| YouTube Channel

भग (bhaga)

 
शब्दसागरः
English
भग
n.
 (गं)
1. Pudendum muliebre.
2. Fortune, prosperity.
3. Beauty,
splendour.
4. Excellence, greatness.
5. Desire, wish, love.
6.
Strength, vigour.
7. Effort, exertion.
8. Fame, glory.
9. Know-
ledge.
10. Absence of passion, the tranquillity of the religious
man, who has divested himself of worldly excitability.
11. Omni-
potence, supreme or divine power.
12. Virtue, moral merit.
13.
Final emancipation.
m.
 (-गः)
1. The sun.
2. One of the twelve suns
or Ādityas.
3. The moon.
4. A form of ŚIVA.
E.
 भज् to serve, &c.
ग
aff.
Capeller Eng
English
भ॑ग
m.
 distributer, dispenser, gracious lord, protector,
N.
 of an Āditya &
E.
 of
sev.
 gods
portion, lot, fortune
abundance.
happiness
dignity, majesty
loveliness, beauty
affection, love
the
vulva.
Yates
English
भग (गं) 1.
n.
 Fortune
beauty
de-
sire
vigour
pudendum
glory.
m.
 Sun
moon
Shiva.
Spoken Sanskrit
English
भग bhaga
m.
n.
 zrI
पद्मस्नुषा padmasnuSA
f.
 of zrI
दण्डिन् daNDin
m.
 maJjuzrI
श्रीपुत्र zrIputra
m.
 son of zrI
श्रीनिवास zrInivAsa
m.
 abode of zrI
श्रीधामन् zrIdhAman
n.
 abode of zrI
परमेष्ठिन् parameSThin
m.
 viSNu and zrI
श्रीज zrIja
m.
 born from zrI
श्रीभर्तृ zrIbhartR
m.
 husband of zrI
श्रीभ्रातृ zrIbhrAtR
m.
 brother of zrI
श्रीदयित zrIdayita
m.
 husband of zrI
श्रीकान्त zrIkAnta
m.
 beloved by zrI
श्रीनाथ zrInAtha
m.
 husband of zrI
श्रीपति zrIpati
m.
 husband of zrI
श्रीसहोदर zrIsahodara
m.
 brother of zrI
श्रीद्रुम zrIdruma
m.
 tree called zrI
श्रीयुक्त zrIyukta
adj.
 endowed with zrI
श्रीयुत zrIyuta
adj.
 endowed with zrI
नीलोत्पलिन् nIlotpalin
n.
 name of maJjuzrI
श्रीसञ्ज्ञ zrIsaJjJa
n.
 called after zrI
भग bhaga
n.
 perinaeum of males
विटप viTapa
m.
 perinaeum or the septum of the scrotum
Wilson
English
भग
n.
 (-गं)
1 Pudendum muliebre.
2 Fortune, prosperity.
3 Beauty, splendor.
4 Excellence, greatness.
5 Desire, wish, love.
6 Strength, vigour.
7 Effort, exertion.
8 Fame, glory.
9 Knowledge..
10 Absence of passion, the tranquillity of the religious man, who has divested
himself of worldly excitability.
11 Omnipotence, supreme or divine power.
12 Virtue, moral merit.
13 Final emancipation.
m.
 (-गः)
1 The sun.
2 One of the twelve suns or Ādityas.
3 The moon.
4 A form of ŚIVA.
E.
 भज to serve, &c. ग
aff.
Apte
English
भगः [bhagḥ], (also भगम्) [भज्-घ]
One of the twelve forms of the sun
the sun.
The moon.
A form of Śiva.
Good fortune, luck, happy lot, happiness
आस्ते भग आसीनस्य Ait. Br.
भगमिन्द्रश्च वायुश्च भगं सप्तर्षयो ददुः
Y.*
 1.282.
Affluence, prosperity
'ऐश्वर्यस्य समग्रस्य वीर्यस्य यशसः श्रियः । ज्ञानवैराग्ययोश्चैव षण्णां भग इतीरणा ॥'
शमो दमो भगश्चेति यत्सङ्गाद्याति संक्षयम्
Bhāg.*
 3.31.33.
Dignity, distinction.
Fame, glory.
Loveliness, beauty.
Excellence, distinction.
Love, affection.
Amorous dalliance or sport, pleasure.
The pudendum muliebre
Y.*
 3.88
गुरुतल्पे भगः कार्यः
Ms.*
 9.237.
Virtue, morality, religious merit. (धर्म).
Effort, exertion.
Absence of desire, indifference to worldly objects.
Final beatitude.
Strength.
Omnipotence
(said to be
n.
 also in the last 15 senses).
N.
 of an Āditya presiding over love and marriage
Mb.
 * 1.227.36.
Knowledge.
Desire, wish.
The superhuman power of becoming as small as an atom, one of the eight Siddhis or powers of Śiva
see अणिमन्.
गा (in
comp.
 ). Dignity, majesty
भूः कालभर्जितभगापि यदङ्घ्रिपद्मस्पर्शोत्थशक्ति- रभिवर्षति नो$खिलार्थान्
Bhāg.*
 1.82.3.
The female organ.
गम् The asterism called उत्तराफल्गुनी
भगं नक्षत्र- माक्रम्य सूर्यपुत्रेण पीड्यते
Mb.
 * 6.3.14.
The perinæum of males.
Comp.
 -अङ्कुरः (in medicine) clitoris.-आधानम् granting matrimonial happiness. -ईशः the lord of fortune or prosperity. -काम
a.
 desirous of sexual pleasure. -घ्नः an epithet of Śiva
नमस्ते त्रिपुरघ्नाया भगघ्नाय नमो नमः
Mb.
 -दारणम्
=
 भगंदरः q. v. -देवः a thorough libertine
भगदेवानुयातानां सर्वासां वामलोचना
Mb.
 * 14.43.15. -देवता the deity presiding over marriage.-दैवत
a.
 conferring conjugal felicity. (-तम्) the constellation उत्तराफल्गुनी
विवाहं स्थापयित्वा$ग्रे नक्षत्रे भगदैवते
Mb.
 * 1.8.16. ˚मासः the month Phālguna
भगदैवतमासं तु एकभक्तेन यः क्षिपेत्
Mb.
 * 13.16.22. -नन्दनः an epithet of Viṣṇu. -नेत्रघ्नः, -नेत्रहरः an epithet of Śiva. वर्जयित्वा विरूपाक्षं भगनेत्रहरं हरम्
Mb.
 * 1.221.8.
पुरम्
N.
 of the city, Multān. -भक्षकः a pander, procurer. -वृत्ति
a.
 subsisting by the vulva. -वेदनम् proclaiming matrimonial felicity. -शास्त्रम् (= कामशास्त्रम्). -हन्
m.
N.
 of Viṣṇu (originally of Śiva).
Apte 1890
English
भगः [भज्-घ] 1 One of the twelve forms of the sun
the sun.
2 The moon.
3 A form of Śiva.
4 Good fortune, luck, happy lot, happiness
आस्ते भग आसीनस्य Ait. Br.
भगमिंद्रश्च वायुश्च भगं सप्तर्षयो ददुः Y. 1. 282.
