भक्षकः-क्षिका (bhakSakaH-kSikA)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit1 {@“भक्ष अदने”@} 2 3 ‘भ्लक्ष अदने’ इत्यत्र भ्वादौ मैत्रेयादयः ‘भक्ष’ इति पठन्ति।
तदनुसारेण देवेनापि ‘शपि भक्षति भक्षते।’ 4 इत्युक्तम्।
धातुकाव्येऽपि ‘--प्रभ्लक्ष्य भक्षन्ति यदम्बु नीचाः।’ 5 इति शब्विकरणकः प्रयोगः कृतः।
परं तु ‘भक्षेरहिंसार्थस्य’ 6 इत्यत्र ‘भक्षयति पिण्डीं देवदत्तः।
भक्षयति पिण्डीं देवदत्तेन।’ इति ण्यन्ताद्धेतुमण्णिचि प्रयोज्यस्य कर्मसंज्ञाभावप्रतिपादकभाष्येण भक्षतेः शब्विकरणपाठोऽनभिसंहितः।
‘शीलि- कामिभक्ष्याचरिभ्यो णः’ 7 इत्यत्रापि बार्तिक-भाष्य-कैयटोद्द्यो- तादिषु चौरादिकस्य भक्षयतेरेव प्रत्ययविधानप्रदर्शनादपि भ्वादौ पाठोऽस्याप्रामा- णिक एवेति ज्ञेयम्।
स्पष्टमिदं माधवधातुवृत्तौ प्रकृतधातुप्रकरणे इति ज्ञेयम्।]] 8 ‘भक्षयत्यदने भक्षेः, शपि भक्षति भक्षते।’ 9 इति देवः।
भक्षकः-क्षिका, भक्षकः-क्षिका, बिभक्षिषकः-षिका, बाभक्षकः-क्षिका
इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि भौवादिकतक्षतिवत् 10 ज्ञेयानि।
01 (११३५)
02 (१-भ्वादिः-८९३। सक। सेट्। उभ।)
03 [[[आ]
04 (श्लो। १७७)
05 (२-२८)
06 (वा। १-४-५२)
07 (वा। ३-२-१)
08 [पृष्ठम्०९३६+ २५]
09 (श्लो। १७७)
10 (६९१)
1 {@“भक्ष अदने”@} 2 ‘भक्षयत्यदने भक्षेः, शपि भक्षति भक्षते।’ 3 इति देवः।
भक्षकः-क्षिका, बिभक्षयिषकः-षिका
इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि चौरादिकपक्षयतिवत् 4 ज्ञेयानि।
5 मांसभक्षः-मांसभक्षा, 6 भक्षयन् पिण्डीं देवदत्तेन याति।
7 इक्षुभक्षिका, 8 भक्-भग्-भक्षौ-भक्षः, भक्षणम्, इत्यादीनि रूपाण्यस्य संभवन्तीति विशेषः।
01 (११३६)
02 (१०-चुरादिः-१५५७। सक। सेट्। उभ।)
03 (श्लो। १७७)
04 (९५६)
05 [[१। ‘शीलिकामिभक्ष्याचरिभ्यो णः’ (वा। ३-२-१) इति कर्मण्युपपदे णप्रत्ययः। मांसं भक्षयतीति मांसभक्षः। स्त्रियां णप्रत्ययान्तत्वेन टापि मांसभक्षा इति रूपम्। ‘स्तुतिशीला हरिकामा फलभक्षा कानने व्रताचारा’ इति प्र। सर्वस्वे।]]
06 [[२। ‘निगरणचलनार्थेभ्यः--’ (१-३-८७) इति ण्यन्तादस्य नित्यं परस्मैपदमेव। अत्रास्य पुनः हेतुमण्णिचि, ‘गतिबुद्धिप्रत्यवसानार्थ--’ (१-४-५२) इति प्रयोज्यस्य कर्मत्वम्, ‘भक्षेरहिंसार्थस्य’ (वा। १-४-५२) इति वार्तिकेन निषिध्यते। हिंसायां तु ‘भक्षयति यवान् बलीवर्दान्।’ इति भाष्यम्। अत्र भक्षयतिः ‘सर्वे सचेतना भावाः’ इति न्यायेन हिंसायां वर्तते। यवानां सचेतनत्वात् हिंस्यत्वम्।]]
07 [[३। ‘पर्यायार्हर्णोत्पत्तिषु--’ (३-३-१११) इत्यनेन अर्हार्थे ण्वुच् प्रत्ययः। इक्षुभक्षणमर्हति इति इक्षुभक्षिका।]]
08 [[४। ण्यन्तादस्मात् क्विपि, संयोगान्तलोपे जश्त्वचर्त्वयो रूपमेवम्।]]
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.