ब्राह्म (brAhma)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

Capeller Eng

English

 ब्राह्म॑ f.
  ई pertaining to (the) Brahman i.e.
  divine, 
holy,  spiritual
 or pert.  to Brahmans i.e.
  belonging or favourable to, 
consisting of the sacerdotal class,  Brahmanical. — f.
  ई E.
  of Durgā
or Sarasvatī
 a woman married according to the Brahman rite.

Yates

English

 ब्राह्म (ह्मं) 1.
n.
  The part of the hand
under the root of the thumb
 a
mode of marriage.
m.
  Nārada. f.
 
(ह्मा) Energy of
Brahmā
 Saras-
wati
 moon-plant
brāhman's
wife.
a. Belonging to
Brahmā.

Spoken Sanskrit

English

ब्राह्म 	-	 brAhma 	-	 adj.
  	-	  scriptural
ब्राह्म 	-	 brAhma 	-	 adj.
  	-	  divine
ब्राह्म 	-	 brAhma 	-	 adj.
  	-	  relating to sacred knowledge
ब्राह्म 	-	 brAhma 	-	 adj.
  	-	  holy
ब्राह्म 	-	 brAhma 	-	 adj.
  	-	  sacred
ब्राह्म 	-	 brAhma 	-	 adj.
  	-	  prescribed by the veda
ब्राह्म 	-	 brAhma 	-	 adj.
  	-	  belonging to an inhabitant of brahmA's world
ब्राह्म 	-	 brAhma 	-	 adj.
  	-	  relating or belonging to the Brahmans or the sacerdotal class peculiar or favourable to or consisting of Brahmans Brahmanical
ब्राह्म 	-	 brAhma 	-	 adj.
  	-	  sacred to the veda
ब्राह्म 	-	 brAhma 	-	 adj.
  	-	  relating to brahma or brahmA
ब्राह्म 	-	 brAhma 	-	 adj.
  	-	  relating to Brahman
ब्राह्म 	-	 brAhma 	-	 n.
  	-	  study of the veda
ब्राह्म 	-	 brAhma 	-	 n.
  	-	  sacred study
ब्राह्म 	-	 brAhma 	-	 n.
  	-	 brAhmaNa
ब्राह्म क 	-	 brAhma ka 	-	 m.
  	-	  cross  [ + ]
काकार,  ब्राह्म-काकार 	-	  kAkAra,  brAhma-kAkAra 	-	 adj.
  	-	  cruciform

 
   ब्राह्म  brAhma adj.
   scriptural   
   शास्त्रदृष्टि  zAstradRSTi f.
   scriptural point of view     
            

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Wilson

English

 ब्राह्म
mfn.
   (-ह्मः-ह्मी-ह्मं) Relating or belonging to BRAHMĀ,  the
Vedas,  &c.
n.
  (-ह्मं)
1 The part of the hand under the root of the thumb.
2 A mode of marriage,  the presentation of the bride elegantly adorned,  by the
father,  to the bridegroom whom he has invited.
m.
  (-ह्मः) NĀRADA the sage, 
and son of BRAHMĀ.
f.
  (-ह्मी)
1 One of the eight divine mothers of created beings,  or the personified
energies of the gods
 the Śakti or energy of BRAHMĀ.
2 The goddess of speech SARASVATĪ.
3 The moon plant,  (Asclepias acida.)
4 A sort of potherb,  (Ruta graveolens.)
5 A shrub,  (Siphonanthus Indica.)
6 A sort of fish.
7 The asterism Rohiṇī.
8 A she frog.
9 A yellow coloured ant.
10 The wife of a Brahman. 
E.
  ब्रह्म BRAHMĀ,  &c. अण् aff.
  

Apte

English

ब्राह्म [brāhma],  a.
  (-ह्मी f.
 ) [ब्रह्मण इदं तेन प्रोक्तं वा अण् टिलोपः]

Relating to Brahman or the creator,  or to the Supreme Spirit
 R.*
  13.6
 Ms.*
  2.4
 एषा ब्राह्मी स्थितिः पार्थ नैनां प्राप्य विमुह्यति Bg.*
  2.72.

Brahmanical,  belonging to Brāhmaṇas
 ब्राह्मं रथवरं युक्तमास्थाय सुधृतव्रतः Rām.*
  2.5.4
 न विशेषो$स्ति वर्णानां सर्वं ब्राह्ममिदं जगत् Mb.
 *  12.188. 1.

Relating to sacred knowledge or study
 ब्राह्मं वेदमधीयाना वेदाङ्गानि च सर्वशः Mb.
 *  1.156.5.