5 Affluence, prosperity.
6 Dignity, distinction.
7 Fame, glory.
8 Loveliness, beauty.
9 Excellence, distinction.
10 Love, affection.
11 Amorous dalliance or sport, pleasure.
12 The pudendum muliebre
Y. 3. 88
Ms. 9. 237.
13 Virtue, morality, religious merit (धर्म).
14 Effort, exertion.
15 Absence of desire, indifference to worldly objects.
16 Final beatitude.
17 Strength.
18 Omnipotence
(said to be n. also in the last 15 senses).
19 N. of an Āditya presiding over love and marriage.
20 Knowledge.
21 Desire, wish.
22 The superhuman power of becoming as small as an atom, one of the eight Siddhis or powers of Śiva
see अणिमन्.
गं 1 The asterism called उत्तराफल्गुनी.
2 The perinæum of males.
Comp.
अंकुरः (in medicine) clitoris.
आधानं granting matrimonial happiness.
घ्नः an epithet of Śiva.
देवः a thorough libertine.
देवता the deity presiding over marriage.
दैवत a. conferring conjugal felicity. (
तं) the constellation उत्तराफल्गुनी.
नंदनः an epithet of Viṣṇu.
नेत्रघ्नः an epithet of Śiva.
भक्षकः a pander, procurer.
वेदनं proclaiming matrimonial felicity.
हन् m. N. of Viṣṇu.
Monier Williams Cologne
English
भ॑ग a See
p.
 743, col. 2.
भ॑ग b
m.
 (ifc. f(आ and ई). g. बह्व्-आदि) ‘dispenser’, gracious lord, patron (applied to gods,
esp.
 to Savitṛ),
RV.
AV.
N.
 of an Āditya (bestowing wealth and presiding over love and marriage, brother of the Dawn, regent of the Nakṣatra Uttara-Phalgunī
Yāska enumerates him among the divinities of the highest sphere
according to a later legend his eyes were destroyed by Rudra), ib.
&c.
&c.
the Nakṣatra U°-Ph°,
MBh.
 vi, 81
the sun, ib. iii, 146
the moon,
L.
N.
 of a Rudra,
MBh.
good fortune, happiness, welfare, prosperity,
RV.
AV.
Br.
Yājñ.
BhP.
(ifc. f(आ). ) dignity, majesty, distinction, excellence, beauty, loveliness,
RV.
AV.
Br.
GṛS.
BhP.
(also
n.
 ,
L.
 ) love, affection, sexual passion, amorous pleasure, dalliance,
RV.
AV.
Br.
KātyŚr.
BhP.
(n. ,
L.
ifc. f(आ). ) the female organs, pudendum muliebre, vulva,
Mn.
MBh.
&c.
भ॑ग
n.
 a partic. Muhūrta,
Cat.
the perinaeum of males,
L.
भ॑ग mn.
=
 यत्न, प्रयत्न, कीर्ति, यशस्, वैराग्य, इच्छा, ज्ञान, मुक्ति, मोक्ष, धर्म, śrī,
L.
भग [cf. Zd. bagha
=
 Old
Pers.
 baga
Gk. Ζεὺς Βαγαῖος
Slav.
 bogǔ, bogatǔ
Lith.
 bagótas, na-bágas.]
Monier Williams 1872
English
भग भग। See col. 3.
भग, अस्, m. a liberal or wealthy master (‘ap-
portioner of food’), gracious lord, patron (a frequent
epithet of Savitṛ, Ved.)
N. of an Āditya (regarded
in the Veda as bestowing wealth, and instituting or
presiding over love and marriage
he is brother of
the Dawn, and the afternoon is peculiarly sacred to
him
his Nakṣatra is the Uttara-Phalgunī, considered
particularly favourable for forming alliances by mar-
riage
according to a legend his eyes were destroyed by
Rudra
Yāska enumerates him among the divinities
of the highest sphere)
N. of the sun
of the moon
of a Rudra
good fortune, happiness, happy lot,
prosperity, affluence [cf. दुर्-भ्°, सु-भ्°]
dignity,
majesty, distinction
beauty, loveliness
excellence
amorous pleasure, dalliance
love, affection
the
pudenda (pudendum muliebre)
(अम्), n. the Nak-
ṣatra called Uttara-Phalgunī
the perinæum of
males
a term applied to a Muhūrta
(according to
native lexicographers) = यत्न, प्रयत्न, कीर्त्ति,
यशस्, वैराग्य, इच्छा, ज्ञान, मुक्ति, मोक्ष,
धर्म, स्त्री
(अस्, आ or ई, अम्), at the end of
comps., see Gaṇa Bahv-ādi to Pāṇ. IV. 1, 45
[cf.
Zend bagha = Old Pers. baga, ‘a lord:’ Slav. bog,
‘a lord:’ Lith. na-bagas, ‘a poor man
’ bagotas,
‘rich:’ Goth. ga-bigs.]
—भग-घ्न, अस्, m.
‘slayer of Bhaga, ’ an epithet of Śiva.
—भग-त्ति,
इस्, f. (fr. भग + दत्ति, cf. आ-त्त, नी-त्त, परा-
त्त, परी-त्त, प्र-त्त, प्रती-त्त), Ved. a gift of
fortune.
—भग-दत्त, अस्, m., N. of a prince of
Prāg-jyotiṣa
of a king of Kāmrūp.
—भग-दा,
f., N. of one of the Mātṛs attending on Skanda.
—भग-देव, अस्, m. ‘whose god is the female
organ, ’ a libertine, a lustful man.
—भग-देवत,
अस्, आ, अम्, having Bhaga for a deity
(आ), f. a
hymeneal divinity.
—भग-दैवत, अस्, ई, अम्,
having Bhaga for a deity
conferring conjugal feli-
city
(अम्), n. the asterism Uttara-Phalgunī.
—भगदैवत-मास, अस्, m. the month that has
Bhaga for its deity, i. e. the month Phālguna.
—भग-नन्दा, f., N. of one of the Mātṛs at-
tending on Skanda.
—भग-नेत्र-घ्न, अस्, or
भगनेत्र-हन्, आ, or भगनेत्र-निपातन, अस्,
or भगनेत्र-हर, अस्, or भगनेत्र-हृत्, त्, or
भगनेत्रापहारिन् (°र-अप्°), ई, or भगनेत्रान्-
तक (°र-अन्°), अस्, m. ‘the destroyer of the eyes
of Bhaga, ’ an epithet of Śiva.
—भगन्-दर, अस्,
m. (fr. the acc. भगम्), ‘rending the vulva, ’ a
fistula in the pudendum muliebre or in the anus &c.
(from five to eight varieties of this disease are enu-
merated)
N. of an ancient sage.
—भग-पुर,
अम्, n., N. of the city of Multan.
—भग-भक्त,
अस्, आ, अम्, Ved. fortune-favoured, endowed with
prosperity (Sāy. = धन-संयुक्त).
—भग-
भक्षक, अस्, m. ‘living by the vulva, ’ a pro-
curer, pander, one who lives by harlotry.
—भग-
वत्, see below.
—भग-वित्त, अस्, m., N. of a
man.
