadāru. 
कुंभः a golden jar filled with water from a holy place,  particularly from the Ganges. 
गणितं the construction of magical diagrams. 
घटः,  
घटकः a vessel from which a lottery is drawn. 
दारु m.,  n. a sort of pine. 
नामन् m. {1} a wag-tail. {2} the wood-pecker. 
पीठं {1} a splendid seat,  chair of state,  throne
 R. 17. 10. {2} a kind of winged insect. 
बलनः an epithet of Balarāma. 
मुख a. ‘of an auspicious face’,  used as a polite address,  ‘good sir, ’ ‘gentle sir’
 Ś. 7. (
खी) good lady
 V. 2. 
मृगः an epithet of a particular kind of elephant. 
रेणुः N. of Indra's elephant. 
वर्मन् m. a kind of jasmine. 
शाखः an epithet of Kārtikeya. 
श्रयं,  
श्रियं sandal-wood. 
श्रीः f. the sandal tree. 
सोमा an epithet of the Ganges. 

Monier Williams Cologne

English

 भद्र॑ mf(आ॑)n.  blessed,  auspicious,  fortunate,  prosperous,  happy,  RV.
   &c.
   &c.
  

 good,  gracious,  friendly,  kind,  ib.

 excellent,  fair,  beautiful,  lovely,  pleasant,  dear,  ib.

 good i.e. skilful in (loc.  ),  MBh.
   iv,  305

 great,  L.
 

 (with नृपति m.
  a good or gracious king,  Yājñ.
 
 with कान्त m.
  a beautiful lover or husband,  Pañcat.
 
 with दिश् f.
  the auspicious quarter i.e. the south,  MBh.
  
 with वाच् f.
  kind or friendly speech,  BhP.
  
 voc.
   m.
  and f.
  sg. and pl.
  भद्र,  °द्रे,  °द्राः,  often in familiar address =
  my good sir or lady,  my dear or my dears,  good people,  Mn.
  
 MBh.
   &c.
  )

 भद्र॑ m.
  (prob.) a sanctimonious hypocrite,  Mn.
   ix,  259 (v.l. °द्र-प्रेक्षणिकैः)

 a partic.  kind of elephant,  R.
  (also N.
  of a world elephant,  ib.) a bullock,  L.
 

 a water wagtail,  Var.
  (cf.   -नामन्)

 Nauclea Cadamba or Tithymalus Antiquorum,  L.
 

 N.
  of Śiva,  L.
 

 of mount Meru,  L.
 

 of a class of gods (pl. ) under the third Manu,  BhP.
  

 of a people (pl. ),  AV.
  Pariś.

 of one of the 12 sons of Viṣṇu and one of the Tuṣita deities in the Svāyambhava Manv-antara,  BhP.
  

 (with Jainas) of the third of the 9 white Balas,  L.
 

 of a son of Vasu-deva and Devakī (or Pauravī),  BhP.
  
 Kathās.

 of a son of Kṛṣṇa,  BhP.
  

 of a son of Upacārumat,  Buddh.
 

 of an actor,  Hariv.
 

 of a friend of Bāṇa,  Vās.
 ,  Introd.

 (with Buddhists) N.
  of a partic.  world

 भद्र॑ n.
  prosperity,  happiness,  health,  welfare,  good fortune (also pl.
 ),  RV.
   &c.
   &c.
   (भद्रं तस्य or तस्मै,  prosperity to him! Pāṇ.
  ii,  3,  73
 भद्रं ते or वः often used parenthetically in a sentence =
  ‘if you please’,  or to fill up a verse
 भद्रम् उपलाह्,  happiness to you,  O stones! Śāntiś.
 
 भद्रम् with √ कृ and dat.
 ,  to grant welfare to,  bless,  RV.
  )

 gold,  L.
 

 iron or steel,  L.
 

 kind of Cyperus (=  -मुस्त),  L.
 

 a partic.  posture in sitting,  Cat.
 

 भद्र॑ n.
  a partic.  Karaṇa,  L.
  (cf.   f.
 )

 भद्र॑ n.
  a partic.  mystic sign,  AgP.
  

 a partic.  part of a house,  Nalac.
  

 N.
  of various Sāmans,  ĀrṣBr. 

Monier Williams 1872

English

 भद्र भद्र। See under rt. भन्द् below.

