| YouTube Channel

भङ्गः (bhaGgaH)

 
Apte
English
भङ्गः [bhaṅgḥ], [भञ्ज्-भावादौ घञ्]
Breaking, breaking down, shattering, tearing down, splitting, dividing
भङ्गः स जिष्णोर्धृतिमुन्ममाथ
Ki.*
 17.29. वार्यर्गलाभङ्ग इव प्रवृत्तः
R.*
 5.45.
A break, fracture, breach.
Plucking off, lopping
आम्रकलिकाभङ्ग
Ś.*
 6.
Separation, analysis.
A portion, bit, fragment, detached portion
पुष्पोच्चयः पल्लवभङ्गभिन्नः
Ku.*
 3.61
R.*
 16.16.
Fall, downfall, decay, destruction, ruin
as in राज्य˚, सत्त्व˚
&c.
Breaking up, dispersion
यात्राभङ्ग
Māl.
 1.
Defeat, overthrow, discomfiture, rout
भग्ने भग्नमवाप्नुयात्
Pt.*
 4.41
प्रसभं भङ्गमभङ्गुरोदयः (नयति)
Śi.*
 16.72.
Failure, disappointment, frustration
तत्पूर्वभङ्गे वितथप्रयत्नः
R.*
 2.42. (v. l. )
आशाभङ्ग
&c.
Rejection, refusal
अभ्यर्थनाभङ्गभयेन साधुर्माध्यस्थमिष्टे$- प्यवलम्बते$र्थे
Ku.*
 1.52.
A chasm, fissure.
Interruption, obstacle, disturbance
निद्रा˚, गति˚
Ki.*
 17.29.
Non-performance, suspension, stoppage.
Taking to flight, flight.
(a) A bend, fold. (b) A wave
क्षौमे भङ्गवती तरङ्गतरले फेनाम्बुतुल्ये वहन् Nāg.5.2
ज्वालाभङ्गैः (= Wavelike flames) Nāg.5.21.
Contraction, bending, knitting
ग्रीवाभङ्गाभिरामम् Ś1.7
so भ्रूभङ्ग
U.*
 5.36.
Going, motion.
Paralysis.
Fraud, deceit.
A canal, water-course.
A circumlocutory or round-about way of speaking or acting
see भङ्गि.
Hemp.
(With Buddhists) The constant decay taking place in the universe
constant change.
(With Jainas) A dialectical formula beginning with स्यात्.
Comp.
 -नयः removal of obstacles. -वासा turmeric. -सार्थ
a.
 dishonest, fraudulent.
Apte Hindi
Hindi
भङ्गः
पुं*
 - भञ्ज्+घञ्
"टूटना, टूट जाना, छिन्न-भिन्न होना, फाड़ डालना, टुकड़े टुकड़े करना, विभक्त करना"
भङ्गः
पुं*
 - -
"टूट, हड्डी का टूटना, विच्छेद"
भङ्गः
पुं*
 - -
"उखाड़ना, काटना"
भङ्गः
पुं*
 - -
"पार्थक्य, विश्लेषण"
भङ्गः
पुं*
 - -
"अंश, टुकड़ा, खण्ड, वियुक्त अंश"
भङ्गः
पुं*
 - -
"पतन, अधः पतन, ध्वंस, विनाश, बर्बादी"
भङ्गः
पुं*
 - -
"अलग अलग करना, तितर- वितर करना"
भङ्गः
पुं*
 - -
"हार, पछाड़, पराभव, पराजय"
भङ्गः
पुं*
 - -
"असफलता, निराशा, हताश, आशाभंग "
भङ्गः
पुं*
 - -
"अस्वीकृति, इंकारी"
भङ्गः
पुं*
 - -
"छिद्र, दरार"
भङ्गः
पुं*
 - -
"विघ्न, बाधा, रुकावट"
भङ्गः
पुं*
 - -
"अननुष्ठान, निलंबन, स्थगन"
भङ्गः
पुं*
 - -
भगदड़
भङ्गः
पुं*
 - -
"मोड़, तह, लहर"
भङ्गः
पुं*
 - -
"सिकुड़न, झुकाव, संकोच या सटाना"
भङ्गः
पुं*
 - -
"गति, चाल"
भङ्गः
पुं*
 - -
"लकवा, फालिज"
भङ्गः
पुं*
 - -
"जालसाजी, धोखेवाजी"
भङ्गः
पुं*
 - -
"नहर, जलमार्ग, नाली"
भङ्गः
पुं*
 - -
गोलगोल या घूमघुमाकर कहने या करने का ढंग
भङ्गः
पुं*
 - -
पटसन
भङ्गः
पुं*
 - भञ्ज+घञ्
विश्व में निरन्तर होने वाला क्षय
भङ्गः
पुं*
 - भञ्ज+घञ्
‘स्यात’ से आरम्भ होने वाला तार्किक सूत्र
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 विच्छेदः, सम्भेदः, खण्डः, विभङ्गः, भङ्गः, खडः, प्रभङ्गः, निर्दलनम्, विचटनम्, आमोटनम्, दलनम्, भिद्यम्, सम्भेदनम्, अवदरणम्, दरणम्
noun
खण्डनस्य क्रिया।
"रामः शिवधनुषः विच्छेदं चकार।"
Synonyms:
 भङ्गः
noun
कस्मिन्नपि वस्तुनि पदार्थे वा जातः छेदः।
"भूकम्पेन भूम्यां नैके भङ्गाः जाताः।"
Synonyms:
 भङ्गः, भङ्गम्, भङ्गा, अवदारः, विशकलः, विशकलम्, विशकला
noun
भञ्जनस्य क्रिया भावो वा।
"क्रीडानकस्य भङ्गेन बालकः रोदीति।"
Synonyms:
 व्याधिः, गदः, आमयः, अपाटवः, आमः, आतङ्कः, भयः, उपघातः, भङ्गः, अर्तिः, रुक्, रुजा, उपतापः
noun
शरीरादिषु आगतः दोषः।
"शरीरं व्याधीनां गृहम्।"
Tamil
Tamil
ப4ங்க3: : முறிதல், உடைதல், பிரிவு, பாகம், பங்கு, அழிவு, குறைவு, தீங்கு, வேதனை, தடை, நடை, அசைவு.