—भग-वेदन, अस्, ई, अम्, proclaiming
prosperity, announcing connubial felicity.
—भग-
हन्, आ, m. the slayer of Bhaga.
—भग-हारिन्, ई,
m. the destroyer of Bhaga.
—भगाक्षि-हन् (°ग-
अक्°), आ, m. ‘destroyer of the eyes of Bhaga, ’ an
epithet of Śiva.
—भगाङ्कुर (°ग-अङ्°), अस्, m.
the clitoris.
—भगाधान (°ग-आध्°), अस्, आ, अम्,
bestowing matrimonial felicity, granting wedded bliss,
(according to a Scholiast = ऐश्वर्याधायक।)
—भ-
गेवित (according to the Pada-pāṭha भगे + अवित),
अस्, आ, अम्, Ved. (perhaps) satisfied with good fortune,
sated with prosperity.
—भगेश (°ग-ईश), अस्, m.,
Ved. the lord of fortune or prosperity.
Macdonell
English
भग bhág-a,
m.
 [dispenser: √ bhaj] lord 🞄(of gods, esp. Savitṛ: V.)
N. of one of the 🞄Adityas bringing welfare and love and instituting 🞄marriage
the lunar asterism Phalgunī
🞄sun
good fortune, lock, happy lot 🞄(mostly V.)
dignity, grandeur (mostly V.)
🞄loveliness, beauty
love, affection, amorousness
🞄pudendum muliebre.
Benfey
English
भग भग, i. e. भज् and भञ्ज् + अ,
I.
m.
1. The sun.
2. Śiva.
II.
n.
1. Divine power.
2. Fortune.
3.
Virtue.
4. Beauty.
5. Pudendum
muliebre, Rājat. 5, 282.
--
Comp.
 दुर्भ्°,
i. e.
दुस्-,
adj.
 ,
f.
 गा। 1. difficult to be
obtained, Rājat. 4, 113. 2. unfortunate,
Hit. i. d. 17, M.M.
सु-,
I.
adj.
 ,
f.
 गा।
1. fortunate, Chr. 287, 7 = Rigv. i. 48, 7.
2. beautiful, Vikr. d. 123
lovely, Śāk.
d. 3
charming, d. 57. 3. beloved,
amiable, Man. 2, 129.
II.
m.
 1. the
Aśoka tree. 2. the Champaca, Mi-
celia campaka.
III.
f.
 गा। 1. a
favourite woman. 2. a respectable
mother. 3. the name of several plants.
IV.
n.
 fortune, Daśak. in Chr. 184, 19.
-- Cf. Goth. ga-bigs.
Apte Hindi
Hindi
भगः
पुं*
 - भज्+घ
"सूर्य के बारह रूपों में एक, सूर्य"
भगः
पुं*
 - भज्+घ
चन्द्रमा
भगः
पुं*
 - भज्+घ
शिव का रूप
भगः
पुं*
 - भज्+घ
"अच्छी किस्मत्, भाग्य, सुखद नियति, प्रसन्नता "
भगः
पुं*
 - भज्+घ
"सम्पन्नता, समृद्धि"
भगः
पुं*
 - भज्+घ
"मर्यादा, श्रेष्ठता"
भगः
पुं*
 - भज्+घ
"प्रसिद्धि, कीर्ति"
भगः
पुं*
 - भज्+घ
"लावण्य, सौन्दर्य"
भगः
पुं*
 - भज्+घ
"उत्कर्ष, श्रेष्ठता"
भगः
पुं*
 - भज्+घ
"प्रेम, स्नेह"
भगः
पुं*
 - भज्+घ
"प्रेममय रंगरेलियाँ, केलि, आमोद"
भगः
पुं*
 - भज्+घ
स्त्री की योनि
भगः
पुं*
 - भज्+घ
"सद्गुण, नैतिकता, धर्म की भावना"
भगः
पुं*
 - भज्+घ
"प्रयत्न, चेष्टा"
भगः
पुं*
 - भज्+घ
"इच्छा का अभाव, सांसारिक विषयों में विरक्त"
भगः
पुं*
 - भज्+घ
मोक्ष
भगः
पुं*
 - भज्+घ
सामर्थ्य
भगः
पुं*
 - भज्+घ
सर्वशक्तिमत्ता
भगम्
नपुं*
 - भज्+घ
"अच्छी किस्मत्, भाग्य, सुखद नियति, प्रसन्नता "
भगम्
नपुं*
 - भज्+घ
"सम्पन्नता, समृद्धि"
भगम्
नपुं*
 - भज्+घ
"मर्यादा, श्रेष्ठता"
भगम्
नपुं*
 - भज्+घ
"प्रसिद्धि, कीर्ति"
भगम्
नपुं*
 - भज्+घ
"लावण्य, सौन्दर्य"
भगम्
नपुं*
 - भज्+घ
"उत्कर्ष, श्रेष्ठता"
भगम्
नपुं*
 - भज्+घ
"प्रेम, स्नेह"
भगम्
नपुं*
 - भज्+घ
"प्रेममय रंगरेलियाँ, केलि, आमोद"
भगम्
नपुं*
 - भज्+घ
स्त्री की योनि
भगम्
नपुं*
 - भज्+घ
"सद्गुण, नैतिकता, धर्म की भावना"
भगम्
नपुं*
 - भज्+घ
"प्रयत्न, चेष्टा"
भगम्
नपुं*
 - भज्+घ
"इच्छा का अभाव, सांसारिक विषयों में विरक्त"
भगम्
नपुं*
 - भज्+घ
मोक्ष
भगम्
नपुं*
 - भज्+घ
सामर्थ्य
भगम्
नपुं*
 - भज्+घ
सर्वशक्तिमत्ता
भगम्
नपुं*
 - भज्+घ
उत्तरफल्गुनी नक्षत्र
भगः
पुं*
 - भज्+घ
सूर्य
भगः
पुं*
 - भज्+घ
चाँद
भगः
पुं*
 - भज्+घ
शिव का रूप
भगः
पुं*
 - भज्+घ
"सौभाग्य, प्रसन्नता"
भगः
पुं*
 - भज्+घ
"समृद्धि, यश, कीर्ति"
भगः
पुं*
 - भज्+घ
सौन्दर्य
भगः
पुं*
 - भज्+घ
श्रेष्ठता
भगः
पुं*
 - भज्+घ
"प्रेम, प्यार"
भगः
पुं*
 - भज्+घ
कामकेलि
भगः
पुं*
 - भज्+घ
योनि
भगः
पुं*
 - भज्+घ
"गुण, धर्म"
भगः
पुं*
 - भज्+घ
प्रयत्न
भगः
पुं*
 - भज्+घ
"अरूचि, विराग"
भगः
पुं*
 - भज्+घ
मोक्श
भगः
पुं*
 - भज्+घ
सामर्थ्य
भगः
पुं*
 - भज्+घ
सर्वशक्तिमत्तता
भगः
पुं*
 - भज्+घ
प्रेम और विवाह की अधिष्ठात्री देवता आदित्य
भगः
पुं*
 - भज्+घ
ज्ञान
भगः
पुं*
 - भज्+घ
इच्छा
भगः
पुं*
 - भज्+घ
अणिमा
भगम्
नपुं*
 - भज्+घ
सूर्य
भगम्
नपुं*
 - भज्+घ
चाँद
भगम्
नपुं*
 - भज्+घ
शिव का रूप
भगम्
नपुं*
 - भज्+घ
"सौभाग्य, प्रसन्नता"
भगम्
नपुं*
 - भज्+घ
"समृद्धि, यश, कीर्ति"
भगम्
नपुं*
 - भज्+घ
सौन्दर्य
भगम्
नपुं*
 - भज्+घ
श्रेष्ठता
भगम्
नपुं*
 - भज्+घ
"प्रेम, प्यार"
भगम्
नपुं*
 - भज्+घ
कामकेलि
भगम्
नपुं*
 - भज्+घ
योनि
भगम्