 भद्र,  अस्,  आ,  अम्,  good,  well,  prosperous, 
happy,  auspicious (e. g. भद्रा दिश्,  the auspicious
quarter,  the south)
 favourable,  propitious,  gracious, 
kind,  friendly,  benevolent,  pious,  excellent,  (भद्रो
नृपतिः,  a good or gracious king
 often used
in voc. sing. m. भद्र as a familiar mode of
address,  in the sense of ‘my good sir, ’ ‘my dear
fellow
’ and in voc. sing. f. भद्रे,  ‘my good
lady, ’ ‘my dear madam’)
 pleasant,  enjoyable, 
desirable,  laudable,  commendable
 lovely,  beauti-
ful
 beloved,  dear
 specious,  plausible,  hypocritical, 
any hypocrite or impostor,  (according to Kullūka on
Manu IX. 258 = कल्याणाचार-प्रच्छन्न-पाप)
(अम्),  n. prosperity,  happiness,  welfare,  good fortune, 
fortune,  (भद्राणि,  n. pl. = भद्रम्,  good for-
tune
 भद्रम् अ-व्याहतम्,  uninterrupted happi-
ness or prosperity
 भद्रं ते,  prosperity to thee!
भद्रं वः,  happiness to you! may it be well
with you! frequently mere forms politely used in
conversation,  and sometimes equivalent to our expres-
sions ‘if you please, ’ ‘with all deference or respect
for you, ’ &c.)
 gold
 iron,  steel
 a fragrant grass, 
Cyperus Rotundus [cf. भद्र-मुस्त]
 a particular
posture in sitting (= भद्रासन)
 N. of the
seventh of the eleven astronomical periods called
Karaṇas
 of various Sāmans
 (अस्),  m. a bullock
 a
term applied to a particular kind of elephant
 N. of
one of the elephants which support the world
 a
water wag-tail [cf. भद्र-नामन्]
 a heap,  multi-
tude (?)
 Nauclea Cadamba
 Tithymalus Antiquorum
an epithet of Śiva
 N. of one of the twelve sons of
Viṣṇu and one of the Tuṣita deities in the Svā-
yambhava Manv-antara
 (with Jainas) N. of the
third of the nine white Balas
 N. of a son of Vasu-
deva and Pauravī
 of a son of Vasu-deva and Devakī
of a son of Upacāru-mat
 of an actor
 of a friend
of Bāṇa
 of a son of Kṛṣṇa
 an epithet of mount
Meru
 (with Buddhists) N. of a particular world
(आस्),  m. pl.,  N. of a class of divinities under the
third Manu
 N. of a people
 (आ),  f. a cow
 N.
of various plants (= कृष्णा,  अनन्ता,  रास्ना, 
प्र-सारिणी,  जीवन्ती,  अपराजिता,  नीली,  बला, 
शमी,  वचा,  दन्ती,  हरिद्रा,  श्वेत-दूर्वा,  काश्-
मरी,  सारिवा-विशेष,  काकोडुम्बरिका)
 Gmelina
Arborea
 a kind of metre,  the first and third lines
of which are ˘¯˘¯¯˘˘¯˘¯¯,  and the second
and fourth ¯¯˘¯¯ &c.
 N. of the second,  seventh, 
and twelfth days of the lunar fortnight
 of a goddess
of a Buddhist woman
 of Dākṣāyaṇī in Bhadre-
śvara
 of a Vidyā-dharī
 of a daughter of Surabhi
of a wife of Vasu-deva
 of the wife of Vaiśravaṇa
of a daughter of Soma and wife of Utathya
 of a
daughter of Raudrāśva and the Apsaras Ghṛtācī
 of
a Kākṣīvatī and wife of Vyuṣitāśva
 of a daughter
of Meru and wife of Bhadrāśva
 of a daughter of
Sruta-kīrtti and wife of Kṛṣṇa
 of various rivers
of a river described as rising on the northern summit
of Meru and flowing through Uttara-kuru into the
northern ocean
 the celestial Ganges
 भद्रम्, 
भद्रया,  भद्रेभिस्,  ind.,  Ved. auspiciously, 
favourably,  propitiously,  happily,  well,  rightly
 [cf.
Lat. fastus for fad-tus,  fastigium,  fastidium, 
festivus: Goth. bats,  bat-iza,  ‘better
’ bat-ista, 
‘best:’ Angl. Sax. bet: Old Germ. baz,  ‘better
’
beziro,  bezisto,  ‘best:’ Goth. ga-bat-non,  bot-a, 
bot-jan: Angl. Sax. bót: Hib. feodhas,  ‘better
’
badhach,  ‘famous
’ perhaps maith: Cambro-Brit.
mad,  ‘good.’]
—भद्र-कण्ट,  अस्,  m. the plant
Asteracantha Longifolia.
—भद्र-कन्या,  f.,  N.
of the mother of Maudgalyāyana.
—भद्र-कपिल, 
अस्,  m. an epithet of Śiva
 [cf. भद्र and कपिल।]
—भद्र-कर्णिका,  f.,  N. of Dākṣāyaṇī in Go-
karṇa.
—भद्र-कर्णेश्वर (°ण-ईश्°),  N. of a
sacred bathing-place.
—भद्र-कल्प,  अस्,  m. (with
Buddhists) ‘the good or beautiful Kalpa, ’ N. of the
present age
 of a Sūtra work.
—भद्रकल्पिक, 
अस्,  m.,  N. of a Bodhi-sattva.
—भद्र-कार,  अस्, 
m.,  N. of a son of Kṛṣṇa
 (आस्),  m. pl.,  N. of a
people.
—भद्र-कारक,  अस्,  इका,  अम्,  causing
prosperity or welfare,  propitious,  prosperous.
—भ-
द्र-काली,  f.,  N. of a goddess
 (in the later mytho-
logy) a form of Durgā [cf. Manu III. 89]
 N. of
one of the Mātṛs attending on Skanda
 a species
of plant (= गन्धोली)
 N. of a village on the
right bank of the Ganges.
—भद्रकाली-क-
वच,  अम्,  n.,  N. of the thirty-seventh chapter of
the Gaṇeśa-khaṇḍa or third part of the Brahma-
vaivarta-Purāṇa.
—भद्रकाली-पूजा-यन्त्र,  अम्, 
n.,  N. of a mystical diagram mentioned in Kṛṣṇā-
nanda's Tantra-sāra.
—भद्रकाली-मनु,  उस्,  m., 
N. of the ninth chapter of the Pheṭ-kāriṇī-tantra.
—भद्रकाली-मन्त्र,  आस्,  m. pl.,  N. of a chapter
of the Tantra-sāra.
—भद्र-काशी,  f. = भद्र-
मुस्ता,  q. v.
—भद्र-काष्ठ,  अम्,  n. the wood
of Pinus Deodora or of Pinus Longifolia.
—भद्र-
कुम्भ,  अस्,  m. ‘auspicious jar, ’ a golden jar filled
with water from a holy place or from the Ganges
(used especially at the consecration of a king).
—भद्र-कृत्,  त्,  त्,  त्,  Ved. causing prosperity or
welfare
 (with Jainas) N. of the twenty-fourth Arhat
of the future Ut-sarpiṇī.
—भद्र-गणित,  अम्,  n.
the construction of magical squares or diagrams.
—भद्र-गन्धिका,  f. the plant Cyperus Rotun-
dus (= मुस्तक)
 the creeping plant Asclepias Pseu-
dosarsa.
—भद्र-गौर,  अस्,  m.,  N. of a mountain.
—भद्र-घट or भद्र-घटक,  अस्,  m. a
vessel from which a lottery is drawn.
—भद्रङ्-
कर,  अस्,  ई,  अम्,  auspicious,  propitious,  causing pros-
perity or happiness
 (अस्),  m.,  N. of a person
(अम्),  n.,  N. of a town in Vidarbha.
—भद्रङ्-
करण,  अस्,  ई,  अम्,  causing prosperity or happiness, 
prosperous.
—भद्र-चारु,  उस्,  m.,  N. of a son of
Kṛṣṇa.
—भद्र-चूड,  अस्,  m. the plant Euphor-
bia Tirucalli.
—भद्र-ज,  अस्,  m. the plant Wrightia
Antidysenterica.
—भद्र-जय,  अस्,  m.,  N. of a
man.
—भद्र-जानि,  इस्,  इस्,  इ,  Ved. having a beau-
tiful wife.
—भद्र-तर,  अस्,  आ,  अम्,  more pros-
perous,  happier
 better.
—भद्र-तरुणी,  f. the
plant Trapa Bispinosa (= कुब्जक).
—भद्र-ता, 
f. or भद्र-त्व,  अम्,  n. honesty,  probity
 pros-
perity,  good fortune.
—भद्र-तुङ्ग,  N. of a
sacred bathing-place.
—भद्र-तुरग,  अम्,  n.,  N.
of a Varṣa.
—भद्र-दन्त,  अस्,  m.,  N. of an
elephant.
—भद्र-दन्तिका,  f. a species of Croton.
—भद्र-दारु,  उस्,  उ,  m. n. a sort of pine,  Pinus
Deodora
 Pinus Longifolia.
—भद्रदार्व्-आदिक, 
अस्,  m. a class of thirty-nine medicinal plants and
substances.
—भद्र-देह,  अस्,  m.,  N. of a son of
Kṛṣṇa.
—भद्र-द्वीप,  अस्,  m.,  N. of an island.
—भद्र-नामन्,  आ,  m. the wood-pecker
 the
water wag-tail
 [cf. भद्र।]
—भद्र-नामिका, 
f. a species of plant (= त्रायमाणा).
—भद्र-
निधि,  इस्,  m. ‘treasure of fortune, ’ a term applied
to a costly vessel offered to Viṣṇu.
—भद्र-
पद,  अम्,  n. a kind of metre
 (आ),  f.,  N. of the
third and fourth lunar asterisms (= प्रोष्ठ-पद
cf. नक्षत्र).
—भद्रपदा-योग,  अस्,  m., 
N. of the twenty-eighth chapter of Bhaṭṭotpala's
commentary on Varāha-mihira's Bṛhat-saṃhitā.
—भद्र-पर्णा,  f. the shrub Pæderia Fœtida.
—भद्र-पर्णी,  f. the tree Gmelina Arborea
 the
shrub Pæderia Fœtida.
—भद्रपाद,  अस्,  ई,  अम्, 
born under the Nakṣatra Bhadra-padā.