Prescribed by the Vedas,  Vedic
 scriptural
 ब्राह्मस्य जन्मनः कर्ता Ms.*
  2.15.

Holy,  sacred,  divine.

Presided over by Brahman as a मुहूर्त (see ब्राह्ममुहूर्त),  or a missile.

Fit for a divine state or godhead.

Belonging to the ब्रह्मलोक
 ददर्शाप्सरसं ब्राह्मीं पञ्चचूडामनिन्दिताम् Mb.
 *  13.38.3.

ह्यः one of the eight forms of marriage in Hindu law,  in which the bride decorated with ornaments is given away to the bridegroom,  without requiring any gift or present from him (this is the best of the 8 forms)
 ब्राह्मो विवाह आहूय दीयते शक्त्यलंकृता Y.*
  1.58
 Ms.*
  3.21, 27.

N.
  of Nārada. 

Quicksilver.

The duty or prescribed course of conduct of a king
 आवृत्तानां गुरुकुलात् विप्राणां पूज्यको भवेत् । नृपाणामक्षयो ह्येष ब्राह्मो धर्मो विधीयते ॥

ह्मम् The part of the hand under the root of the thumb
 अङ्गुष्ठमूलस्य तले ब्राह्मं तीर्थं प्रचक्षते Ms.*
  2.59.

Holy or sacred study.

N.
  of a Purāṇa. 

N.
  of the constellation Rohiṇī. Comp.
   -अहोरात्रः a day and night of Brahman (a period of 2 Kalpas of mortals). -देया a girl to be married according to the Brāhma form.  -निधिः m.
  money bestowed on the sacerdotal class. -मुहूर्तः a particular period of the day,  the early part of the day (रात्रेश्च पश्चिमे यामे मुहूर्तो ब्राह्म उच्यते)
 cf.
   ब्राह्मे मुहूर्ते किल तस्य देवी कुमारकल्पं सुषुवे कुमारम् R.*
  5.36
 ब्राह्मे मुहूर्ते बुध्येत Ms.*
  4.92.

Apte 1890

English

 ब्राह्म a. (ह्मी f.) [ब्रह्मण इदं तेन प्रोक्त वा अण् टिलोपः] 1 Relating to Brahman or the creator,  or to the Supreme Spirit
 R. 13. 60
 Ms. 2. 40,  Bg. 2. 72. 
2 Brāhmanical,  belonging to Brāhmaṇas. 
3 Relating to sacred knowledge or study. 
4 Prescribed by the Vedas,  Vedic. 
5 Holy,  sacred,  divine. 
6 Presided over by Brahman as a मुहूर्त (see ब्राह्ममुहूर्त),  or a missile. 
7 Fit for a divine state or godhead. 
ह्मः 1 One of the eight forms of marriage in Hindu law,  in which the bride decorated with ornaments is given away to the bridegroom,  without requiring any gift or present from him (this is the best of the 8 forms)
 ब्राह्मो विवाह आहूय दीयते शक्त्यलंकृता Y. 1. 58
 Ms. 3. 21,  27. 
2 N. of Nārada. 
3 Quicksilver. 
4 The duty or prescribed course of conduct of a king
 आवृत्तानां गुरुकुलात् विप्राणां पूजको भवेत् । नृपाणामक्षयो ह्येष ब्राह्मो धर्मो विधीयते ॥. 
ह्मं 1 The part of the hand under the root of the thumb. 
2 Holy or sacred study. 
3 N. of a Purāṇa. 
4 N. of the constellation Rohiṇī. 
Comp. 
अहोरात्रः a day and night of Brahman. 
देया a girl to be married according to the Brāhma form. 
मुहूर्तः a particular period of the day,  the early part of the day (रात्रेश्च पश्चिमे यामे मुहूर्तो ब्राह्म उच्यते)
 cf. ब्राह्मे मुहूर्ते किल तस्य देवी कुमारकल्पं सुषुवे कुमारं R. 5. 36. 

Monier Williams Cologne

English

 ब्राह्म॑ a mf(ई)n.  (fr.  ब्रह्मन्,  for which it is also the Vṛddhi form in comp. ) relating to Brahmă or Brahmā,  holy,  sacred,  divine,  AV.
   &c.
   &c.
  

 relating to sacred knowledge,  prescribed by the Veda,  scriptural,  Mn.
   ii,  150 &c.
  

 sacred to the Veda (with or scil.
  तीर्थ n.
  the part of the hand situated at the root of the thumb),  ii,  59 &c.
  

 relating or belonging to the Brāhmans or the sacerdotal class peculiar or favourable to or consisting of Brāhmans Brahmanical,  Mn.
  