नपुं*
 - भज्+घ
"गुण, धर्म"
भगम्
नपुं*
 - भज्+घ
प्रयत्न
भगम्
नपुं*
 - भज्+घ
"अरूचि, विराग"
भगम्
नपुं*
 - भज्+घ
मोक्श
भगम्
नपुं*
 - भज्+घ
सामर्थ्य
भगम्
नपुं*
 - भज्+घ
सर्वशक्तिमत्तता
भगम्
नपुं*
 - भज्+घ
प्रेम और विवाह की अधिष्ठात्री देवता आदित्य
भगम्
नपुं*
 - भज्+घ
ज्ञान
भगम्
नपुं*
 - भज्+घ
इच्छा
भगम्
नपुं*
 - भज्+घ
अणिमा
Shabdartha Kaustubha
Kannada
भग
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸೂರ್ಯ/ದ್ವಾದಶ ಆದಿತ್ಯರಲ್ಲೊಬ್ಬ
निष्पत्तिः - > भज (सेवायाम्) "घ:"(३-३-११८)
भग
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಐಶ್ವರ್ಯ/ಸಂಪತ್ತು
भग
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಾಮ/ಅಪೇಕ್ಷೆ/ಬಯಕೆ/ಇಚ್ಛೆ
भग
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯ
भग
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪ್ರಯತ್ನ
भग
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅಣಿಮಾದಿ ಐಶ್ವರ್ಯ
भग
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮುಕ್ತಿ/ಮೋಕ್ಷ
भग
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಧರ್ಮ
भग
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಜ್ಞಾನ
भग
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವ್ಐರಾಗ್ಯ
भग
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕೀರ್ತಿ/ಯಶಸ್ಸು
भग
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವೀರ್ಯ/ಪರಾಕ್ರಮ
भग
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ತಪಸ್ಸು
भग
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಾಂತಿ/ಸೌಂದರ್ಯ/ಸೊಬಗು
भग
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಯೋನಿ/ಸ್ತ್ರೀಯರ ಗುಹ್ಯೇಂದ್ರಿಯ
विस्तारः - > ಮೇದಿನೀಕೋಶಕಾರರು ಆದಿತ್ಯ ಎಂಬ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಪುಂಲಿಂಗವೆಂದು ಹೇಳಿ ಉಳಿದೆಲ್ಲ ಅರ್ಥಗಳಲ್ಲೂ ನಪುಂಸಕಲಿಂಗವೆಂದು ಹೇಳಿರುತ್ತಾರೆ. "भगं श्रीयोनिवीर्येच्छाज्ञानवैराग्यकीर्तिषु। माहात्म्यैश्वर्ययत्नेषु धर्मे मोक्षे च ना रवौ।" मेदि० ನಾನಾರ್ಥರತ್ನಮಾಲೆ ಮತ್ತು ವೈಜಯಂತೀಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ಯೋನಿ ಎಂಬ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ನಪುಂಸಕಲಿಂಗವೆಂದು ಹೇಳಿ ಉಳಿದೆಲ್ಲ ಅರ್ಥಗಳಲ್ಲೂ ಭಗಶಬ್ದವು ಪುಂಲಿಂಗವೆಂದು ಹೇಳಿದೆ. "भगः श्रीकाममाहात्म्यय्त्नैश्वर्यार्कमुक्तिषु। इच्छावीर्यतपः कीर्तिवैराग्यज्ञानकान्तिषु। योनौ तु स्याद्भगं क्लीबे" नानार्थर० "भगं योन्यां भगो यत्ने यशोवीर्यार्कभूतिषु। कन्तीच्छाज्ञानवैराग्यघर्मैश्वर्यतपस्सु च।" वैज०
भग
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಚಂದ್ರ
भग
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪೂರ್ವಫಲ್ಗುನೀ ನಕ್ಷತ್ರ
भग
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸೌಭಾಗ್ಯ/ಅದೃಷ್ಟ
प्रयोगाः - > "यस्य राष्ट्रे प्रजाः सर्वाः त्रस्यन्ते साध्वसाधुभिः। तस्य मत्तस्य नश्यन्तिकीर्तिरायुर्भगो रतिः"
उल्लेखाः - > भाग० १-१७-१०
L R Vaidya
English
Baga {% (I) m. %} 1. the sun, one of the twelve suns
2. the moon
3. a form of Śiva.
Baga {% (II) m.n. %} 1. Good fortune, happiness, prosperity, भगं ते वरुणो राजा भगं सूर्यो बृहस्पतिः । भगमिंद्रश्च वायुश्च भगं सप्तर्षयो ददुः Yaj.i.282
2. loveliness
3. excellence, distinction
4. desire, love
5. amorous sport, dalliance
6. pudendum muliebre, Yaj.iii.88
7. effort, exertion
8. fame, glory
9. absence of passion, tranquility
10. strength, vigour
11. omnipotence
12. virtue, moral, merit
13. final emancipation.
Bopp
Latin
भग m. (r. भज् s. अ)
1) portio.
2) bona fortuna, felicitas,
beatitudo.
3) vulva. AM. (Huc vel ad भाग traxerim
goth. ga-bigs dives, ita ut proprie significet qui cum
divitiis est, them. ga-biga = सभग
cf. etiam lith.
nabagas homo miser, pauper, na = scr. न non
bago-
tas dives
russ. û-bogiľ pauper, bogatyĭ dives
cf. Pott.
pp. 235. 236.)
Anekartha-Dvani-Manjari
Sanskrit
भग
पु
भग, श्री, यशस्, सौभाग्य, योनि, कान्ति, महिमन्, सूर्य, संज्ञाविशेष, मृगाङ्क
श्रियां यशसि सौभाग्ये योनौ कान्तौ महिम्नि च ।
सूर्ये संज्ञाविशेषेऽपि मृगाङ्गेऽपि भगः स्मृतः ॥ १९ ॥
verse 1.1.1.19
page 0002
Lanman
English
bhága, m.
—1. (he who deals out, i. e.)
dispenser
rich or kind master
lord, frequent
epithet of Savitar--so 74^17
—2.
esp. Bhaga, name of an Aditya, from
whom welfare is expected and who brings
about love and institutes marriage, 89^6
—3. portion
lot (w. dur-, su-)
fortune
esp. (as in Eng.), good fortune, happy lot
—4. loveliness. [√bhaj, 216. 1: --1. cf.
