| YouTube Channel

भचक्र (bhacakra)

 
Spoken Sanskrit
English
भचक्र bhacakra
n.
 whole multitude of stars or asterisms
Monier Williams Cologne
English
भ—चक्र
n.
 the whole multitude of stars or asterisms, ib.
Var.
Apte Hindi
Hindi
भचक्रम्
नपुं*
 भः+चक्रम् -
राशिचक्र
Shabdartha Kaustubha
Kannada
भचक्र
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ರಾಶಿಚಕ್ರ
भचक्र
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ನಕ್ಷತ್ರಮಂಡಲ
L R Vaidya
English
Ba-cakra {% n. %} the zodiac.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
भचक्रं,
क्ली,
 (भानां राशीनां चक्रम् । भानांस्वस्वसंस्थानविशेषैर्विरचितो गोलाकारःपदार्थः ।) राशिचक्रम् । यथा, --“भ्रमावर्त्तो भचक्रेऽस्मिन् ध्रुवो नाभौ व्यवस्थितः ।आराचक्रे त्विन्दुभौमौ शुक्रजीवशनैश्चराः ॥
राहुः केतुरगस्त्यश्च नक्षत्राण्यथ राशयः ।यदा दिक्षु च अष्टासु मेरोर्भूगोलकोद्भवा ॥
छाया भवेत्तदा रात्रिः स्याच्च तद्विरहा-द्दिनम् ।सूर्य्येन्दोरुपरागस्तु गोलकच्छायया भवेत् ॥
अन्योन्ययोस्तयोरेव व्यापयोरेव कारणात् ॥
ग्रासमोक्षौ तु जायेते तत्रातः पूर्व्वपश्चिमौ ॥
तत्र पुण्यफलाद्भागः कृतो राहोस्तु विष्णुना ॥
”इत्याद्ये वह्निपुराणे गणभेदनामाध्यायः ॥
* ॥
अथ भचक्रभ्रमणव्यवस्थामाह ।“निरक्षदेशे क्षितिमण्डलोपगौध्रुवौ नरः पश्यति दक्षिणोत्तरौ ।तदाश्रितं खे जलयन्त्रवत् सदाभ्रमद्भचक्रं निजमस्तकोपरि ॥
उदग्दिशं याति यथा यथा नर-स्तथा तथा खान्नतमृक्षमण्डलम् ।उदग्ध्रुवं पश्यति चोन्नतं क्षिते-स्तदन्तरे योजनजाः पलांशकाः ॥
योजनसंख्या भांशै ३६० र्गुणिताकुपरिधिहृता ४९६७ भवन्त्यंशाः ।भूमौ कक्षायां वा भागेभ्योयोजनानि च व्यस्तम् ॥
”इति सिद्धान्तशिरोमणौ गोलाध्यायः ॥
(भानां नक्षत्राणां चक्रमितिविग्रहे नक्षत्र-चक्रम् । नक्षत्रसमूहश्च ॥
)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
भचक्र
न०
 गानां नक्षत्राणां राशीनां वा चक्रम् । १ राशि-चक्रे २ नक्षत्रचक्रे च “भ्रमावर्तो भचक्रेऽस्मिन् ध्रुवो नाभौव्यवस्थितः । आराचक्रे त्विन्दुभौमौ शुक्रजीवशनैश्चराः ।राहुः केतुरगस्त्यश्च नक्षत्राण्यथ राशयः । यदा दिक्षु चअष्टाशु मेरोर्भूगोलकोद्भवा । कृआया भवेत्तदा रात्रिःस्याच्च तद्विरहाद्दिनम् । सूर्य्येन्द्वोरुपरागस्तु गोलक-च्छायया भवेत् । अन्योन्ययोस्तयोरेव व्यासयोरेव कार-णात् । ग्रासमोक्षौ तु जायेते तत्रातः पूर्वपश्चिमौ । तत्रपुण्यफलाद्भागः कृतो राहीस्तु विष्णुना” वह्निपु० ।अधिकं मगोलशब्दे दृश्यम् ।