 MBh.
   &c.
   (with निधि m.
  money bestowed on the sacerdotal class,  Mn.
   vii,  89)

 belonging to an inhabitant of Brahmā's world,  Jātakam.
  

 ब्राह्म॑ m.
  (with or scil.
  विवाह) N.
  of a form of marriage (in which the bride is bestowed on the bridegroom without requiring anything from him),  Mn.
   iii,  21 &c.
  

 N.
  of a man (son of Kṛṣṇa and father of Maheśvara),  Cat.
 

 patr. of Nārada,  L.
 

 of Kavi,  MBh.
  

 of Ūrdhva-nābhan and Rakṣo-han,  RAnukr.
  

 ब्राह्म॑ n.
  sacred study,  study of the Veda,  BhP.
  

 (with or scil.
  तीर्थ) See above.

 ब्राह्म b ब्राह्मण &c.
   See p.
  741.

Monier Williams 1872

English

 ब्राह्म,  अस्,  ई,  अम्,  holy,  sacred,  divine
 be-
longing or relating to Brahman (Brahma or Brahmā)
belonging or relating to the Brāhmans,  Brāhmanical
deposited with the sacerdotal class (Manu VII. 82)
favourable to the sacerdotal class (as a view or
opinion)
 relating to sacred knowledge
 relating to
the Veda or to sacred study
 prescribed by the Veda
fit for a divine state or condition
 ब्राह्मं तीर्थम्, 
the part of the hand sacred to the Veda,  (situated at
the root of the thumb,  Manu II. 59)
 (अस्),  m., 
N. of a marriage ceremony,  (a form of marriage
in which the bride,  clothed in a single robe and
otherwise decorated,  is bestowed on the bridegroom
without anything being required from him by her
father or friends
 described in Manu III. 21,  27)
N. of a man
 a patronymic of Nārada
 of Kavi
 of
Ūrdhva-nābhan
 of Raksho-han
 (ई),  f. the Śakti
or personified energy of Brahmā,  (she is regarded as
one of the eight Mātṛs or divine mothers of created
beings
 in Mahā-bh. Śalya-p. 2655 they are said
to attend Skanda)
 speech,  the goddess of speech, 
Sarasvatī the wife of Brahmā
 a speech,  tale,  narra-
tive
 the wife of a Brāhman
 an epithet of Durgā
the constellation Rohiṇī
 a religious practice,  pious
usage or custom,  (ब्राह्म्या,  according to pious
usage)
 a woman married according to the ब्राह्मो
विवाहः (Manu III. 37)
 a female fish or frog (?)
a species of ant
 N. of various plants,  the moon-
plant,  Asclepias Acida (= सोम-वल्लरी or सोम-
वल्ली)
 a kind of vegetable,  Clerodendrum Sipho-
nanthus [cf. ब्रह्मी]
 = वाराही-कन्द
 = हिल-
मोचिका
 a kind of brass
 N. of a river
 (अम्),  n.
the part of the hand under the root of the thumb
sacred study,  study of the Veda.
—ब्राह्म-देया,  f.
a girl to be given in marriage according to the
Brāhma forms
 see under ब्राह्म.
—ब्राह्म-
पिङ्गा,  f. (?),  silver.
—ब्राह्म-पुराण,  see ब्रह्-
म-पुराण.
—ब्राह्म-मुहूर्त,  अस्,  अम्,  m. n.
a particular period of the day (that included between
the fourth Ghaṭikā and the second before sunrise), 
dawn
 [cf. ब्राह्म्य-म्°।]
—ब्राह्म-विवाह,  अस्, 
m. a particular form of marriage
 see under ब्राह्म।
—ब्राह्माहो-रात्र (°म-अहस्-रा°),  अस्,  m. a day
and night of Brahmā,  a period of two thousand ages
of the gods or two Kalpas of mortals.
—ब्राह्मी-
कन्द,  अस्,  m. a species of bulbous plant (= वाराही-
कन्द).
—ब्राह्मी-कुण्ड,  अम्,  n.,  N. of a sacred
tank or reservoir.
—ब्राह्मी-तन्त्र,  अम्,  n.,  N. of a
Tantra.
—ब्राह्मी-पुत्र,  अस्,  m. the son of a woman
married according to the Brāhma ceremony (Manu
III. 27,  37
 see under ब्राह्म above).
—ब्राह्मी-
रस,  अस्,  m. the juice of Clerodendrum Siphonan-
thus,  &c.