—भद्र-
पाल,  अस्,  m.,  N. of a Bodhi-sattva.
—भद्र-पी-
ठ,  अम्,  n. a beautiful chair,  splendid seat,  throne
a kind of winged insect,  (perhaps incorrectly for a
form भद्र-कीट।)
—भद्र-पुर,  अम्,  n.,  N. of
a city
 [cf. भद्रा-नगर।]
—भद्र-बलन, 
अस्,  m. = बल-भद्र,  N. of the elder brother of
Kṛṣṇa.
—भद्र-बला,  f. the shrub Pæderia Fœ-
tida
 Sida Cordifolia (= बला).
—भद्र-बाहु, 
उस्,  m.,  N. of a son of Vasu-deva by Rohiṇī (Pau-
ravī)
 of a king of Magadha
 (with Jainas) N. of
one of the six Śruta-kevalins
 of the author of certain
Kalpa-sūtras
 of the author of the Jātakāmbho-nidhi
(ऊस्),  f.,  N. of a woman.
—भद्रबाहु-शास्त्र,  अम्, 
n.,  N. of a work mentioned in Nārāyaṇa's Praśnār-
ṇava.
—भद्रबाहु-स्वामिन्,  ई,  m.,  N. of an author
mentioned in Cāritra-siṃha-gaṇi's Shaḍdarśana-vṛtti.
—भद्र-भुज,  अस्,  आ,  अम्,  ‘auspicious-armed, ’
whose arms confer prosperity.
—भद्र-भूषणी, 
f.,  N. of a deity.
—भद्र-मनस्,  आस्,  f.,  N. of
the mother of the elephant Airāvata
 [cf. भद्र-
रेणु।]
—भद्र-मन्द,  अस्,  m. epithet of a parti-
cular kind of elephant
 (also read भद्र-मन्द्र
cf. भद्र,  मन्द,  मन्द्र।)
—भद्रमन्द्र-
मृग,  अस्,  m. epithet of a particular kind of ele-
phant.
—भद्र-मल्लिका,  f. a species of plant,  Cu-
cumis Madraspatanus (= गवाक्षी).
—भद्र-मा-
तृ,  ता,  f. a good or beautiful mother.
—भद्र-
मुख,  अस्,  ई,  अम्,  one whose face (i. e. whose
look) confers prosperity
 (अस्),  m.,  N. of a Nāga.
—भद्र-मुञ्ज,  अस्,  m. a plant akin to Saccha-
rum Sara.
—भद्र-मुस्त or भद्र-मुस्ता,  f. a
variety of Cyperus.
—भद्रमुस्तक,  अस्,  m. =
भद्र-मुस्त.
—भद्र-मृग,  अस्,  m. epithet
of a particular kind of elephant.
—भद्र-यव, 
अम्,  n. the seed of Wrightia Antidysenterica (=
इन्द्र-यव).
—भद्र-यान,  अस्,  m.,  N. of a
man
 (commonly written भद्रायन।)
—भ-
द्रयानीय,  आस्,  m. pl.,  N. of the school founded by
Bhadra-yāna
 (commonly written भद्रायनीय।)
—भद्र-योग,  अस्,  m.,  N. of a subdivision of the
Purāṇa-sarvasva
 of an astrological Yoga.
—भद्र-
रथ,  अस्,  m.,  N. of a king.
—भद्र-रुचि,  इस्, 
m.,  N. of a man.
—भद्र-रूपा,  f.,  N. of a
woman.
—भद्र-रेणु,  उस्,  m.,  N. of Indra's ele-
phant
 (also read भद्र-वेणु
 cf. भद्र-म-
नस्।)
—भद्र-रोहिणी,  f. a species of plant.
—भ-
द्र-वट,  अस्,  m. ‘the auspicious or beautiful fig-
tree, ’ N. of a place.
—भद्र-वत्,  आन्,  अती,  अत्, 
fraught with good,  auspicious
 (अती),  f. a wanton, 
courtezan (?Ved.)
 the tree Gmelia Arborea
 N. of
a daughter of Kṛṣṇa
 of a wife of Madhu (with
the patronymic Pauravī)
 N. of a female elephant
(अत्),  n. the tree Pinus Deodora
 N. of a Tīrtha.
—भद्र-वर्मन्,  आ,  m. ‘Double Arabian Jasmine, ’
N. of a man.
—भद्र-वल्लिका,  f. the plant Hemi-
desmus Indicus.
—भद्र-वल्ली,  f. Jasminum Sam-
bac
 Gærtnera Racemosa,  a large Bengal creeper
the plant Vallaris Dichotomus.
—भद्र-वसन, 
अम्,  n. splendid apparel,  magnificent array.
—भ-
द्र-वाच्,  क्,  क्,  क्,  Ved. speaking auspiciously.
—भ-
द्र-वाच्य,  अम्,  n.,  Ved. wishing well,  congratu-
lation.
—भद्र-वादिन्,  ई,  इनी,  इ,  Ved. uttering
auspicious cries (said of a bird).
—भद्र-विन्द, 
अस्,  m.,  N. of a son of Kṛṣṇa.
—भद्र-विराज्, 
ट्,  f. a kind of metre.
—भद्र-विहार,  अस्,  m.,  N.
of a Buddhist monastery.
—भद्र-वेणु,  another
form for भद्र-रेणु,  q. v.
—भद्र-व्रात,  अस्, 
आ,  अम्,  Ved. having or forming a happy assem-
blage.
—भद्र-शर्मन्,  आ,  m.,  N. of a man with
the patronymic Kauśika
 [cf. भाद्रशर्मि।]
—भ-
द्र-शाख,  अस्,  m.,  N. of a form of Skanda.
—भद्र-शाल-वन = भद्र-साल-वन,  q. v.
—भद्र-शील,  अस्,  m.,  N. of a man.
—भद्र-
शोचि,  इस्,  इस्,  इ,  Ved. beautifully shining,  flashing, 
coruscating,  glittering.
—भद्र-शौनक,  अस्,  m., 
N. of a man.
—भद्र-श्रय or भद्र-श्रिय, 
अम्,  n. sandal-wood.
—भद्र-श्रवस्,  आस्,  m.,  N.
of a son of Dharma.
—भद्र-श्री,  ईस्,  f. the
sandal tree.
—भद्र-श्रुत्,  त्,  त्,  त्,  Ved. hearing
good,  hearing pleasant things.
—भद्र-श्रेण्य,  अस्, 
m.,  N. of a king.
—भद्र-षष्ठी,  f.,  N. of a
form of Durgā.
—भद्र-सामन्,  आ,  m.,  N. of a
man.
—भद्र-सार,  अस्,  m.,  N. of a king
 (also
read विन्दु-सार।)
—भद्र-साल-वन,  (probably)
अम्,  n.,  N. of a forest (of fine Shorea Robusta trees).
—भद्र-सेन,  अस्,  m.,  N. of a man with the
patronymic Ajātaśatrava
 of a son of Vasu-deva and
Devakī
 of a son of Ṛṣabha
 of a son of Mahiṣ-
mat,  (in this sense also भद्रसेनक)
 N. of a
king of Kaśmīra
 (with Buddhists) N. of the leader
of the host of the evil spirit Māra-pāpīyas.
—भ-
द्र-सोमा,  f.,  N. of a river in Uttara-kuru
 a N. of
the Ganges.
—भद्र-हस्त,  अस्,  आ,  अम्,  Ved.
beautiful-handed,  auspicious-handed (said of the
Aśvins).
—भद्रा-करण,  अम्,  n. ‘making beau-
tiful, ’ the act of shaving.
—भद्रा-कृ,  cl. 8. P.
-करोति,  -कर्तुम्,  ‘to make beautiful, ’ to shave
[cf. मद्रा-कृ।]
—भद्राक्ष (°र-अक्°),  अस्, 
m. ‘fair-eyed, ’ N. of a king [cf. भल्लाक्ष]
 a
particular seed of which beads are made (?).
—भ-
द्राङ्ग (°र-अङ्°),  अस्,  m. ‘beauteous-framed, ’ having
a handsome person, ’ an epithet of Bala-bhadra.
—भ-
द्रात्मज (°र-आत्°),  अस्,  m. ‘son of iron, ’ a sword.
—भद्रा-नगर,  अम्,  n.,  N. of a city
 [cf. भ-
द्र-पुर।]
—भद्राभद्र (°र-अभ्°),  अस्,  आ, 
अम्,  good and bad
 (अम्),  n. good and evil.
—भ-
द्रायुध (°र-आय्°),  अस्,  m. ‘handsome-weaponed, ’
N. of a giant
 of a warrior.
—भद्रायुस् (°र-आय्°), 
उस्,  m.,  N. of a man.
—भद्रावकाशा (°र-अव्°), 
f.,  N. of a sacred river.
—भद्रा-व्रत,  अम्,  n. a
particular religious ceremony
 (also called विष्टि-
व्रत।)
—भद्राश्रम (°र or °रा-आश्°),  अस्,  m., 
N. of a hermitage mentioned in the Śambhala-
māhātmya portion of the Skanda-Purāṇa.
—भद्रा-
श्रय,  अम्,  n. sandal-wood (= भद्र-श्रय,  q. v.).
—भद्राश्व (°र-अश्°),  अस्,  m.,  N. of a Dvīpa said
in the Purāṇas to be named after Bhadrāśva,  son of
Āgnīdhra,  (some systems describe Bhadrāśva as one
of the four Mahā-dvīpas into which the known world
is divided,  while another states it to be one of nine
Khaṇḍas or smaller divisions into which the conti-
nent is distributed
 in either case it is the eastern
division)
 N. of a son of Vasu-deva and Rohiṇī
 of
a son of Dhundhumāra
 of a king called Bhadrāśva
Śveta-vāhana
 of a son of Āgnīdhra or Agnīdhra
(अम्),  n.,  N. of a Varṣa named after the son of
Āgnīdhra.
—भद्रासन (°र-आस्°),  अम्,  n. a
splendid seat,  chair of state,  throne
 a particular
posture of a devotee while meditating,  (the legs being
crossed and bent underneath the body and turned so
as to bring the ankles into contact with the perinæum
while the soles of the feet are held close to the
sides.)
—भद्राह (°र-अह),  अम्,  n.,  Ved. an
auspicious day,  favourable season.
—भद्रेन्द्र
(°र-इन्°),  अस्,  m.,  N. of a man.
—भद्रेश (°र-
ईश),  अस्,  m. an epithet of Śiva.
—भद्रेश्वर (°र-
ईश्°),  अस्,  m. an epithet of various statues and Liṅgas
of Śiva
 N. of a place
 of a Kāyastha.
—भ-
द्रैला (°र-एला),  f. large cardamoms.
—भद्रो-
दनी (°र-ओद्°),  f. Sida Cordifolia
 Uraria Lagopodi-
oides.
—भद्रोदय (°र-उद्°),  अम्,  n.,  N. of a par-
ticular medicinal compound.
—भद्रोपवास-व्रत
(°र-उप्°),  अम्,  n. a particular religious observance.