Old Persian baga, ‘God’
Βαγαῖος• Ζεὺς
Φρύγιος
Slavonic bogŭ, ‘God’
for mg,
cf. Eng. lord, AS. hlāf-ord (*hlāf-weard ?),
‘loaf-ward, loaf-keeper’
—3. for mg, cf.
the relation of μόρος, ‘lot, fate, ’ to ἔμ-μορ-ε,
‘gat a share.’]
Sanskrit Tibetan
Tibetan
skal bzang
१) दिष्ट २) भग ३) भागिन् ४) भावुक (?) ५) सुभग ६) सौभाग्य
skye gnas
१) उपपद्य २) जाति ३) प्रजनन ४) भग ५) योनि
cha dang mthun pa
१) भग २) भागिन् ३) भागीय
chu 'dzin
१) जलद २) जलधर ३) जलधि ४) भग
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
आदित्यः सवितार्यमा खरसहस्रोष्णांशुरंशू रवि-
र्मार्तण्डस्तरणिर्गभस्तिररुणो भानुर्नभोऽहर्मणिः ।
सूर्योऽर्कः किरणो भगो ग्रहपुषः पूषा पतङ्गः खगो
मार्ताण्डो यमुनाकृतान्तजनकः प्रद्योतनस्तापनः ॥ ९५ ॥
p{0008}
ब्रध्नो हंसश्चित्रभानुर्विवस्वान्सूरस्त्वष्टा द्वादशात्मा च हेलिः ।
मित्रो ध्वान्तारातिरब्जांशुहस्तश्चक्राब्जाहर्बान्धवः सप्तसप्तिः ॥ ९६ ॥
दिवादिनाहर्दिवसप्रभाविभाभासः करः स्यान्मिहिरो विरोचनः ।
ग्रहाब्जिनीगोद्युपतिर्विकर्तनो हरिः शुचीनौ गगनाद्ध्वजाध्वगौ ॥ ९७ ॥
हरिदश्वो जगत्कर्मसाक्षी भास्वान्विभावसुः ।
त्रयीतनुर्जगच्चक्षुस्तपनोऽरुणसारथिः ॥ ९८ ॥
-wordlist-
आदित्य (पुं), सवितृ (पुं), अर्यमन् (पुं), खरांशु (पुं), सहस्रांशु (पुं), उष्णांशु (पुं), अंशु (पुं), रवि (पुं), मार्तण्ड (पुं), तरणि (पुं), गभस्ति (पुं), अरुण (पुं), भानु (पुं), नभोमणि (पुं), अहर्मणि (पुं), सूर्य (पुं), अर्क (पुं), किरण (पुं), भग (पुं), ग्रहपुष (पुं), पूषन् (पुं), पतङ्ग (पुं), खग (पुं), मार्ताण्ड (पुं), यमुनाजनक (पुं), कृतान्तजनक (पुं), प्रद्योतन (पुं), तापन (पुं), ब्रध्न (पुं), हंस (पुं), चित्रभानु (पुं), विवस्वत् (पुं), सूर (पुं), त्वष्टृ (पुं), द्वादशात्मन् (पुं), हेलि (पुं), मित्र (पुं), ध्वान्ताराति (पुं), अब्जहस्त (पुं), अंशुहस्त (पुं), चक्रबान्धव (पुं), अब्जबान्धव (पुं), अहर्बान्धव (पुं), सप्तसप्ति (पुं), दिवाकर (पुं), दिनकर (पुं), अहस्कर (पुं), दिवसकर (पुं), प्रभाकर (पुं), विभाकर (पुं), भास्कर (पुं), मिहिर (पुं), विरोचन (पुं), ग्रहपति (पुं), अब्जिनीपति (पुं), गोपति (पुं), द्युपति (पुं), विकर्तन (पुं), हरि (पुं), शुचि (पुं), इन (पुं), गगनध्वज (पुं), गगनाध्वग (पुं), हरिदश्व (पुं), जगत्साक्षिन् (पुं), कर्मसाक्षिन् (पुं), भास्वत् (पुं), विभावसु (पुं), त्रयीतनु (पुं), जगच्चक्षुस् (पुं), तपन (पुं), अरुणसारथि (पुं)
--source--
पूतौ स्फिजौ कटिप्रोथौ वराङ्गं तु च्युतिर्बुलिः ।
भगोऽपत्यपथो योनिः स्मरान्मन्दिरकूपिके ॥ ६०९ ॥
स्त्रीचिह्नमथ पुंश्चिह्नं मेहनं शेपशेपसी ।
शिश्नं मेढ्रः कामलता लिङ्गं च द्वयमप्यदः ॥ ६१० ॥
गुह्यप्रजननोपस्था गुह्यमध्यं गुलो मणिः ।
-wordlist-
पुतौ (पुंक्लीद्वि), स्फिज् (स्त्रीद्वि), कटिप्रोथौ (पुंद्वि), वराङ्ग (क्ली), च्युति (स्त्री), बुलि (स्त्री), भग (पुंक्ली), अपत्यपथ (पुं), योनि (पुंस्त्री), स्मरमन्दिर (क्ली), स्मरकूपिका (स्त्री), स्त्रीचिह्न (क्ली), पुंश्चिह्न (क्ली), मेहन (क्ली), शेप (क्ली), शेपस् (क्ली), शिश्न (क्ली), मेढ्र (पुं), कामलता (स्त्री), लिङ्ग (क्ली), गुह्य (क्ली), प्रजनन (क्ली), उपस्थ (पुं), गुल (पुं), मणि (पुंस्त्री)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
आदित्य
आदित्य, सवितृ, सहस्रकिरण, प्रद्योतन, भास्कर, तिग्मांशु, तरणि, दिनमणि, भास्वत्, विवस्वत्, हरि, मार्तण्ड, तपन, विकर्तन, इन, पूषन्, पतङ्ग, भग, सूर्य, गोपति, यम, दिनकर, सूर, अंशुमालिन्, रवि, मिहिर, विरोचन, अर्क, तिमिररिपु, द्युमणि, अंशुमत्, अंशु, हरिदश्व, सप्ताश्व, प्रभाकर, भानुमत्, भानु, ब्रध्न, हंस, खग, मित्र, चित्रभानु, अहर्पति, कर्मसाक्षिन्, जगच्चक्षुस्, द्वादशात्मन्, त्रयीतनु
आदित्यः सविता सहस्रकिरणः प्रद्योतनो भास्कर-
स्तिग्मांशुस्तरणिस्तथा दिनमणिर्भास्वान्विवस्वान्हरिः ।
मार्तण्डस्तपनो विकर्तन इनः पूषा पतङ्गो भगः,
सूर्यो गोपतिरर्यमा दिनकरः सूरोंऽशुमाली रविः ॥ ३५ ॥
मिहिरो विरोचनोऽर्कस्तिमिररिपुर्द्युमणिरंशुमानंशुः ।
हरिदश्वः सप्ताश्वः प्रभाकरो भानुमान्भानुः ॥ ३६ ॥
ब्रध्नो हंसः खगो मित्रश्चित्रभानुरहर्पतिः ।
कर्मसाक्षी जगच्चक्षुर्द्वादशात्मा त्रयीतनुः ॥ ३७ ॥
verse 1.1.1.35
page 0006
भग
भग, योनि, उपस्थ, वराङ्ग, स्मरमन्दिर
भगो योनिरुपस्थश्च वराङ्गं स्मरमन्दिरम् ।
verse 2.1.1.514
page 0059
सम्बाध
सम्बाध, सङ्कट, भग
उदरे जले कृपीटं सम्बाधः सङ्कटे भगेऽप्युक्तः ।
verse 5.1.1.827
page 0095
Mahabharata
English
Bhaga^1 (an Āditya). § 88 (Aṃśāv.): I, 65, 2523.--§ 191 (Arjuna): I, 123, 4822.--§ 258 (Khāṇḍavadah.): I, 227, 8268.--§ 266 (Śakrasabhāv.): II, 7, 303 (in the palace of Indra).--§ 615u (Skanda): IX, 45, 2507.--§ 617 (Aishīkap.): X, 18, 801 (had his eyes plucked out by Rudra), 807 (id.).--§ 665 (Mokshadh.): XII, 208, 7581.--§ 746 (Ānuśāsan.): XIII, 65, 3295.--§ 770 (do.): XIII, 151, 7092 (C. Bhāgas
enumeration of the 12 Ādityas).--§ 773d (Śiva): XIII, 161, 7475 (had his eyes torn out by Rudra).--Cf. Bhaganetraº, etc.--Is often used to signify ‘love, ’ etc. (e.g. XIV, 1184).