 ब्राह्म ब्राह्म,  ब्राह्मण,  &c. See p. 693.

Macdonell

English

 ब्राह्म brāhmá,  a.
  (ī) relating to Brahman
 🞄belong,  peculiar,  or favourable to or consisting 🞄of Brāhmans,  Brāhmanical
 bestowed 🞄on Brāhmans (money)
 prescribed by the 🞄Veda,  scriptural
 spiritual (birth)
 sacred,  🞄divine
 sacred to Brahman: with tīrtha,  n.
  🞄part of the hand under the root of the thumb
 🞄w. vivāha,  m.
  Brahman form of marriage (the 🞄highest of the eight forms,  in which the bride 🞄is given to the bridegroom without any present 🞄in return on his part)
 m.
  pat. N.
 n.
  🞄study of the Veda. 

Benfey

English

 ब्राह्म ब्राह्म,  i. e. ब्रह्मन् + अ, 
 I. adj.
 ,  f.
  मी।
 1. Relating to the Brāh-
maṇas,  brahmanical,  Johns. Sel. 33, 
67
 deposited with the sacerdotal
class,  Man.  7,  82.
 2. Relating to holy
knowledge.
 3. Relating to study, 
scriptural,  Man.  3,  157.
 4. Prescribed
by the Veda,  7,  2.
 5. Relating to
Brahman,  1,  68.
 6. Fit for a divine
state,  2,  28.
 7. Epithet of a weapon, 
Chr. 40,  15.
 8. also sbst. m.
  The
name of the first nuptial form,  Man. 
3,  27,  and 21.
 9. Relating,  sacred to
Brāhmī,  the goddess of speech,  4,  92.
 II. m.
  Nārada,  the son of Brahman. 
 III. f.
  मी।
 1. A wife espoused accord-
ing to the Brāhma form,  Man.  3,  37.
 2. The goddess of speech,  the wife of
Brahman. 
 3. The moon plant (As-
clepias acida).
 IV. n.
  The part of
the hand under the root of the
thumb.

Apte Hindi

Hindi

ब्राह्म
वि* - "ब्रह्मन् + अण्,  टिलोपः"
"ब्रह्मा,  विधाता या परमात्मा से संबद्ध"

ब्राह्म
वि* - "ब्रह्मन् + अण्,  टिलोपः"
ब्राह्मणों से संबद्ध

ब्राह्म
वि* - "ब्रह्मन् + अण्,  टिलोपः"
वेदाध्ययन या ब्रह्मज्ञान से संबद्ध

ब्राह्म
वि* - "ब्रह्मन् + अण्,  टिलोपः"
"वेदविहित,  वैदिक"

ब्राह्म
वि* - "ब्रह्मन् + अण्,  टिलोपः"
"विशुद्ध,  पवित्र,  दिव्य"

ब्राह्म
वि* - "ब्रह्मन् + अण्,  टिलोपः"
ब्रह्मा द्वारा अधिष्ठित जैसा कि मुहूर्त या अस्त्र