Macdonell

English

 भद्र bhad-rá,  a.
  [laudable: √ bhand] blessed,  🞄auspicious
 fair,  beautiful
 good
 fortunate,  🞄prosperous
 skilful in (lc.)
 vc. m.
  my 🞄good friend,  worthy sir,  f.
  my good lady,  pl.
  🞄good people
 ā diś,  f.
  the auspicious quarter,  🞄the south
 ā vāc,  f.
  kindly speech
 -m,  a-yā,  🞄in.  (V.) joyfully
 -ṃ kṛ or ā-car,  do well
 🞄-ṃ kṛ,  grant welfare to (d.)
 m.
  kind of evildoer 🞄(pl. )
 N.
 n.
  welfare,  happiness,  blessing,  🞄prosperity: -ṃ te,  prosperity to you,  God 🞄bless you (often used parenthetically in a 🞄sentence).

Benfey

English

 भद्र भद् + र (cf.  भन्द्), 
 I. adj.
 ,  f.
 
रा।
 1. Excellent,  best,  Vikr. 27,  10
Pañc. 146,  17.
 2. Worthy,  dear,  Da-
śak. in Chr. 185,  11.
 3. Pious.
 4.
Happy,  Vikr. d. 163
 propitious,  Hit.
22,  5,  M.M.
 5. Comparat. भद्रतर, 
Better,  Hit. 80,  5.
 II. भद्र + म्,  adv.
Well,  happy.
 III. n.
 
 1. Prosperity, 
Pañc. iii. d. 191
 hail. Hit. 83,  10,  M.M.
 2. Happiness,  Böhtl. Ind. Spr. 1212.
 3.
(with the dat. of the second person), 
A polite address,  especially accompany-
ing an advice,  an objection,  or expres-
sion of a different opinion
 if you
please,  Rām.  3,  53,  2
 Chr. 12,  3
 10,  5
with all respect for you,  Chr. 11,  13
 I
beg your pardon,  Rām.  3,  52,  37.
 4.
Gold.
 5. Iron or steel.
 6. A fragrant
grass,  Cyperus,  Ṛt. 1,  17 v. r.
 IV. m.
 
 1. Śiva.
 2. A wagtail.
 3. A bull.
 4. A heap.
 5. A fortune-teller,  an
impostor,  Man.  9,  258.
 V. f.
  रा।
 1.
The Ganges of heaven. 
 2. A name of
the second,  seventh,  and twelfth days
of the lunar fortnight.
 -- Comp.
 
अ-,  adj.
 
distressed,  Bhāg. P. 4,  30,  28.
चतुर्-, 
n.
  sing. four good things,  Hit. i. d. 158, 
M.M.
तुङ्ग-,  1. m.
  an elephant in
rut. 2. f.
  रा,  a river in Mysore, 
Bhāg. P. 5,  19,  18.
बल-, 
 I. m.
  1. Bala-
deva. 2. Ananta,  the great serpent.
3. a strong man. 
 II. f.
  रा,  a young
girl.
मणि-,  m.
  a name of Kuvera, 
Nal. 12,  130. सर्वतोभ्°,  i. e.
सर्वतस्-, 
 I. adj.
  everywhere auspicious.
 II. m.
 
and n.
  a temple or palace of a square
form,  with an entrance opposite to each
point of the compass.
 III. m.
  1. the
carriage of Viṣṇu. 2. a form of mili-
tary array. 3. a bambu. 4. the Nimb
tree.
 IV. f.
  द्रा। 1. an actress. 2.
the name of two plants.
राम-,  m.
 
(auspicious Rāma),  a surname of Rāma, 
Utt. Rāmac. 38,  9.
सु-, 
 I. adj.
  pro-
pitious,  fortunate,  Ṛt. 1,  17 v. r.
 II.
m.
  Viṣṇu.
 III. f.
  रा,  The sister of
जगन्नाथ। -- Cf.  Goth. bats,  bat + izo, 
bat + ista
 A.S. bet
 O.H.G. baz
Goth. ga-bat + non,  bot + a,  bot + jan
A.S. bót
 Lat. fastus (for fad-tus), 
fastigium,  fastidium,  festivus (but festus
belongs rather to भाष्).

Apte Hindi

Hindi

भद्र
वि* - "भन्द्+रक्,  नि० नलोपः"
"भला,  सुखद,  समृद्धिशाली"

भद्र
वि* - "भन्द्+रक्,  नि० नलोपः"
"शुभ,  भाग्यवान् "

भद्र
वि* - "भन्द्+रक्,  नि० नलोपः"
"प्रमुख,  सर्वोत्तम,  मुख्य"

भद्र
वि* - "भन्द्+रक्,  नि० नलोपः"
"अनुकूल,  मंगलप्रद"

भद्र
वि* - "भन्द्+रक्,  नि० नलोपः"
"कृपालु,  सदय,  श्रेष्ठ,  सौहार्दपूर्ण,  प्रिय"

भद्र
वि* - "भन्द्+रक्,  नि० नलोपः"
"सुहावना,  उपभोज्य,  प्रिय,  सुन्दर"

भद्र
वि* - "भन्द्+रक्,  नि० नलोपः"
"स्तुत्य,  श्लाघ्य,  प्रशंसनीय"

भद्र
वि* - "भन्द्+रक्,  नि० नलोपः"
"प्रियतम,  प्यारा"

भद्र
वि* - "भन्द्+रक्,  नि० नलोपः"
"चटकदार,  बाह्यतः रमणीय,  पाखण्डी"

भद्रम्
नपुं*
   - "भन्द्+रक्,  नि० नलोपः"
"उल्लास,  सौभाग्य,  कल्याण,  आनन्द,  समृद्धि"

भद्रम्
नपुं*
   - "भन्द्+रक्,  नि० नलोपः"
सोना

भद्रम्
नपुं*
   - "भन्द्+रक्,  नि० नलोपः"
"लोहा,  इस्पात"

भद्रः
पुं*
  - "भन्द्+रक्,  नि० नलोपः"
बैल

भद्रः
पुं*
  - "भन्द्+रक्,  नि० नलोपः"
एक प्रकार का खंजन पक्षी

भद्रः
पुं*
  - "भन्द्+रक्,  नि० नलोपः"
विशेष प्रकार का हाथी

भद्रः
पुं*
  - "भन्द्+रक्,  नि० नलोपः"
"छद्मवेषी,  पाखंडी"

