धातुः: जक्ष्
मूलधातुः: जक्ष
धात्वर्थः: भक्ष-हसनयोः
गणः: अदादिः
कर्मकत्वं: भक्षणे सकर्मकः,हसने अकर्मकः
इट्त्वं: सेट्
उपग्रहः: परस्मैपदी
रूपम्: जक्षिति
अनुबन्धादिविशेषः: रुदादिः


ADVANCED, Sanskrit to Sanskrit, Madhavlya Dhatu Vritti is about Dhatus

जक्षँ जक्ष  (अर्थः)  भक्ष,हसनयोः
( जक्षिति, जक्षितः, जक्षति, जक्षिषि, जक्षिमि,) "जक्षित्यादयष्षट्'' इतिरिदमर्थे, जक्षिरिदमादयश्चान्ये षड् धातवोऽभ्यस्ता इत्यभ्यस्तत्वात् "अदभ्यस्तात्'' इति झेरद्भावः ( जजक्ष, जजक्षिथ, जजक्षिव जक्षिता जक्षिष्यति जक्षितु, जक्षितां, जक्षतु, जक्षिहि, जक्षाणि अजक्षीत्, अजक्षत्, अजक्षिताम्, अजक्षुः) "सिजभ्यस्त'' इति झेर्जुस् ( जक्ष्यात्, जक्ष्याताम्, ) अत्रापि चान्द्राः शपो लुकमनिच्छन्तो जक्षेदित्याहुः आशिषि, ( जक्ष्यात्, जक्ष्यास्ताम् अजक्षीत्, अजक्षिष्टाम्, अजक्षीः, अजक्षिषं, ) रुदिवदिडादयः ( जिजक्षिषति जाजक्ष्यते जाजक्षीति, जाजष्टि ) "स्कोः'' इति कलोपः ( जक्षयति अजिजक्षत् जक्षत्,   जक्षतौ, ) "उगिदचाम्'' इति नुम् "नाभ्यस्ताच्छतुः'' इति निषिध्यते (जक्षति कुलानि, जक्षन्ति कुलानि)इत्यत्र जश्शसोः परयो "वा नपुंसकस्य'' इति नुम् अत्रात्रेयः के चिद्रामायणे यक्षशब्दस्य भक्षणार्थत्वेन व्युत्पादनादन्तस्थादिमाहुः, तच्चिन्त्यम् इत्युक्तम् रामायणोक्तिस्तु यक्ष पूजायामित्यस्यानेकार्थत्वाश्रयेण निर्वाह्या रुदादयः पञ्च गता 61

जक्षँ जक्ष भक्ष,हसनयोः 
- जक्षिति । जक्षितः । जक्षति । जक्षत्, जक्षतौ । जक्षः ।। 62 ।।

ADVANCED, Sanskrit to Sanskrit, Various kridanta words of Dhatus.

<ul><li><a href="#foot_krm01">1</a> {@“जक्ष भक्षहसनयोः”@} <a href="#foot_krm02">2</a> जक्षित्यादिः। </li> <li>जक्षकः-क्षिका, जक्षकः-क्षिका, जिजक्षिषकः-षिका, <a href="#foot_krm03">3</a> जाजक्षकः-क्षिका;</li> <li> जक्षिता-त्री, जक्षयिता-त्री, जिजक्षिषिता-त्री, जाजक्षिता-त्री;</li> <li> <a href="#foot_krm04">4</a> जक्षत् <a href="#foot_krm05">5</a> -ती, <a href="#foot_krm06">6</a> जक्षन्ति-जक्सति<a href="#foot_krm07">7</a>, <a href="#foot_krm08">8</a> जक्षयन्-न्ती, जिजक्षिषन्-न्ती;</li> <li> -- जक्षिष्यन्-न्ती-ती, जक्षयिष्यन्-न्ती-ती, जिजक्षिषिष्यन्-न्ती-ती;</li> <li> - -- -- -- जाजक्ष्यमाणः, जाजक्षिष्यमाणः;</li> <li> <a href="#foot_krm09">9</a> जट्-जड्-जक्षौ-जक्षः;</li> <li> -- -- -- <a href="#foot_krm10">10</a> जक्षितम्-तः, जक्षितः, जिजक्षिषितः, जाजक्षितः-तवान्;</li> <li> जक्षः, जक्षः, जिजक्षिषुः, जाजक्षः;</li> <li> जक्षितव्यम्, जक्षयितव्यम्, जिजक्षिषितव्यम्, जाजक्षितव्यम्;</li> <li> <a href="#foot_krm11">11</a> जक्षणीयम्, जक्षणीयम्, जिजक्षिषणीयम्, जाजक्षणीयम्;</li> <li> जक्ष्यम्, जक्ष्यम्, जिजक्षिष्यम्, जाजक्ष्यम्;</li> <li> ईषज्जक्षः-दुर्जक्षः-सुजक्षः;</li> <li> -- -- -- जक्ष्यमाणः, जक्ष्यमाणः, जिजक्षिष्यमाणः, जाजक्ष्यमाणः;</li> <li> जक्षः, जक्षः, जिजक्षिषः, जाजक्षः, जक्षितुम्, जक्षयितुम्, जिजक्षिषितुम्, जाजक्षितुम्;</li> <li> <a href="#foot_krm12">12</a> जक्षा, जक्षणा, जिजक्षिषा, जाजक्षा;</li> <li> जक्षणम्, जक्षणम्, जिजक्षिषणम्, जाजक्षणम्;</li> <li> जक्षित्वा, जक्षयित्वा, जिजक्षिषित्वा, जाजक्षित्वा;</li> <li> प्रजक्ष्य, प्रजक्ष्य, प्रजिजक्षिष्य, प्रजाजक्ष्य;</li> <li> जक्षम् २, जक्षित्वा २, जक्षम् २, जक्षयित्वा २, जिजक्षिषम् २, जिजक्षिषित्वा २, जाजक्षम् २;</li> <li> जाजक्षित्वा २।</li></ul>