Bhaga^2 (the nakshatras Pūrvā and Uttarā Phālgunī). § 574 (Jambūkh.): VI, 3, 81 (Bhagaṃ nakshatram ākramya Sūryaputreṇa pīḍyate).
Bhaga^3 = the Sun. § 310b (Sūrya): III, 3, 146 (in the enumeration of Dhaumya).
Bhaga^4 (a Rudra). § 108 (Aṃśāvat.): I, 66, 2567 (son of Sthāṇu).--§ 191 (Arjuna): I, 123, 4826 (enumeration of 13 Rudras).
पुराणम्
English
भग १ / BHAGA I .1) General. One of the twelve Ādityas born as sons of kaśyapa prajāpati by his wife, aditi. viṣṇu, śakra, Aryaman, dhātā, tvaṣṭā, pūṣā, vivasvān, savitā, mitra, varuṇa, Aṁśu and bhaga--these are the dvādaśādityas, and they were devas famous as tuṣitas in the last Cākṣuṣamanvantara.2) Other information. (1) bhaga married siddhi, and the couple begot three sons called Mahiman, vibhu and prabhu and three daughters called suvratā, Varārohā, and Āśīs.(2) bhaga participated in the birthday celebrations of arjuna. (M.B., Ādi Parva, Chapter 122, Verse 66).(3) At the time of khāṇḍavadāha (burning of the Khāṇḍava forest) bhaga, as a supporter of indra, who was fighting arjuna and śrī kṛṣṇa, sprang upon the enemies with sword in hand. (M.B., Ādi Parva, Chapter 236, Verse 36).(4) bhaga shines forth in Indra's assembly. (M.B., Sabhā Parva, Chapter 7, Verse 22).(5) bhaga was also present at the installation of subrahmaṇya as commander of the fighting forces. (M.B., śalya Parva, Chapter 45).(6) After Devayuga (deva age), the devas asembled together and decided upon the share of yajñas due to each of them, and in thus fixing shares they left out rudra. Enraged at this neglect rudra made a bow and fought against the devas. During the fight rudra, with the point of his bow, extracted the hands of savitā, the eyes of bhaga and the teeth of pūṣā. Ultimately the devas satisfied and pleased. rudra, who returned to bhaga and others the eyes etc. which had been extracted. (M.B., Sauptika Parva).
भग २ / BHAGA II. Certain Purāṇas refer to bhaga as one of the eleven Rudras. But, this view is not universally accepted.
भग ३ / BHAGA III. A vedic god considered to be the lord of wealth, prowess and happiness. bhaga is also one of the six Ādityas mentioned in the ṛgveda, viz. bhaga, mitra, aryamā, varuṇa, dakṣa and aṁśa. (ṛgveda, 2.27).
Vedic Reference
English
Bhaga denotes a part of the chariot in one passage of the
Rigveda^1 according to Hillebrandt.^2
1) ii. 34, 8.
2) Vedische Mythologie, 3, 95.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
भगं,
क्ली,
पुं,
 (भज्यते अनेनास्मिन् वेति एतदा-श्रित्यैव कन्दर्पं सेवते इति भावः । भजसेवा-याम् + “पुंसि संज्ञायां घः प्रायेण ।” ३ । ३ ।११८ । इति घः । “खनो घ च ।” ३ । ३ । १२५ ।घित्करणमन्यतोऽप्ययमिति विज्ञापनार्थम् इतिवृत्तिकृद्भट्टोजीदीक्षितः ।) स्त्रीचिह्नम् । तत्-पर्य्यायः । योनिः २ । इत्यमरः । २ । ६ । ७६ ॥
वरा-ङ्गम् ३ उपस्थः ४ स्मरमन्दिरम् ५ । इति राज-निर्घण्टः ॥
(भजन्त्यनेनेति भगो मेहनम् । भज-न्त्यस्मिन्निति भगं योनिः । अत्र भगशब्देनद्वयमपि कथ्यते । इति भावप्रकाशस्य मध्यखण्डेचतुर्थे भागे ॥
“ब्रह्मा बृहस्पतिर्विष्णुः सोमः सूर्य्यस्तथाश्विनौ ।भगोऽथ मित्रावरुणौ वीरं ददतु मे सुतम् ॥
”इति वाभटे शारीरस्थाने प्रथमेऽध्याये ॥
)रतिगृहम् ६ जन्मवर्त्म ७ अधरम् ८ अवाच्य-देशः ९ प्रकृतिः १० अपथम् ११ स्मरकूपः १२अप्रदेशः १३ प्रकूतिः १४ पुष्पी १५ संसारमार्गः१६ गुह्यम् १७ स्मरागारम् १८ स्मरध्वजम् १९रत्यङ्गम् २० रतिकुहरम् २१ कलत्रम् २२अधः २३ । इति शब्दरत्नावली ॥
तस्य लक्ष-णम् । यथा, --“विस्तीर्णञ्च गभीरञ्च द्विविधं भगलक्षणम् ।”तद्गुणा यथा, --“कूर्म्मपृष्ठं गजस्कन्धं पद्मगन्धं सुकोमलम् ।अकोमलं सुविस्तीर्णं पञ्चैते च भगोत्तमाः ॥
”तद्दोषा यथा, --“शीतलं निम्नमत्युष्णं गोजिह्वासदृशं परम् ।इत्युक्तं कामशास्त्रज्ञैर्भगदोषचतुष्टयम् ॥