भद्रः
पुं*
  - "भन्द्+रक्,  नि० नलोपः"
शिव का नामान्तर

भद्रः
पुं*
  - "भन्द्+रक्,  नि० नलोपः"
मेरुपर्वत का विशेषण

भद्रः
पुं*
  - "भन्द्+रक्,  नि० नलोपः"
एक प्रकार का कदम्बवृक्ष

भद्र
वि* - "भन्द्+रक्,  नलोपः"
"अच्छा,  प्रसन्न,  समृद्ध"

भद्र
वि* - "भन्द्+रक्,  नलोपः"
" शुभ,  मांगलिक"

भद्र
वि* - "भन्द्+रक्,  नलोपः"
"श्रेष्ठ,  प्रमुख"

भद्र
वि* - "भन्द्+रक्,  नलोपः"
कृपालु

भद्र
वि* - "भन्द्+रक्,  नलोपः"
सुखद

भद्र
वि* - "भन्द्+रक्,  नलोपः"
सुन्दर

भद्र
वि* - "भन्द्+रक्,  नलोपः"
 वाञ्छनीय

भद्र
वि* - "भन्द्+रक्,  नलोपः"
प्रिय

भद्र
वि* - "भन्द्+रक्,  नलोपः"
दक्ष

Shabdartha Kaustubha

Kannada

भद्र
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಶಿವ/ಪರಮೇಶ್ವರ
निष्पत्तिः - > भदि (कल्याणे सुखे च) "रक्" नलोपश्च (उ० २-२९)
भद्र
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಶ್ರೀರಾಮಚಂದ್ರ
भद्र
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಶ್ರೀರಾಮನ ಒಬ್ಬ ದೂತ
प्रयोगाः - > "पप्रच्छ भद्रं विजितारिभद्रः"
उल्लेखाः - > रघु० १४-३१
भद्र
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ದಾಸರಿ ಹಕ್ಕಿ/ಗೀಜಗನ ಹಕ್ಕಿ
भद्र
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವೃಷಭ/ಎತ್ತು
भद्र
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಒಂದು ಜಾತಿಯ ಆನೆ
भद्र
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮೇರುಪರ್ವತ
भद्र
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕದಂಬವೃಕ್ಷ
भद्र
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಶುಭ/ಮಂಗಳ/ಕಲ್ಯಾಣ
प्रयोगाः - > "भद्रं भद्रं वितर भगवन् भूयसे मङ्गलाय"
उल्लेखाः - > मालती० ६-७
भद्र
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಿವಾಹ ಮೊದಲಾದ ಉತ್ಸವ
भद्र
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮುಸ್ತಕ/ಕೊನ್ನಾರಿ
भद्र
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸೌಖ್ಯ
भद्र
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸ್ವರ್ಣ/ಚಿನ್ನ
भद्र
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಶ್ರೇಷ್ಠ
प्रयोगाः - > "पप्रच्छ भद्रं विजितारिभद्रः"
उल्लेखाः - > रघु० १४-३१
भद्र
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಸಾಧುವಾದ/ಒಳ್ಳೆಯದಾದ
भद्र
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಜ್ಯೋತಿಷದಲ್ಲಿ ಬವ ಮೊದಲಾದ ಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಏಳನೆಯದು
विस्तारः - > ಬವ ಬಾಲವ ಕೌಲವ ತೈತುಲ ಗರಜ ವಣಿಕ್ ಭದ್ರ ಶಕುನಿ ಚತುಷ್ಪಾತ್ ನಾಗವ ಮತ್ತು ಕಿಂಸ್ತುಘ್ನ ಇವು ಹನ್ನೊಂದು ಕರಣಗಳು. "भद्रो रुद्रे वृषे रामचन्द्रे मेरुकदम्बयोः" विश्व०। "भद्रं कल्याणसौख्ययोः" वैज०। "भद्रः शिवे खञ्जरीटे वृषभे च कदम्बके। करिजातिविशेषे ना क्लीबं मङ्गलमुस्तयोः। काञ्चने च स्त्रियां रास्नाकृष्णाव्योमनदीषु च। तिथिभेदे प्रसारिण्यां कट्फलानन्दयोरपि। त्रिषु श्रेष्ठे च साधौ च न पुंसि करुणान्तरे।" मेदि०

L R Vaidya

English

 Badra {% (I) a. (f. द्रा) %} 1. Auspicious,  happy,  prosperous
able,  kind,  pious
desirable,  laudable
lovely,  beautiful
beloved,  dear
plausible,  hypocritical-
head,  chief,  principal,  पप्रच्छ भद्रं विजितारिभद्रः R.xiv.31.

 Badra {% (II) n. %} 1. Prosperity,  happiness,  welfare,  भद्रं भद्रं वितर भगवन् भूयसे मंगलाय M.M.i.
 (in this sense the word is often used in the pl.,  e.g. नरो भद्राणि पश्यतु)
 2. gold
 3. iron,  steel.

 Badra {% (III) m. %} 1. A bull
a hypocrite,  M.ix.258
a wagtail
a term applied to a particular species of elephants
an epithet of Śiva
an epithet of mount Meru
a title of address (sir).(भद्राकृ ‘to shave’
 भद्राकरण n. ‘shaving.’)

भूतसङ्ख्या

Sanskrit

८,  अनीक,  अनुष्टुभ्,  अहि,  इभ,  उरग,  करटिन्,  करिन्,  करेणु,  कर्मन्,  कुज्जर,  गज,  गहन,  गह्वर,  तक्ष,  तनु,  दन्तिन्,  दिक्,  दिग्गज,  दिङ्नाथ,  दिश्,  दुरित,  द्विप,  द्विरद,  धी,  धीगुण,  नाग,  नागेन्द्र,  पद्मी,  पन्नग,  पवनभुक्,  पीलुक,  पुष्करिन्,  प्रधान,  प्रभावक,  फणिन्,  बुद्धिगुण,  भद्र,  भुजग,  भुजङ्ग,  भुजङ्गम,  भूति,  मङ्गल,  मतङ्गज,  मति,  मद,  मातङ्ग,  यूथप,  वन,  वसु,  वारण,  विषभृद्वपु,  व्याल,  श्रिय,  सर्प,  सिद्धगुण,  सिद्धि,  सिन्धुर,  सुण्डिप,  स्तम्बेरम,  स्तम्भेरम,  हस्तिन्

Bopp

Latin

 भद्र (r. भन्द् ejecto न् suff. र)
1) Adj. laetus,  felix,  excel-
lens,  optimus,  praesertim in Vocat. fem. SU. 3. 20. N.
22. 2.
2) Subst. n. salus,  felicitas,  praesertim in saluta-
tionibus vel. benedictionibus. N. 15. 5. SA. 2. 32. (Goth.
batiza melior,  batista optimus
 germ. vet. baz melius, 
beziro melior,  felicior,  bezisto optimus
 hib. feodhas
«better»,  badhach «famous,  great,  noble»
 fortasse maith
cambro-brit. mad «good,  excellent»,  mutato भ् in m,  si-
cut e. c. in mais = भास् q. v.
 lat. faus-tus e faud-tus
et hoc e fand-tus,  mutato n in u?)

Anekartha-Dvani-Manjari

Sanskrit

शिव
क्ली
शिव,  भद्र,  श्रेयस्
शिवं भद्रं शिवः शम्भुः शिवा गौरी शिवाभया ।
शिवा कीलः शिवा क्रोष्ट्री भवेदामलकी शिवा ॥ ४ ॥
शिवः शर्वः शिवः शुक्लः शिवः कीलः शिवः पशुः ।
शिवा गौरी शिवा क्रोष्ट्री शिवं श्रेयः शिवा स्नुषा ॥ ५ ॥
verse 1.1.1.4
page 0001

Edgerton Buddhist Hybrid

English

 Bhadra, 
(1) short for Samantabhadra (2),  q.v.: Bhadra-vidusya Bhad 〔43〕
(2) n. of a Bodhisattva,  seemingly different from Samantabhadra,  who is mentioned in the same sentence: Kv 〔93.19〕
(3) n. of a yakṣa: Māy 〔25〕
(4) n. of a nāga king: Māy 〔247.11〕

Indian Epigraphical Glossary

English

 bhadra (SII 2),  probably,  an auspicious mark.

Lanman

English

 bhadrá,  a.
	—1. praiseworthy,  pleasing
gladsome,  76^4,  90^17
	—2. good,  happy, 
84^8
 voc. f.,  good lady,  9^19
 bhadram, 
adv.,  w. kṛ or ā-car,  do well,  22^17,  23^19
	—3. favorable,  auspicious,  86^8
 --as n., 
sing. and pl.,  welfare,  prosperity,  20^16
w. kṛ,  grant welfare to a person (dat.), 
bless,  69^11. [√bhand,  1188a.]

Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch

German

 भद्र 2. m. b) eine bes. Art von Elefanten,  auch Śrīk. 18,  49
 H 42,  34. — 2. g)b),  vgl. Zach. Beitr. — n. ein best. Teil des Hauses,  Damayantīk. 258. — *Cyperus rotundus,  Vās. 94,  2.