अमरकोशः
Sanskrit
Word: भङ्गः
Root: भङ्गः
Gender: undefined
Number: undefined
Meaning(s):
⇒ rout
⇒ cleft
⇒ rending
⇒ crevice
⇒ tearing
⇒ dispersion
⇒ menorrhagia
⇒ kind of arrow
Shloka(s):
3|3|165|1 ► प्रदरा भङ्गनारीरुक्बाणा अस्राः कचा अपि। (नानार्थवर्गः)
Synonym(s):
➠ 3|3|165|1 ⇢ प्रदरः (प्रदर) (पुं) ⇒ rout, cleft, rending, crevice, tearing, dispersion, menorrhagia, kind of arrow
Related word(s):
जातिः ➡ अवस्था
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
भङ्गः,
पुं,
 (भज्यते इति । भञ्ज + कर्म्मणि घञ् ।)तरङ्गः । इत्यमरः । १ । १० । ५ ॥
पराजयः ।(भन्ज् + भावे घञ् ।) भेदः । रोगविशेषः ।इति मेदिनी । गे, १३ ॥
(रोगविशेषार्थे यथा, --“पातघातादिभिर्द्वेधा भङ्गोऽस्थ्नां सन्ध्यसन्धितः ।प्रसारणाकुञ्चनयोरशक्तिः सन्धिमुक्तता ॥
इतरस्मिन् भृशं शोफः सर्व्वावस्थास्वतिव्यथा ।अशक्तिश्चेष्टितेऽल्पेऽपि पीड्यमाने सशब्दता ॥
समासादिति भङ्गस्य लक्षणं बहुधा तु तत् ।भिद्यते भङ्गभेदेन तस्य सर्व्वस्य साधनम् ॥
यथास्यादुपयोगाय तथा तदुपदेक्ष्यते ।प्राप्याणुदारि यत्त्वस्थि स्पर्शे शब्दं करोति यत् ।यत्रास्थिलेशः प्रविशेन्मध्यमस्थ्नो विदारितः ।भग्नं यच्चाभिधातेन किञ्चिदेवावशेषितम् ॥
उन्नम्यमानं क्षतयत् यच्च मज्जति मज्जति ।तद्दुःसाध्यं कृशाशक्तवातलाल्पाशिनामपि ॥
भिन्नं कपालं यत्कट्यां सन्धिमुक्तं च्युतञ्च यत् ।जघनं प्रतिपिष्टञ्च भग्नं यत्तद्विवर्ज्जयेत् ॥
असंश्लिष्टकपालञ्च ललाटं चूर्णितन्तथा ।यच्च भग्नं भवेच्छङ्खशिरः पृष्ठस्तनान्तरे ।सम्यग्यमितमप्यस्थि दुर्न्यासाद्दुर्निबन्धनात् ॥
संक्षोभादपि यद्गच्छेद्विक्रियां तद्बिवर्ज्जयेत् ।आदितो यच्च दुर्ज्जातमस्थिसन्धिरथापि वा ॥
तरुणास्थीनि भुज्यन्ते भज्यन्ते नलकानि तु ॥
कपालानि विभिद्यन्ते स्फुटन्त्यन्यानि भूयसा ।अथावनतमुन्नम्यमुन्नतञ्चावपीडयेत् ॥
आञ्छेदतिक्षिप्तमधो गतञ्चोपरि वर्त्तयेत् ।आञ्छनोत्पीडनोन्नामचर्म्मसंक्षपबन्धनैः ॥
सन्धीन् शरीरगान् सर्व्वान् चलानप्यचलानपि ।इत्येतैः स्थापनोपायैः सम्यक् संस्थाप्य निश्चलम् ॥
पट्टैः प्रभूतसर्पिर्भिर्वेष्टयित्वा सुखैस्ततः ।कदम्बोदुम्बराश्वत्थसर्ज्जार्ज्जुनपलाशजैः ॥
वंशोद्भवैर्वा पृथुभिस्तनुभिः सुनिवेशितैः ।सुश्लक्ष्णैः सुप्रतिस्तम्भैर्बल्कलैः शकलैरपि ॥