विस्तीर्णे मुषलं योज्यं गभीरे वंशबीजकम् ।”इति रतिमञ्जरी ॥
तस्य शुभाशुभलक्षणम् । यथा, --“शुभः कमठपृष्ठाभो गजस्कन्धोपमो भगः ।वामोन्नतस्तु कन्याजः पुत्त्रजो दक्षिणोन्नतः ॥
आखुरोमा गूढमणिः स्वाश्लिष्टः संहतः पृथुः ।तुङ्गः कमलवर्णाभः शुभोऽश्वत्थदलाकृतिः ॥
कुरङ्गखुररूपो यश्चुल्लिकोदरसन्निभः ।रोमशो विवृतास्यश्च दृश्यनासोऽतिदुर्भगः ॥
शङ्खावर्त्तो भगो यस्याः सा गर्भमिह नेच्छति ।चिपिटः कर्पराकारः किङ्करीपददो भगः ॥
वंशवेतसपत्राभो गजरोमोच्चनासिकः ।विकटः कुटिलाकारो लम्बगल्लस्तथाशुभः ॥
”इति स्कान्दे काशीखण्डे ३७ अध्यायः ॥
श्रीः । वीर्य्यम् । इच्छा । ज्ञानम् । वैराग्यम् ।कीर्त्तिः । माहात्म्यम् । ऐश्वर्य्यम् । (यथा, भागवते । २ । ७ । ९ ।“यद्वेणमुत्पथगतं द्विजवाक्यवज्र-निष्प्लुष्टपौरुषभगं निरये पतन्तम् ॥
”“निष्प्लुष्टं दग्धं पौरुषं भगमैश्वर्य्यञ्च यस्य ।”इति तट्टीकायां स्वामी ॥
) यत्नः । धर्म्मः ।मोक्षः । इति मेदिनी । गे, १४ ॥
पुंसां गुदमुष्क-मध्यभागः । इति राजनिर्घण्टः ॥
श्रीः । यशः ।सौभाग्यम् । (यथा, भागवते । १ । १७ । १० ।“यस्य राष्ट्रे प्रजाः सर्व्वास्त्य्रस्यन्ते साध्व्य-साधुभिः ।तस्य मत्तस्य नश्यन्ति कीर्त्तिरायुर्भगो गतिः ॥
”“भगो भाग्यम् ।” इति तट्टीकायां स्वामी ॥
)कान्तिः । सूर्य्यः । शम्भुविशेषः । चन्द्रः । इत्य-नेकार्थध्वनिमञ्जरी ॥
पूर्व्वफल्गुनीनक्षत्रम् ।यथा, ज्योतिस्तत्त्वे ।“अक्षतामाषयुक्ताश्च भगे सर्पिस्तदुत्तरे ॥
”
भगः
पुं,
 (भज्यते इति । भजसेवायां + “पुंसिसंज्ञायां घ प्रायेण ।” ३ । ३ । ११८ । इतिघ । “खनो घ च ।” ३ । ३ । १२५ । इतिघित्करणाद् वा घ ।) रविः । इति मेदिनी ॥
गे, १४ । क्लीवेऽप्ययम् । यथा, --“ज्ञानवैराग्ययोर्योनौ भगमस्त्री तु भास्करे ।”इति रुद्रः ॥
”(भजनीये, त्रि । यथा, ऋग्वेदे । ३ । ३६ । ५ ।“इन्द्रो भगो वाजदा अस्य गावःप्रजायन्ते दक्षिणा अस्य पूर्व्वी ॥
”“भगः सव्वैर्भजनीयः स इन्द्रः ।” इति तद्भाष्येसायनः ॥
द्वादशादित्यभेदः । यथा, ऋग्वेदे ।२ । २७ । १ ।“इमा गिर आदित्येभ्यो घृतस्नूःसनाद्राजभ्यो जुह्वा जुहोमि ।शृणोतु मित्रो अर्य्यमा भगो नस्तुविजातो वरुणो दक्षो अंशः ॥
”यथा च महाभारते । १ । ६५ । १५-१६ ।“धाता मित्रोऽर्य्यमा शक्रो वरुणस्त्वंश एव च ।भगो विवस्वान् पूषा च सविता दशमस्तथा ॥
एकादशस्तथा त्वष्टा द्वादशो विष्णुरुच्यते ।जघन्यजस्तु सर्व्वेषामादित्यानां गुणाधिकः ॥
”रुद्रांशो वीरभद्रोऽस्य भगस्य दक्षयज्ञेनेत्रे उत्-पाटितवान् । यथा, भागवते । ४ । ५ । १८ ।“भगस्य नेत्रे भगवान् पातितस्य रुषा भुवि ।उज्जहार सदस्थोऽक्ष्णा यः शपन्तमसूसुचत् ॥
”ऐश्वर्य्यादिषट्कम् । यदुक्तम् ।“ऐश्वर्य्यस्य समग्रस्य वीर्य्यस्य यशसः श्रियः ।ज्ञानवैराग्ययोश्चैव षण्णां भग इतीङ्गना ॥
”भोगास्मदत्वम् । यथा, भागवते । १ । १६ । २९ ।“प्रागल्भ्यं प्रश्रयः शीलं सह ओजो बलं भगः ।गाम्भीर्य्यं स्थैर्य्यमास्तिक्यं कीर्त्तिर्मानोऽनहं-कृतिः ॥
“भगः भोगास्पदत्वम् ।” इति तट्टीकायां श्रीधर-स्वामी ॥
स्थूलमण्डलाभिमानी । यथा, रामा-यणे । ३ । १२ । १८ ।“विष्णोः स्थानं महेन्द्रस्य स्थानञ्चैव विवस्वतः ।सोमस्थानं भगस्थानं स्थानं कौवेरमेव च ॥
”“भगः स्थूलमण्डलाभिमानी ।” इति तट्टीकायांरामानुजः ॥
)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
भग
पु०
न०
 भज + घ । १ सूर्य्ये २ अणिमद्यष्टविधैश्वर्य्ये ३ वीर्य्ये४ यशसि ५ श्रियां ६ ज्ञाने ७ वैराग्ये ८ योनौ ९ इच्छायाम्१० माहात्म्ये ११ यत्ने मेदि० १२ धर्मे १३ मोक्षे १४ सौ-भाग्ये १५ कान्तौ १६ चन्द्रे च । ज्योतिषोक्ते योनिन-क्षत्रदैवते १७ पूर्वफल्गुनानक्षत्रे १८ गुह्ममुष्कयोर्मध्यस्थानेच
पु०
 । आद्युदात्ततास्य । १९ धने २० पदे च
न०
 निघण्टुः ।भगबच्छब्दे दृश्यम् । स्त्रीचिह्नस्य लक्षणभेदादिकं यथा“विस्तीर्णञ्च गभीरञ्च द्विविधं भगलक्षणम्” “कूर्मपृष्ठं गज-स्कन्धं पद्मगन्धं सुकोमलम् । अकोमलं सुविस्तीर्णंपञ्चैते च भगोत्तमाः । शीतलं निम्नमत्युष्णं गोजिह्वा-सदृशं परम्” रतिमञ्जरी ।
Capeller
German
भ॑ग
m.
 Brot- o. Schutzherr (eig. Mitteiler),
N. eines Āditya
Wohlstand, Glück,
Hoheit, Schönheit, Liebeslust, Liebe
vulva.