प्रासङ्गिक्यः
 <ul><li id="foot_krm01">01 => (५७८)</li> <li id="foot_krm02">02 => (२-अदादिः-१०७१। सक। सेट्। पर।)</li> <li id="foot_krm03">03 => [[३। यङि द्वित्वे, अभ्यासस्य ‘दीर्घोऽकितः’ (७-४-८३) इति दीर्घः। एवं यङन्ते सर्वत्र ज्ञेयम्।]]</li> <li id="foot_krm04">04 => [[४। ‘जक्षित्यादयः षट्’ (६-१-६) इत्यभ्यस्तसंज्ञायां, ‘नाभ्यस्ताच्छतुः’ (७-१-७८) इति सर्वनामस्थाननिमित्तको नुम् न भवति।]]</li> <li id="foot_krm05">05 => [[आ। ‘उदश्वसन् प्राणमिवाप्य काश्चिद् दृष्ट्वा सलीलं मृदु जक्षतं तम्।।’ धा। का। २। ५१।]]</li> <li id="foot_krm06">06 => [[५। नपुं सकलिङ्गे शत्रन्तात् जश्शासोः ‘वा नपुंसकस्य’ (७-१-७९) इति नुमागमो विकल्पेन भवति।]]</li> <li id="foot_krm07">07 => [कुलानि]</li> <li id="foot_krm08">08 => [[६। निगरणचलनार्थेभ्यश्च’ (१-३-८७) इति ण्यन्तात् शतैव। न तु शानच्।]]</li> <li id="foot_krm09">09 => [[७। ‘क्विपि, पदान्ते, ‘स्कोः संयोगाद्योरन्ते च’ (८-२-२९) इति ककारलोपे जश्त्वे चर्त्वे च रूपम्।]]</li> <li id="foot_krm10">10 => [[८। ‘क्तोऽधिकरणे च ध्रौव्यगतिप्रत्यवसानार्थेभ्यः--’ (३-४-७६) इति अधि- करणे, कर्मणि, कर्तरि च यथासम्भवं क्तप्रत्ययो भवति।]]</li> <li id="foot_krm11">11 => [पृष्ठम्०५४९+ २३]</li> <li id="foot_krm12">12 => [[१। ‘गुरोश्च हलः’ (३-३-१०३) इति स्त्रियाम् अकारप्रत्ययः।]]</li></ul>

जक्ष् (ज꣡क्षँ꣡ भक्ष्यहसनयोः - अदादिः - सेट्)
ल्युट् = जक्षणम्
अनीयर् = जक्षणीयः - जक्षणीया
ण्वुल् = जक्षकः - जक्षिका
तुमुँन् = जक्षितुम्
तव्य = जक्षितव्यः - जक्षितव्या
तृच् = जक्षिता - जक्षित्री
क्त्वा = जक्षित्वा
ल्यप् = प्रजक्ष्य
क्तवतुँ = जक्षितवान् - जक्षितवती
क्त = जक्षितः - जक्षिता
शतृँ = जक्षत् / जक्षद् - जक्षती

ADVANCED, Sanskrit to Sanskrit, Only about Dhatus

जक्षँ जक्ष भक्ष,हसनयोः
[जिक्षति], जक्षति अजक्षीत् ,अजक्षत्  जक्षित्यादयः षट् (616) अभ्यस्तः नाभ्यस्ताच्छतुः (7178 इति न नुम्-जक्षत्  वा नपुंसकस्य (71 79) जक्षति किलानि, जक्षन्ति सिजभ्यस्त(34109) इति झेर्जुस्-अजक्षुः लुङि-अजक्षिषुः 58

जक्ष - भक्षहसनयोः (अदा० पर० भक्षणे सक० हसने अक० से०) जक्षति ।

पदविभागः - >धातुः
कन्नडार्थः - >ಭಕ್ಷಿಸು /ತಿನ್ನು

जक्ष - भक्षहसनयोः (अदा० पर० भक्षणे सक० हसने अक० से०) जक्षति ।

पदविभागः - >धातुः
कन्नडार्थः - >ನಗು
प्रयोगाः - >"भ्रेमुर्ववल्गुर्ननृतुर्जजक्षुर्जगुः समुत्पुप्लुविरे निषेदुः"
उल्लेखाः - >भट्टि० १३-२८

भक्षहसनयोः (bhakSahasanayoH)

Shabdartha Kaustubha

धातुपाठः (Krishnacharya)