कुशाह्वयैः समं बन्धं पट्टस्योपरि योजयेत् ।शिथिलेन हि वन्धेन सन्धेः स्थैर्य्यं न जायते ।गाढेनातिरुजादाहपाकश्वयथुसम्भवः ।त्र्यहात्त्र्यहादृतौ घर्म्मे सप्ताहान्मोक्षयेद्धिमे ॥
साधारणे तु पञ्चाहाद्भङ्गदोषवशेन वा ।न्यग्रोधादिकषायेण ततः शीतेन सेचयेत् ॥
तं पञ्चमूलपक्वेन पयसा तु सवेदनम् ।सुखोष्णं वावचार्य्यं स्याच्चक्रतैलं विजानता ॥
विभज्य देशं कालञ्च वातघ्नौषधसंयुतम् ।प्रततं सेकलेपांश्च विदध्याद्भृशशीतलान् ॥
गृष्टिक्षीरं स सर्पिष्कं मधुरौषधसाधितम् ।प्रातः प्रातः पिबेद्भग्नः शीतलं लाक्षया युतम् ॥
सव्रणस्य तु भग्नस्य व्रणो मधुघृतोत्तरैः ।कषायैः प्रतिसार्य्योऽथ शेषो भङ्गोदितः क्रमः ॥
लम्बानि व्रणमांसानि प्रलिप्य मधुसर्पिषा ।सन्दधीत व्रणान् वैद्यो बन्धनैश्चोपपादयेत् ॥
तान् समान् सुस्थिताज्ज्ञात्वा फलिनीरोध्र-कट्फलैः ।समङ्गाधातकीयुक्तैश्चूर्णितैरवचूर्णयेत् ॥
धातकीरोध्रचूर्णैर्वा रोहन्त्याशु तथा व्रणाः ।इति भङ्ग उपक्रान्तः स्थिरधातोरॄतौ हिमे ॥
मांसलस्याल्पदोषस्य सुसाध्यो दारुणोऽन्यथा ।पूर्व्वमध्यान्तवयसामेकद्वित्रिगुणैः क्रमात् ॥
मासैः स्थैर्य्यं भवेत् सन्धेर्यथोक्तं भजतो विधिम् ।कटीजङ्घोरुभग्नानां कपाटशयनं हितम् ॥
यन्त्रणार्थं तथाकीलाः पञ्च कार्य्या निबन्धनाः ।जङ्घोर्व्वोः पार्श्वयोर्द्बौ द्बौ तल एकश्च कीलकः ॥
श्रोण्यां वा पृष्ठवंशे वा वक्त्रस्याक्षकयोस्तथा ।विमोक्षे भग्नसन्धीनां विधिमेवं समाचरेत् ॥
सन्धींश्चिरविमुक्तांश्च स्निग्धस्विन्नान् मृदूकृतान् ।उक्तैर्विधानैर्बुद्ध्या च यथास्वं स्थानमाचरेत् ॥
असन्धिभग्ने रूढे तु विषमोल्वणसाधिते ।आपोथ्य भङ्गं यमयेत्ततो भग्नवदाचरेत् ॥
भग्नं नैति यथा पाकं प्रयतेत तथा भिषक् ।पक्वमांससिरास्नायुसन्धिः श्लेषं न गच्छति ॥
वातव्याधिविनिर्द्दिष्टान् स्नेहान् भग्नस्ययोजयेत् ॥
”इति वाभटे उत्तरस्थाने । २७ अध्यायः ॥
)कौटिल्यम् । भयम् । विच्छित्तिः । इति हेम-चन्द्रः ॥
(विच्छित्त्यर्थे व्यवहारो यथा, --“षड्धातुविभागो वियोगः सजीवापगमःसप्राणनिरोधः स भङ्गः स्वलोकस्वभावः । इतिचरके शारीरस्थाने पञ्चमेऽध्याये ॥
)रोगमात्रम् । इति राजनिर्घण्टः ॥
गमनम् ।जलनिर्गमः । इत्यजयपालः ॥
(नागभेदः ।यथा, महाभारते । १ । ५७ । ९ ।“उच्छिखः शरभा भङ्गो विल्वतेजा विरोहणः ॥
”)