Wordnet

Sanskrit

Synonyms:
  सुखिन्,  कुशलिन्,  कुशल,  प्रसन्न,  प्रहृष्टमनस्,  भद्र,  सुभग
adjective
 
यः सर्वं सुखम् अनुभवति।
 "सर्वे जनाः सुखिनः सन्तु इति एव अस्माकं प्रार्थना। "

Synonyms:
  शालीन,  सज्जन,  शीलवत्,  भद्र
adjective
 
यः प्रेयासं श्रेयांसं च व्यवहारं करोति।
 "सज्जनः सर्वदा अन्येषां हितम् आचरति।"

Synonyms:
  साधु,  भद्र,  आर्य,  शिष्ट,  उत्तम,  प्रशस्त,  प्रशस्य,  शस्त,  शस्य,  शुभ,  कुशल,  कल्याण,  सन्,  सत्तम,  श्रेष्ठ,  सार,  सारवत्,  वर,  निर्दोष,  अदुष्ट
adjective
 
यः सततकर्तव्यकर्मानुष्ठाता प्रकृताचारशीलः तथा च न्यायपथावलम्बी अस्ति।
 "जगति बहवः साधवः जनाः सन्ति।"

Synonyms:
  शिष्ट,  भद्र,  मद्र,  आचारवत्,  विनीत,  सभ्य,  शिष्टाचारसेविन्,  अग्राम्य,  आर्यवृत्त,  सुवृत्त,  यशस्य,  सभेय,  अनीच,  अर्हत्,  आदृत्य,  आर्य,  आर्यमिश्र,  आर्यक,  आर्षेय,  उड्डामर,  कुल्य,  गुरु,  मान्य,  सत्,  सज्जन,  साधु,  सुजन,  प्रश्रयिन्,  प्रश्रित,  सुदक्षिण
adjective
 
यः साधुव्यवहारं करोति।
 "रामः  शिष्टः पुरुषः अस्ति।"

Sanskrit Tibetan

Tibetan

skal bzang mo
भद्र

dge ba
१) आरिष्ट २) कल्याण ३= कुशल ४) क्षेम ५) पथ्य ६) भद्र ७) भव्य ८) शम् ९) शिव १०) शुभ ११) श्रेयस् १२) साधु १३) सुकृत १४) स्वस्ति १५)

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
श्वःश्रेयसं शुभशिवे कल्याणं श्वोवसीयसं श्रेयः ।
क्षेमं भावुकभविककुशलमङ्गलभद्रमद्रशस्तानि ॥ ८६ ॥
-wordlist-
 
श्वःश्रेयस (क्ली),  शुभ (क्ली),  शिव (क्ली),  कल्याण (क्ली),  श्वोवसीयस् (क्ली),  श्रेयस् (क्ली),  क्षेम (क्ली),  भावुक (क्ली),  भविक (क्ली),  कुशल (क्ली),  मङ्गल (क्ली),  भद्र (क्ली),  मद्र (क्ली),  शस्त (क्ली)

--source--
 
अचलो विजयो भद्रः सुप्रभश्च सुदर्शनः ।
आनन्दो नन्दनः पद्मो रामो विष्णुद्विषस्त्वमी ॥ ६९८ ॥
-wordlist-
 
अचल (पुं),  विजय (पुं),  भद्र (पुं),  सुप्रभ (पुं),  सुदर्शन (पुं),  आनन्द (पुं),  नन्दन (पुं),  पद्म (पुं),  राम (पुं)

--source--
 
भद्रो मन्द मृगो मिश्रश्चतस्रो गजजातयः ॥ १२१८ ॥
-wordlist-
 
भद्र (पुं),  मन्द (पुं),  मृग (पुं),  मिश्र (पुं),  गजजाति (स्त्री)

--source--
 
गर्दभस्तु चिरमेही वालेयो रासभः खरः ।
चक्रीवाञ्शङ्कुकर्णोऽथ ऋषभो वृषभो वृषः ॥ १२५६ ॥
वाडवेयः सौरभैयो भद्रः शक्वरशाक्वरौ ।
उक्षानड्वान्ककुद्मान्गौर्बलीवर्दश्च शांकरः ॥ १२५७ ॥
-wordlist-
 
गर्दभ (पुं),  चिरमेहिन् (पुं),  वालेय (पुं),  रासभ (पुं),  खर (पुं),  चक्रीवत् (पुं),  शङ्कुकर्ण (पुं),  ऋषभ (पुं),  वृषभ (पुं),  वृष (पुं),  वाडवेय (पुं),  सौरभेय (पुं),  भद्र (पुं),  शक्वर (पुं),  शाक्वर (पुं),  उक्षन् (पुं),  अनड्वह् (पुं),  ककुद्मत् (पुं),  गो (पुंस्त्री),  बलीवर्द (पुं),  शाङ्कर (पुं)

अभिधानचिन्तामणीशिलोच्छः

Sanskrit

--source--
 
भद्रकृत् तीर्थकृद्भद्रः श्रमणः श्रवणोऽपि च ।
-wordlist-
 
तीर्थकृत् (पुं),  भद्र (पुं),  श्रवण (पुं)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

श्वस्
श्वस्,  श्रेयस,  कल्याण,  श्वोवसीय,  शिव,  शुभ,  भविक,  भावुक,  श्रेयस्,  भव्य,  भद्र,  मङ्गल
श्वः श्रेयसं स्यात्कल्याणं श्वोवसीयं शिवं शुभम् ।
भविकं भावुकं श्रेयो भव्यं भद्रं च मङ्गलम् ॥ १२२ ॥
verse 1.1.1.122
page 0015

भद्र
भद्र,  मन्द,  मृग
भद्रो मन्दो मृगश्चेति विज्ञेयास्त्रिविधा गजाः ।
वनप्रचारसारूप्यसत्त्वभेदोपलक्षिताः ॥ २१५ ॥
verse 2.1.1.215
page 0027

भद्र
भद्र,  वृषभ
अन्वेषणेऽपि मार्गो भद्रो वृषभे वके ध्वाङ्क्षः ॥ ८०७ ॥
verse 5.1.1.807
page 0093

Mahabharata

English

Bhadra^1 (pl. ºāḥ) (a people). § 295 (Dyūtap.): II,  52,  1870 (only B.,  C. has Madraº).--§ 515 (Karṇadigvijaya): III,  254,  15256 (conquered by Karṇa)

Bhadra^2. § 608 (Karṇap.): VIII,  56,  2739 (slain by Karṇa).

पुराणम्

English

भद्र १ / BHADRA I. A king of cedi who fought on the Pāṇḍava side. karṇa killed him. (karṇa Parva,  Chapter 56,  Verse 48).

भद्र २ / BHADRA II. One of the four elephants which,  from pātāla,  support the world. (See aṣṭadiggajas).

भद्र ३ / BHADRA III. Son of Sraddhā,  daughter born to svāyambhuva manu by his wife śatarūpā. Sraddhā had the following sons: Śubha,  prasāda,  Maitrīputra,  abhaya,  Dayātmaja,  Śāntija,  bhadra,  Muda,  Tuṣṭija Smaya,  Puṣṭija and yoga. (bhāgavata,  Caturtha skandha)

भद्र ४ / BHADRA IV. A yakṣa,  one of the ministers of kubera. He had to be born as a lion on account of the curse of sage gautama.

भद्र ५ / BHADRA V. People of the kingdom of Bhadragaṇa are generally called Bhadras. It is stated in the Sabhā Parva that the kṣatriya princes of Bhadragaṇa presented lots of money in connection with the rājasūya yajña of yudhiṣṭhira.

भद्र ६ / BHADRA VI. A maharṣi,  son of pramati,  and father of upamanyu.

भद्र ७ / BHADRA VII. A son born to śrī kṛṣṇa of kālindī. (bhāgavata,  Daśama skandha).

भद्र १० / BHADRA X. See Vidūṣaka.

भद्रम् / BHADRA(M). A kingdom in ancient india. The kṣatriya princes of bhadram gave costly presents to dharmaputra at the rājasūya Yāga (Sabhā Parva,  Chapter 52,  Verse 14). karṇa,  in the course of his digvijaya (conquest of countries) subjugated this kingdom. (Vana Parva,  Chapter 254.)

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 भद्रं,  क्ली,
   (भन्दते इति । भदि कल्याणे +“ऋज्रेन्द्राग्रवज्रविप्रकुब्रचुब्रक्षुरखुरभद्रोग्रेति ।”उणा ० । २ । २८ । इति रन् । निपात्यते च ।)मङ्गलम् । (यथा,  ऋग्वेदे । २ । २६ । २ ।“यजस्व वीर ! प्रविहि मनायतो भद्रं मनःकृणुष्व वृत्रतूर्य्ये ॥
”यथा च कामन्दकीयनीतिसारे । १३ । १२ ।“किरीटमणिचित्रेषु मूर्द्धसु त्राणसारिषु ।नाकृत्वा विद्विषां पादं पुरुषो भद्रमश्नुते ॥
”)मुस्तम् । काञ्चनम् । इति मेदिनी । रे,  ७१ ॥

 भद्रं,  क्ली,
   स्त्री,
   (भदि + रन् निपात्यते च ।)करणविशेषः । इति मेदिनी । रे,  ७२ ॥
तत्तु विष्टिभद्रात्वेन प्रसिद्धमशुभदम् । इतिज्योतिषम् ॥

 भद्रः,  पुं,
   (भन्द ते इति भदि + रन् निपातितश्च ।)शिवः । स्वञ्जरीटः । वृषभः । कदम्बकः । करि-जातिविशेषः । इति मेदिनी । रे,  ७० ॥
 नव-शुक्लावलान्तर्गतजिनभेदः । रामचरः । सुमेरुः ।इति हेमचन्द्रः ॥
 स्नुही । इति राजनिर्घण्टः ॥
(चन्दनम् । तत्पर्य्यायो यथा,  --“श्रीखण्डं चन्दनं नस्त्री भद्रः श्रीस्तैलपर्णिकः ।गन्धसारो मलयजस्तथा चन्द्रद्युतिश्च सः ॥
”इति भावप्रकाशस्य पूर्व्वखण्डे प्रथमे भागे ॥
)साध्यमौलिकानां पद्धतिविशेषः । यथा,  --विष्णुर्नागः खिलपिलगूतैन्द्रो गुप्तः पालो भद्रः ।इति कुलाचार्य्यकारिका ॥
 (वसुदेवस्य पुत्त्र-भेदः । यथा,  भागवते । ९ । २४ । ४७ ।“सुभद्रो भद्रबाहुश्च दुर्म्मदो भद्र एव च ।पौरव्यास्तनया ह्येते भूताद्या द्वादशाभवन् ॥
”सरोवरविशेषः । यथा,  मत्स्यपुराणे । ११२ । ४६ ।“अरुणोदं मानसञ्च सितोदं भद्रसंज्ञितम् ।तेषामुपरि चत्वारि सरांसि च वनानि च ॥
”तृतीयमनोरुत्तमस्यान्तरे देवगणभेदे बहुवच-नान्तोऽयम् । यथा,  भागवते । ८ । १ । २४ ।“वशिष्ठतनयाः सप्त ऋषयः प्रमदादयः ।सत्या वेदश्रुता भद्रा देवा इन्द्रस्तु सत्यजित् ॥
”स्वायम्भुवमन्वन्तरे विष्णोर्दक्षिणागर्भजात तुषित-नामकदेवगणभेदः । यथा,  भागवते । ४ । १ । ६-७ ।“तां कामयानां भगवानुवाह यजुषां पतिः ।तुष्टायां तोषमापन्नोऽजनयद्द्वादशात्मजान् ॥
तोषः प्रतोषः सन्तोषो भद्रः शान्तिरिडस्पतिः ॥
इध्मः कविर्विभुः स्वाह्रः सुदेवो रोचनो द्विषट् ॥
”पर्व्वतविशेषः । यथा,  ब्रह्माण्डपुराणे । भुवन-कोषे । ४० अध्याये ।“अरक्षः शिखिरौतश्च सको वैदूर्य्यपर्व्वतः ।कपिलः पिङ्गलो भद्रः सुरसश्च महाचलः ॥
”एकादशद्वापरजातो महेश्वरस्य ऋषिमूर्त्त्यव-तार विशेषः । यथा,  ब्रह्माण्डे । २७ अध्याये ।“एकादशद्वापरे तु व्यासस्तु त्रिवृषो यदा ।तदाप्यहं भविष्यामि गङ्गाद्वारे युगान्तिके ॥
भद्रो नाम महातेजास्तत्रापि मम पुत्त्रकाः ।भविष्यन्ति महात्मानो सुवृत्ता वेदपारगाः ॥
”)