Grassman
German
bhága, m., von bhaj (zutheilen), theils „der Zutheilende“ theils „das Zugetheilte“, daher [Page922] 1〉 der Zutheiler, Beschenker, Segenspender, der reiche Gaben austheilt, der reiche Herr, überall von Göttern entweder unmittelbar oder in Vergleichungen (altslaw. bogŭ „Gott“, daneben „reich“ in u-bogŭ „arm“, vgl. bogatŭ „reich“)
insbesondere 2〉 in Verbindung mit savitṛ́, welcher dadurch als Segenspender u. s. w. bezeichnet wird, einmal ({531, 12}) auch in der Verbindung devás ca savitā́ bhágas
3〉 Bezeichnung eines Gottes der als Sohn der Aditi und als Vertheiler des Gutes ({557, 2} bhágam putrám ádites yás vidhartā́) und als Segenspender aufgefasst wird
als seine Schwester erscheint die Morgenröthe ({123, 5} bhágasya svásā váruṇasya jāmís, úṣas ‥ jarasva)
— 4〉 das von den Göttern zugetheilte, Gut, Wohlstand, Glück, Segen
5〉 Liebesglück, Liebe, auch Gegenstand der Liebe.
-a 3〉 {290, 6} (neben savitar und dhiṣaṇe)
{557, 3}. _{557, 5}.
-as 1〉 von Indra {202, 21} (Refrain)
{270, 5}
{1023, 5}
und wol auch {289, 17}
von Agni {192, 7}
{454, 2}
von Soma {809, 55}. So auch in Vergleichen (mit ná, iva) von Indra {62, 7}
{283, 3}
{387, 5}
von Agni {144, 3}
{254, 4} (kṣitīnā́m)
{288, 21}
{370, 2}
Brihaspati (im Vergleiche) {894, 2}. — 2〉 {436, 3}
{402, 5}
{491, 13}
{531, 12}
{554, 1}. — 3〉 {90, 4}
{218, 1}
{222, 4}
{326, 24}
{400, 2}. _{400, 6} (vibhaktā́)
{403, 3}
{405, 11}
{469, 5} (gā́vas 〰 gā́vas índras me achān)
{490, 14}
{492, 11}
{531, 11}
{551, 2}
{556, 2}
{557, 5} (〰 evá bhágavān astu)
{639, 16}
{651, 11}
{793, 5}
{813, 7}
{820, 14}
{890, 10}
{892, 10}
{911, 23}. _{911, 36}
{919, 4}. _{919, 7}
{967, 2}
er wird als savitā́ bezeichnet, sofern er Gut herbeischafft {396, 5}
{351, 10}
{531, 12}
{582, 4}
wird neben savitā́ und den andern Söhnen der Aditi genannt {351, 10}
{638, 3}
{857, 4}
{918, 4}. — 4〉 {24, 4}
{985, 1} (māmakás). — 5〉 {163, 8} (kanī́nām)
{865, 3} (amājúras cid bhavathas yuvám 〰).
-am 1〉 in Vergleichen, von Agni: {141, 6}. _{141, 10}
von Indra {670, 5}
vom Rosse der Aśvinen {865, 10}. — 2〉 {554, 6}. — 3〉 {14, 3}
{44, 8}
{89, 3}
{136, 6}
{229, 10} (〰 dhíyam púramdhim)
{254, 5}
{396, 1}
{400, 3}
{492, 3}
{552, 8}
{555, 4}
{557, 1}. _{557, 2}. _{557, 6}
{560, 1}
{719, 8}
{861, 11}
{951, 2}
neben savitā́ram {403, 1}
{491, 1}. — 4〉 {91, 7}
{134, 5}
{141, 11}
{264, 19}
{361, 8}
{670, 7}
{722, 5} (uṣásas)
{809, 44}
{868, 3}
(bhágam putrám ádites) yám „bhágam bhakṣi“‿iti ā́ha {557, 2}
sātáye 〰 {861, 10}
{889, 9} (wo auch Bed. 3 möglich ist). — 5〉 amājū́r iva tvā́m iye 〰 {208, 7}
úd īraya pitárā jārás ā́ 〰 {837, 6}.
-āya 3〉 {299, 5}
{395, 11}
{756, 5}
{773, 9}
{821, 1}. — 4〉 {821, 13} índus paviṣṭa 〰.
-asya 1〉 {288, 14} (〰 iva yā́mani). — 2〉 rātím {296, 11}
bhójanam {436, 1}
bhujím {711, 6}. — 3〉 svásā {123, 5} (s. o.)
cákṣus {136, 2}
ávāṃsi {351, 5} (devásya trātúr 〰). — 4〉 personificirt {977, 1} śraddhā́m 〰 mūrdháni vácasā‿ā́ vedayāmasi.
-e 4〉 {225, 8} yád yuñjáte áśvān rátheṣu bháge ā́ sudā́navas.
Burnouf
French
भग भग a. vd. (भज्) respectable, adorable. -- S.
m.
 le Soleil
la Lune
np. d'un āditya
Śiva. -- S.
n.
 (भञ्ज्)
part, portion
sort heureux: prospérité, beauté, gloire, puissance,
science, vertu, mérite, effort moral
paix du cœur, béatitude finale.
Vulve.
भगन्दर
m.
 (दॄ) fistule anale.
भगवत् a. (sfx. वत्) bienheureux [grand, excellent,
glorieux, etc.] -- S.
m.
 le Bienheureux [titre qui ne se donne qu'au
Buddha et aux Bodhisattvas]. -- F. भगवती déesse, en gén.
Gaurī.
भगाङ्कुर
m.
 (अङ्कुर) clitoris.
भगाल
m.
 crâne, tête de mort [parure de Śiva].
भगालिन्
m.
 Śiva [qui a un collier de têtes de morts].
Stchoupak
French
भग-
(ifc.
f.
 -आ- ou -ई-)
m.
 bonne fortune, chance, bonheur,
not. conjugal, prospérité, excellence, beauté
plaisir d'amour
vulve
n.
d'un Āditya, dieu de l'hymen
d'un Rudra
d'une constellation (=
{%uttara-phalgunī-
%} v. फल्गुनी-)
-वन्त्- s. v.
°दत्त-
m.
n.
 d'un roi de Prāgjyotiṣa
°दत्तात्मज- son fils
Vajradatta.
°देव- a. adonné aux plaisirs d'amour
-त- dont Bhaga est la
divinité tutélaire.
°दैवत- a. = {%°devata-
%} qui assure le bonheur conjugal
nt.
constellation Bhaga
°दैवत-मास-
m.
 ou nt.
n.
 d'un mois (=
फाल्गुन-).
°नेत्र-निपातन- °नेत्र-हर- (qui a détruit les yeux de Bh.)
m.
Śiva.
°भक्षक- ag. entremetteur.
°वेदन- a. qui annonce le bonheur conjugal.
भगाक्षि-हन्-
m.
 = °नेत्र-निपातन-।
भगाङ्क-
m.
 vulve qui sert de signe distinctif
-आ-
-इता- a.
f.
 qui se distingue ou qui est marquée par sa vulve.
°भगेश-
m.
 seigneur de la fortune.