 भद्रः,  त्रि,  (भन्दते इति । भदि कल्याणे रन् ।निपात्यते च ।) श्रेष्ठः । साधुः । इति मेदिनी ।रे,  ७२ ॥
 (यथा,  पञ्चतन्त्रे । १ । २६ ।“भद्र ! कण्टक ! अयं तावदस्मत्स्वामी पिङ्गलकउदकग्रहणार्थं यमुनाकच्छमवतीर्य्य स्थितः ॥
”)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 भद्र न०
  भदि--रक् नि० नलोपः । १ मङ्गले उणा० २ मुस्तके३ स्वर्णे च मेदि० । ज्योतिषोक्ते बवादितः सप्तमे करणेस्त्री न०
  । ४ महादेवे ५ वृषे ६ खञ्जने ७ कदम्बे ८ हस्ति-जातिभेदे ९ वलदेवे १० रामचरभेदे पु०
  मेदि० । ११ सुमेरु-शैले पु०
  हेमच० १२ स्नुहीवृक्षे च पु०
  राजनि० । ज्योति-षोक्तासु १३ द्वितीयासप्तमीद्वादशीतिथिषु च स्त्री ।१४ साधौ १५ श्रेष्ठे च त्रि०
  मेदि० । १६ देवदारुणि पु०
  ।१७ कृष्णभगिन्यां स्त्री “रामं मां भद्रया सह” ति० त० ।१८ मध्यदेशभेदे पु०
  वृ० स० १४ अ० कूर्मविभागे दृश्यम् । १९ वसुभेदेवपुत्रभेदे पु०
  भाग० ९२ । ४ । २५ श्लो० । २० तुषितदेवगण-भेदे भाग० ४ । १ । ८ । २१ वैश्रवणपत्न्यां स्त्री० भा० १८९ अ० ।२२ सोमस्य दुहितरि उतथ्यपत्न्यां स्त्री भा० अ० १५४ अ० ।२३ रौद्राश्वस्य कन्याभेदे हरिवं०३६ अ० । २४ नटभेदे पु०
 हरिवं० १५० अ० । २५ भारतवर्षस्थे नदीभेदे स्त्रीमार्कपु०  ५९ अ० । विष्टिभद्रायाः सर्वकार्य्येवर्जनप्रतिप्रसवादिकं मु० चि० पी० धा० दर्शितं यथा“अयोगे सुयोगोऽपि चेत् स्यात् तदानीमयोगं निहत्यैष-सिद्धिं तनोति । परे लग्नशुद्ध्या कुयोदिनाशं दिनार्द्धो-त्तरं विष्टिपूर्वं च शस्तम् (१) । शुक्ले पूर्वार्द्धेऽष्टमीपञ्च-दश्योर्भद्रैकादश्यां चतुर्थ्यां परार्द्धे । कृष्णेऽन्त्यार्द्धेस्यात् तृतीयादशम्योः पूर्वे भागे सप्तमीशम्भुतिथ्योः (२) ।पञ्चद्व्यद्रिकृताष्टरामरसभूयामादिघट्यः शरा विष्टेरास्यमसद्गजेन्दुरसरामाद्यश्विवाणाब्धिषु । यामेष्वन्त्यघटीत्रयंशुभकरं पुच्छं तथा वासरे विष्टिस्तिथ्यपरार्द्धजा शुभकरीरात्रौ तु पूर्वार्द्धजा (३) । कुन्भकर्कद्वये मर्त्ये स्रर्गेऽब्जेऽजा-त्रयेऽलिगे । स्त्रीधनुर्जूकनक्रे धो भद्रा तत्रैव तत्-फलम् (४)” मू० ।“अथावश्यकशुभकृत्ये कालान्तरप्रतीक्षाऽयोग्यतायांपरिहारमाह विष्टिपूर्वं विष्टिर्भद्रा तत्पूर्वं तदादि व्य-तीपातादिकं दिनार्द्धोत्तरं मध्याह्नादनन्तरं शस्तं प्राहुःअर्थान् मध्याह्न यावत्कालो निषिद्धः “विष्टिरङ्गारकश्चैव व्यतीपातश्च वैधृतिः । प्रत्यरं जन्मनक्षत्रं मध्याह्नात्परतः शुभम्” इति तेनैवोक्तत्वात् (१) । अथ भद्रा निषिद्धेतिपूवमुक्तं तदधुना प्रस्तावात् तन्निषिद्धकालं शालिनीच्छन्द-साह शुक्ले इति । शुक्लपक्षे अष्टम्यां पूर्णिमायाञ्चपूर्वार्द्धे भद्रा भवति एकादश्यां चतुर्थ्यां चोत्तद्धरार्द्धेभद्रा । अथ कृष्णे कृष्णपक्षे तृतीयायां दशम्यां चान्त्यार्द्धेउत्तरार्द्धे भद्रा स्यात् सप्तम्यां शम्भ तिथौ चतृर्दश्याञ्चपूर्वे भागे पूर्वार्द्धे भद्रा स्यात् पूर्वे इति पूर्वादिभ्यो नवभ्योवेति स्मिनभावपक्षे रूपम् । अष्टम्यादीनां तिथीनां गत-भोग्यघटिकायोगार्द्धं भद्राप्रमाणमिति यावत् “तिथे-र्गतैष्यैक्यदलं तन्मानं करणं भवेत्” वोपदेवोक्तेः “तिथ्य-र्द्धभागं सर्वेषां करणानां प्रकल्पयेत्” इति सूर्य्यसिद्धा-न्वोक्तेश्च । उक्तञ्च दीपिकायाम् तृतीयादशमीशेषे तत्प-ञ्चन्योस्तु पूर्वतः । कृष्णे विष्टिः सिते तद्वत्तासां परतिथि-ष्वपि” बहस्पतिना तु स्पष्टमुक्तम् । “सिते चतुर्थ्यामन्त्या-र्धमष्टम्याद्यार्द्धमेव च । एकादश्या परार्द्धे तु पूर्वार्द्धंपूर्णशीतगौ । कृष्णे तृतीयान्त्यार्द्धं हि सप्तम्याद्यार्द्ध-मेव च । दशम्यामुत्तरार्द्धं तु चतुर्दश्यर्द्धमादितः । वि-ष्ट्याख्योऽयं महादोषः कथितोऽत्र समस्तगः । तदानीं कृत-तत्कम कर्त्रा सह विनश्यति” इति । पूर्णशीतगौ पूर्णिमा-याम् । रत्नकोशे प्रत्येकं भद्रानामानि “हंसी नन्दिन्यपिच त्रिशिराः सुमुखी करालिकाचैव वैकृतिरौद्रमुखी चचतुर्मुखी विष्टयः क्रमशः” । चतुर्थ्यादितिथिसम्बन्धिभद्रानामामाभिधानं नामसादृश्येन कलतारम्यसूच-नार्थम् । भद्रास्वरूपं रत्नमालायाम् “उद्बद्धोद्भटतरपी-डिताऽतिकृष्णा दंष्ट्रोग्रा पृषुहनुगण्डदीर्घनासा । कार्य्य-घ्नीहुतबहबहुलं समुद्निरन्ती विश्वान्तः पतति समन्ततोऽत्रविष्टिरिति” (२) । अथ चतुर्थ्यादितिथिषु भद्रायामुखपुच्छ-विभागादिकं शार्दूलविक्रीडितेनाह । पञ्चेति चतुर्थ्यादितिथीनां क्रमशः पञ्चादिप्रहरेषु शराः पञ्च नाड्यःआदिमा विष्टेर्भद्राया आस्यं मुखं यथा चतुर्थ्याः पञ्चम-प्रहरे,  आदिभूता पञ्च धट्यो भद्रामुखम् एवमष्टम्या द्वि-तीयप्रहरे,  एकादश्याः सप्तमप्रहरे,  पौर्णमास्याश्चतुर्थ-प्रहरे,  तृतीयाया अष्टमप्रहरे,  सप्तम्यास्तृतीयप्रहरे, भद्रामुखमित्यर्थः तद् भद्रायामुखमसदशुभमित्यर्थः अथपुनश्चतुर्थ्यादितिथीनां क्रमेण गजादिप्रहरेषु अन्त्यम्अन्ते भवमन्त्यं दिगादिभ्यो यदिति यत् घटीत्रयंपुच्छं पुच्छसंज्ञं तच्छुभकरं समस्तकार्य्येष्वित्यर्थः । यथाचतुर्थ्या अष्टमप्रहरस्यान्त्यं घटीत्रयं भद्रापुच्छम एव-मष्टम्याः प्रथमप्रहरस्य,  एकादश्याः षष्ठप्रहरस्य,  पूर्णि-मायास्तृतीयप्रहरस्य,  तृतीयायाः सप्तमप्रहरस्य,  सप्तम्याद्वितीयप्रहरस्य,  दशम्याः पञ्चमप्रहरस्य,  चतुर्दश्याश्चतुर्थप्रहरस्यान्त्यं घटीत्रयं भद्रापुच्छमित्यर्थः । यदाह गुरुः“भूतदस्रस्वराम्भोधिवसुवह्न्यङ्गरूपकाः । यामेष्वेषुक्रमादास्य भवेत तिथ्यर्द्धविष्टिष्विति” । व्यवहारसमुच्चये“दशम्यामष्टम्यां प्रथमघटिकापञ्चकपरं हरिद्युः सप्तम्यांद्विदश १२ घटिकान्ते त्रिघटिकम् । तृतीयाराकायां स्वयम२० घटिकाभ्यः परभवं शुभं विष्टेः पुच्छं शिवतिथिचतुर्थ्यास्तुविरमे” इति । हरिद्युरेकादशी राका पूर्णिमा । ननुभद्रा देवतेत्यभिधीयते तस्याः पुच्छकथनात्तु पशुत्वसिद्धि-र्दृश्यते देवता च कथं पशुर्भवितुमर्हति । सत्यंदैत्येन्द्रैर्देवेषु पराजितेषु रुद्रस्य ज्वालामालाकुसनेत्रालोकितदेहात् देवी भद्रासंज्ञा मुखपुच्छादिमत्येवउत्पन्ना दैत्यान् जघान यदुक्तं श्रीपतिना दैत्यैन्द्रैःसमरेऽमरेषु विजितेष्वीशः क्रुधा दृष्टवान् स्व-ङ्कायं किल निर्गता स्वरमुखी लाङ्गूलिनी च त्रिपात् ।विष्टिः सप्तभुजा मृगेन्द्रगलका क्षानोदरी प्रेतगा दै-त्यघ्नी मुदितैः सुरैस्तु करणप्रान्ते नियुक्ता सदेति” ।भद्राकृत्यमाह वसिष्ठः “बधबन्धविषाग्न्यस्त्रच्छेदनीच्चा-टनादि यत् । तुरङ्गमहिषोष्ट्रादि कर्म विष्ट्यान्तु सि-द्ध्यति । न कुर्य्यान् मङ्गलं विष्ट्यां जीवितार्थी कदा-चन । कुर्वन्नज्ञस्तदा क्षिप्रं तत् सर्वं नाशतां व्रजेत्” ।तत्राङ्गविभागः फलञ्च कश्यपसंद्वितायाम् “मुखेपञ्च गले त्वेका वक्षस्येकादश स्मृताः । नाभौ-चतस्नः षट् कट्यां तिस्रः पुच्छे तु नाडिकाः । का-र्य्यहानिर्मुखे मृत्युर्गले वक्षसि निःस्वता । कट्यामुत्मत्ततानामौ च्युतिः पुच्छेध्रुवी जयः” । अयञ्च भद्राङ्गविभागोनाडीनां त्रिंशतोन्यूनाधिकत्वे तु त्रैराशिकेन मुखा-दीनामङ्गानां विभागज्ञानं यथा यदि नाडी त्रिंशताइदमुक्तमङ्गपरिमाणं इष्टपरिमाणेन किमिति त्रैराशिकम्एवं सति उक्ताङ्गपरिमाणं भद्राभोगमितघटीभिःसङ्गुण्यं त्रिंशता भाज्यं लब्धसमोऽङ्गविभागः । तत्रमुखादिकाशा रत्नमालायाम् “जलशिखिशशिरक्षःशर्वकीनाशवायुत्रिदशपतिककुप्सु प्रोक्तमास्यं हि विष्टेः ।नियतमृषिभिराशासंख्यया प्रक्रमेण स्फुटमिह परिहार्य्यंमङ्गलेष्वेतदेव” । जलं वरुणः कीनाशा यमः शुक्लचतुर्थ्याउत्तरार्द्धे पश्चिमदिशि भद्रामुखं तच्चाशासंख्यक्रमेणपञ्चमे प्रहरे भवति अर्थादेव भद्रायाः प्रहरचतष्टयाधिकस्थितभावादन्मे एव घटिकात्रयं पुच्छं ततोऽ-ष्टम्यां द्वितीयप्रहरेऽनेन प्रकारेण आग्नेय्यां दिशि-मुखं मुखाच्च प्राक् पुच्छमिति प्रथमप्रहरान्त एवपुच्छघटिका इत्येवं सर्वास्वपि भद्रातिथिष्ववगन्तव्यंप्रयोजनमपि तत्रैव “मनुवसुमुनितिथियुगदशशिवगुण-संख्यासु तिथिषु पूर्वस्याः । आयाति विष्टिरेषा पृष्ठेशुभदा पुरस्त्वशुभेति” तदेतदात्ययिककार्य्यस्यासम्मवे सतिमुखदिक्संमुखयात्रानिषेधकमवधेयम् । ग्रन्थान्तरेअन्यदप्युक्तम् । “असिते सर्पिणी ज्ञेया सिते विष्टिस्तुवृश्चिकी । सर्पिण्यास्तु मुखं त्याज्यं वृश्चिक्याः पुच्छमेवच” । अथ परिहारमाह तथेति विष्टिस्तिथ्यपरार्द्धजातिय्युत्तरार्द्धे संभूता वासरे दिवसे यदि स्याद् भद्रातदा शुभकरी तेनैव प्रकारेण तिथिपूर्वार्द्धजा भद्रारात्रौ चेत् स्यात् तदा शुभा शुभकरो स्यात् । उक्तञ्च“रात्रिभद्रा यदाह्नि स्याद् दिवा भद्रा यदा निशि ।न तत्र भद्रादोषः स्यात् सा भद्रा भद्रदायिनी” इति ।रात्रिभद्रा तिथ्य त्तरार्द्धोद्भवा दिवाभद्रा तिथिपूर्वार्द्धो-द्भवा अमुमर्थं स्पष्टमाह गुरुः । “निशि पूर्वार्द्धजा विष्टि-र्दिवा चापरतः शुभा । क्रमागता तु या विष्टिः सैवहालाहलोपमा” इति । लल्लीऽपि “दिवा परार्द्धजाविष्टिः पूर्वार्द्धोत्या यदा निशि । तदा विष्टिः शुभायेति क-मलासनभाषितम्” । ब्रह्मसिद्धान्तेऽपि “दिवा परार्द्धजाविष्टिर्विष्टिरेव दिवानिशोः । सा त्याज्या त्वन्यथा विष्टिःसर्वकर्मशुभप्रदा” । मनु यत् तु नारदकश्यपादिभि-रुक्तम् । “करणानि षबादीनि शुभसंज्ञानि षट्क्रमात् ।क्रमायाता क्रमायाता विष्टिर्नेष्टा तु मङ्गले” । अत्रक्रमायाता दिवारात्रिक्रमायाता दिवाभद्रा रात्रौरात्रिभद्रा च दिवेत्यर्थः । एवं सति द्विविधाया अपिभद्रायादोषवत्त्वोक्तेः पूर्वोक्तपरिहाराभिधानमयुक्तम् उ-च्यते इदमेव क्रमायातेति वचनं ज्ञापकमुक्तार्थस्यअन्यथा सामान्यतो भद्राद्वये इत्युक्ते द्विविधभद्राया दोष-वत्त्वसिद्धेरनर्थकमिदं स्यात्तस्माच्छुमकार्य्याणां भद्रा-रूपदुष्टदिनप्यतिरिक्तकालप्रतीक्षाऽयोग्यत्वे तदैव कार्य्यंन दुष्टदिने अयधेनोपपत्तौ बाधो न न्याथ्य इतिन्यायात् वचनस्य निषेध एव तात्पर्य्याच्च । षवश्य-कर्त्तव्यस्य तु शुभकर्मणः कालान्तरप्रतीक्षामसहमान-स्यैवमादिपरिहारमाश्रित्य दुष्टदिने कृतिरुचितैव वि-ष्टिरङ्गारकश्चैवेत्यपि परिहार एतत्पर एवेत्यलं पल्ल-वितेन । अथ भद्रानिवासं तत्फलञ्चानुष्टुभाह (३) । कु-म्भेति अब्जे चन्द्रमसि कुम्भद्वये कुम्भमीनस्थे कर्कद्वयेकर्कसिंहराशिस्थिते सति भद्रा मर्त्ये मनुव्यलोके तिष्ठति ।अथाजात्त्रये मेषवृषमिथुनस्थितेऽलिगे वृश्चिकस्थिते चन्द्रेस्वर्गे भद्रा तिष्ठति । कन्याधनुस्तुलामकरराशिस्थितेऽधःपाताललीके भद्रा तिष्ठति । अथ भद्रा तत्रैव मर्त्यस्वर्गपातालेषु फलं ददातीत्यपवादद्वारा प्रयोजनमुक्तंभवति । उक्तञ्च “मेषोक्षकौर्पमिथुने घटसिंहमीनकर्कषुचापमगतौलिसुतासु चन्द्रे । स्वर्मर्त्यनागनगरीः क्रमशःप्रयाति विष्टिः फलान्यपि ददाति हि तत्र देशे” इति ।भूपालवल्लभे “कन्थातुलामकरधन्विषु नागलोके मेषालि-वैणिक ऋषषु सुरालये स्यात् । पाठीनसिंहघटकर्कटकेषुमर्त्ये चन्द्रे वदन्ति मुनयस्त्रिविधां हिविष्टिम्” (४) बी० धा०भद्रशब्दात् परिवापणे (मुण्डने)ऽर्थे गम्ये डाच् । कृञोऽ-नुप्रयोगः सक्षादा० स० । भद्राकरोति माङ्गल्यं मुण्डनेनसस्करोतीत्यर्थः सि० कौ० । एवं मद्रशब्देऽपि बोध्यम् ।

Capeller

German

 भद्र॑ gut,  schön,  glücklich,  heilvoll,  erfreulich.
Voc. भद्र u. भद्रे Bester,  Beste!
भद्र॑म् u. भद्र॑या adv. glücklicherweise.
n.
  Glück,  Heil,  Segen,  oft als Wunsch
भद्रं ते,  °वाम् o.
°वः (auch nur explet.).

Grassman

German

 bhadrá,  a. [von bhand],  1〉 glänzend,  strahlend
 daher 2〉 strahlend im bildlichen Sinne,  herrlich,  schön
 und 3〉 in weiterer Uebertragung: herrlich,  trefflich,  tüchtig
 4〉 ferner,  indem das Licht als Segen aufgefasst wird,  segensreich,  heilsam,  heilbringend
 insbesondere 5〉 mit dem Dat. oder Loc. dessen,  für den etwas segensreich,  heilsam,  heilbringend ist
 6〉 mit kṛ etwas [A.] heilbringend,  segensreich machen,  es segnen
 7〉 n.,  Heilsames,  Glück,  Heil,  Segen,  Segnung.
-ás 1〉 agnís {829, 3}. — 2〉 vahatús {858, 3} (páriṣkṛtas). — 3〉 krátus {67, 2}
 {91, 5}. — 5〉 [Page926] nas agnís,  adhvarás {639, 19}.
-ám [m.] 3〉 {620, 9} (neben pākaśaṃsám)
 krátum {306, 1}
 {856, 12}
 dákṣam {963, 4}. — 4〉 ásum {840, 12}
 dákṣiṇam {990, 2}. — 6〉 gṛhám {469, 6}.
-ám [n.] 1〉 {115, 2}(?)
 te ánīkam {307, 1}
 sūryā́yās vā́sas {911, 6}. — 3〉 marútām nā́ma {335, 4}
 mánas {846, 1}
 mánas (dákṣam,  krátum) {851, 1}. — 4〉 víśvam tád {214, 19}
 śárma {288, 20}
 {355, 10}
 {576, 8}
 {968, 1}
 śaranám {667, 10}
 yád {436, 5}
 váram {990, 2}. — 5〉 ápnas devéṣu {113, 9}
 ápnas śaśamānā́ya {113, 20}
 cákṣus vaivasvaté {990, 2}
 yád dāśúṣe {1, 6}. — 6〉 nā́ma {108, 3}
 mánas {217, 2}
 {639, 20}
 idám {384, 12}. — 7〉 {89, 8}
 {94, 14}
 {190, 5} (pāpā́s 〰 upajī́vanti pajrā́s)
 {232, 11}
 {234, 2}. _{234, 3} (śakune 〰 ā́ vada)
 {243, 7}
 {435, 2}
 {667, 12} (rakṣasvíne,  gáve,  vīrā́ya)
 {671, 4}
 {858, 7}
 {863, 6} (aśīmahi)
 {888, 1} (tébhyas)
 {912, 23} (tyásyās abhūt)
 mit kṛ {469, 1}
 {612, 3}
 {861, 2}.
-ám-bhadram 3〉 krátum {123, 13}. — 7〉 {702, 28}.
-éṇa 3〉 śávasā {94, 15}. — 4〉 śármaṇā {638, 17}.
-ā́ya 1〉 (sū́ryāya?) {115, 2}. — 3〉 śávase {874, 11}.
-ásya 3〉 krátos {306, 2}. — 4〉 (índrasya) {132, 2}. — 7〉 {220, 1} (vidvā́n).
-é [L.] 4〉 saumanasé {235, 21}
 {488, 13}
 {840, 6}
 kṣétre {416, 7}.
-ā́ [d.] 4〉 te hástā {317, 9}.
-ā́s [m.] 1〉 arcáyas {48, 13}
 raśmáyas {348, 5}
 áśvās sū́riasya {115, 3}. — 2〉 devā́s {898, 5}. — 3〉 krátavas {89, 1}.
-ā́n 2〉 indrahavā́n sákhibhyas {808, 1} (mit kṛ).
-ā́ṇi 7〉 {542, 4} (asmé 〰 saścata priyā́ṇi).
-ā́ [n.] 1〉 vástrā {134, 4}
 {273, 2}
 {383, 15}
 {809, 2}. — 2〉 áhāni {403, 3}. — 3〉 drávināni {354, 10}
 nā́ma {123, 12}. — 5〉 sauśravsā́ni asmé {442, 12}
 {515, 2}. — 6〉 etā́ni (maghā́ni) {858, 9}. — 7〉 {166, 9}. _{166, 10}.
-ébhis 1〉 {49, 1} (Gespanne der uṣas,  die hernach als aruṇapsávas bezeichnet sind).
-ā́ [f.] 1〉 uṣā́s {123, 11} (ví ucha)
 {505, 2} (dadṛkṣe)
 {837, 3} (uvāsa)
 te (agnés) saṃdṛ́ś {302, 6}
 upadṛ́ś {711, 15} (sū́ryas iva)
 agnés samídh {906, 2}. — 2〉 uṣā́s yóṣā‿īva {434, 6}
 sarasvatī {612, 3}
 iyám dhī́s {689, 7} (te eti niṣkṛtám)
 vadhū́s {853, 12}
 eṣām lakṣmī́s {897, 2}
 jánitrī {960, 1}. — 3〉 śaktís {83, 3}
 marútām úpastutis {890, 11}. — 4〉 sumatís {89, 2}
 {114, 9}
 {264, 7}
 rātís {168, 7}
 {499, 1}
 {486, 32}
 {639, 19}. — 5〉 nas prámatis asya {94, 1}
 índre prámatis sutā́vatām {926, 11}
 nas deváhūtis {844, 3}.
-ā́m 6〉 deváhūtim {879, 3}.
-áyā 1〉 (uṣásā) {829, 3}. — 4〉 sumatiā́ {855, 8}.
-ā́yām 1〉 2〉 te (agnés) sáṃdṛṣṭau {442, 4}. — 4〉 te sumataú {442, 10}.
-é [N. d. f.] 4〉 ubhé 〰 yoṣayete ná méne {95, 6}.
-ā́s [N. p. f.] 1〉 agnés saṃdṛ́śas {895, 1}
 uṣā́sas {557, 7} (uchantu)
 uṣásas {347, 7}
 {861, 5} (ví uchata). — 3〉 práśastayas {639, 19}. — 4〉 rātáyas {132, 2}
 {671, 1}—_{671, 12}
 {708, 4}.
-ā́s [A. p. f.] 2〉 te raśanā́s {163, 5}.

Burnouf

French

 भद्र भद्र a. (भन्द्) heureux,  prospère,  fortuné
vertueux,  pur,  excellent [ép. honorifique que l'on ajoute aux noms
propres,  surtout au féminin]. -- S. n.
  bonheur,  prospérité:
बद्रं ते salut à toi,  porte-toi bien,  sois heureux!
		 Or
fer
 acier.
		 Souchet odorant.
		 Univers,  Bd. -- S. m.
  tas,  monceau.
		 Taureau
		 Śiva.
		 Hoche-queue,  cf.  भण्डक।
		 Le Meru.
-- S. n.
  f.
  un des कारणस् astronomiques. -- S. f.
  भद्रा
vache.
		 Le Gange céleste.
		 Indigo
		 diverses plantes: la
रास्ना,  asclepias,  gmelina,  pæderia,  curcuma,  etc.
		 Le
2ᵈ,  le 7ᵉ et le 12ᵉ jour de la quinzaine lunaire.
भद्रक a. beau,  agréable. -- S. m.
  pinus devadāru. -- S. n.
 
cyperus pertenuis,  bot.
भद्रकन्या f.
  np. de la mère de Maudgalyāyana,  Bd.
भद्रकल्प m.
  le kalpa ou âge actuel [kalpa des bienheureux, 
qui doit renfermer 5 Buddhas] Bd.
भद्रकाली f.
  surn.  de Durgā.
		 Cyperus pertenuis,  bot.
भद्रकुम्भ m.
  vase d'or contenant de l'eau bénite [par ex. du
Gange] pour la consécration des rois.
भद्रगन्धिका f.
  esp. d'asclepias.
भद्रङ्कर a. (कृ) qui procure la prospérité,  heureux, 
propice.
भद्रचूड m.
  euphorbia tirucalli,  bot.
भद्रदारु m.
  pin devadāru.
भद्रनामन् m.
  pivert,  oiseau.
भद्रपदा f.
  le 26ᵉ et le 27ᵉ astérisme lunaire.
भद्रपर्णा f.
  pæderia fœtida,  bot.
भद्रपर्णी f.
  mms.
		 Gmelina,  bot.
भद्रपीटकय n.
  le siège fortuné,  c-à-d. le trône, 
Bd.
भद्रबलन m.
  Balarāma.
भद्रमल्लिका f.
  esp. de concombre.
भद्रमुस्तक m.
  cyperus pertenuis,  bot.
भद्रयव n.
  graine d'echites.
भद्ररेणु m.
  l'éléphant d'Indra,  Airāvata.
भद्रवती f.
  gmelina arborea,  bot.
भद्रवर्मन् m.
  jasmin double.
भद्रवला f.
  pæderia fœtida,  bot.
भद्रवल्ली f.
  jasmin d'Arabie
 gœrtnera racemosa,  bot.
भद्रच्रय n.
  et भद्रश्री f.
  (श्री) sandal.
भद्रसोमा f.
  (स
 ऊमा) Gaṅgā.
भद्राकरण n.
  (आ
 कृ) action de raser la barbe.
भद्रात्मज m.
  (भद्र fer) épée,  sabre.
भद्रारक m.
  un des 18 petits dvīpas.
भद्रालपत्रिका f.
  pæderia fœtida.
भद्राली f.
  mms.
भद्राश्व n.
  (अश्व) celui des 4 grands dvīpas qui est
situé à l'est.
		 S. m.
  le régent de ce dvīpa.
भद्राश्रय n.
  sandal.
भद्रासन n.
  (आस्) trône.
		 Posture où l'ascete a
les jambes repliées et se trouve assis sur les chevilles de ses pieds.
भद्रोदनी f.
  sida cordifolia,  bot.

Stchoupak

French

 भद्र-
 a. bon,  beau,  heureux,  prospère,  propice,  auspicieux 
meilleur,  principal 
 bienveillant,  amical,  voc. mon bon,  mon cher 
 bon à, 
habile en (loc.) 
 m.
  qui se donne des airs aimables,  hypocrite 
 éléphant.
d'une sorte particulière 
 éléphant mythique qui porte la terre 
 n.
  de
divers personnages 
 pl.
  d'une catégorie de dieux 
 d'un peuple = Bhadraka 
nt. bien,  bonheur,  prospérité,  bonne chance,  avec gén.  ou dat. formule de
bénédiction,  heureux soit-il,  que le ciel le protège 
 avec pron.  pers.
encl. ते ou वस्,  भ्। est souvent introduit en poésie comme incidente
pour des besoins de rythme et de cadence 
 -आ- f.
  n.
  de diverses femmes 
 de
diverses rivières 
 -तर- compar. meilleur,  plus heureux,  le meilleur 
-वन्त्- a. auspicieux,  bon 
 -वती- f.
  n.
  d'une éléphante 
 भद्रा
दिश्- f.
  région auspicieuse,  Sud 
 -आ वाच्- f.
  parole bienveillante ou de
bon augure 
 -अं कृ- ou चर्- être prospère 
 -आ-कृ- se
raser.
°काली- f.
  n.
  de Durgā.
°घटक- m.
  urne à loterie.
°दन्त- m.
  n.
  d'un éléphant.
°पीठ- nt. siège somptueux,  trône royal.
°बाहु- m.
  n.
  de divers hommes dont un roi du Magadha.
°भट- m.
  n.
  d'un homme.
°मनस्- f.
  mère de l'éléphant Airāvata.
°मन्द- °मन्द-मृग- m.
  sorte d'éléphant.
°मुख- -ई- a. au visage auspicieux,  ord. nom.  ou voc.,  appellation
respectueuse et affectueuse.
°मुस्त- m.
  sorte de plante cypéracée,  Cyperus Rotundus.
°मृग- m.
  = °मन्द-।
°रूपा- f.
  n.
  d'une femme.
°वसन- nt. vêtement somptueux.
°शाख- m.
  n.
  de Skanda.
°शाल-वन- (v. l. °साल°) nt. n.
  d'une forêt.
°श्रवस्- m.
  fils de Dharma.
भद्राक्ष- m.
  n.
  d'un roi (cf.  aussi भल्लाक्ष- s. v.).
भद्रायुध- m.
  n.
  d'un guerrier.
भद्राश्व- m.
  n.
  de divers personnages 
 d'un pays au nord du mont Meru.
भद्रासन- nt. = °पीठ-।
भद्रं-कर- m.
  n.
  d'un homme.
भद्रा-कृत- a. v. rasé.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.