ब्राह्मः
पुं*
  - -
हिन्दूधर्मशास्त्र के अनुसार आठ प्रकार के विवाहों में से एक

ब्राह्मः
पुं*
  - -
नारद का नामान्तर

ब्राह्मम्
नपुं*
   - -
हथेली का अंगुष्ठमूल के नीचे का भाग

ब्राह्मम्
नपुं*
   - -
वेदाध्ययन

Shabdartha Kaustubha

Kannada

ब्राह्म
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಬ್ರಾಹ್ಮಮುಹೂರ್ತ/ರಾತ್ರಿಯ ಕೊನೆಯ ಯಾಮದ ಮುಹೂರ್ತ/ಅರುಣೋದಯಕ್ಕೆ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮುಹೂರ್ತಕಾಲ (ಒಂದು ಮುಹೂರ್ತಕ್ಕೆ ೪೮ ನಿಮಿಷಗಳು)
प्रयोगाः - > "ब्राह्मे मुहूर्ते बुध्येत धर्मार्थौ चानुचिन्तयेत्। कायक्लेशांश्च तन्मूलान् वेदतत्वार्थमेव च"
उल्लेखाः - > मनु० ४-९२
विस्तारः - > "रात्रेश्च पश्चिमे यामे मुहूर्तो ब्राह्म उच्यते" ಬ್ರಾಹ್ಮಮುಹೂರ್ತದಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸು ನಿರ್ಮಲವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಹಾಸಿಗೆಯಿಂದ ಎದ್ದು ಧರ್ಮಾರ್ಥಗಳ ವಿಷಯವಾಗಿಯೂ ವೇದಾರ್ಥಗಳ ವಿಷಯವಾಗಿಯೂ ಚಿಂತಿಸಬೇಕು.
ब्राह्म
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಎಂಟು ವಿಧ ವಿವಾಹಗಳಲ್ಲೊಂದು
प्रयोगाः - > "आच्छाद्य चार्चयित्वा च श्रुतिशीलवते स्वयम्। आहूय दानं कन्यायाः ब्राह्मो धर्मः प्रकीर्तितः"
उल्लेखाः - > मनु० ३-२१
विस्तारः - > ವಸ್ತ್ರಮಾಲ್ಯಾದಿಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತನಾದ ಗುಣಶಾಲಿಯಾದ ವರನನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ ಉತ್ತಮ ವಸ್ತ್ರಾಲಂಕಾರಾದಿಗಳಿಂದ ಭೂಷಿತಳಾದ ಕನ್ಯೆಯನ್ನು ಅವನಿಗೆ ಕೊಟ್ಟು ಶಾಸ್ತ್ರೋಕ್ತವಾಗಿ ನಡೆಸುವ ವಿವಾಹವು ಬ್ರಾಹ್ಮವೆನಿಸುವುದು.
ब्राह्म
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ನಾರದಮಹರ್ಷಿ
ब्राह्म
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪಾದರಸ
ब्राह्म
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ರಾಜನ ಒಂದು ಧರ್ಮ/ರಾಜನು ತನ್ನ ಶ್ರೇಯಸ್ಸಿಗಾಗಿ ಕೈಗೊಳ್ಳುವ ಕರ್ತವ್ಯಗಳಲ್ಲೊಂದು/ವೇದಾಧ್ಯಯನ ಪೂರ್ತಿಮಾಡಿ ಗುರುಕುಲದಿಂದ ಹಿಂದಿರುಗಿದ ಸ್ನಾತಕನನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ ಗೌರವಿಸುವುದು ರಾಜನ ಕರ್ತವ್ಯಗಳಲ್ಲೊಂದು
प्रयोगाः - > "आवृत्तानां गुरुकुलात् विप्राणां पूजको भवेत्। नृपाणामक्षयो ह्येष ब्राह्मो धर्मो विधीयते"
उल्लेखाः - > मनु० ७-८२
ब्राह्म
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > (ಅಂಗೈ) ಅಂಗುಷ್ಠದ ಮೂಲದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಆಚಮನ ಮಾಡುವ ತೀರ್ಥ
निष्पत्तिः - > "अण्" (४-२-२४)
व्युत्पत्तिः - > ब्रह्म देवता अस्य
ब्राह्म
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಬ್ರಾಹ್ಮಪುರಾಣ/ಅಷ್ಟಾದಶ ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ೧೦೦೦೦ ಗ್ರಂಥಗಳುಳ್ಳ ಒಂದು ಮಹಾಪುರಾಣ
ब्राह्म
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಬ್ರಹ್ಮದೇವತಾಕವಾದ ರೋಹಿಣೀ ನಕ್ಷತ್ರ
ब्राह्म
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಬ್ರಹ್ಮದೇವತಾಕವಾದ ಅಸ್ತ್ರ (ಬ್ರಹ್ಮಾಸ್ತ್ರ)
प्रयोगाः - > "अमोघं सन्दधे चास्मै धनुष्येकधनुर्धरः। ब्राह्ममस्त्रं प्रियाशोकशल्यनिष्कर्षणौषधम्"
उल्लेखाः - > रघु० १२-९७
ब्राह्म
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಪರಬ್ರಹ್ಮ ಸಂಬಂಧವಾದ
ब्राह्म
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಚತುರ್ಮುಖ ಬ್ರಹ್ಮನ ಸಂಬಂಧವಾದ
निष्पत्तिः - > "अण्" (४-३-१२०)
व्युत्पत्तिः - > ब्रह्मणः इदम्
प्रयोगाः - > "ब्राह्मं सरः कारणमाप्तवाचो बुद्धेरिवाव्यक्तमुदाहरन्ति"
उल्लेखाः - > रघु० १३-६०
ब्राह्म
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಸಂಬಂಧವಾದ
ब्राह्म
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ವೇದ ಸಂಬಂಧವಾದ

L R Vaidya

English

 brAhma {% (I) a. (f. ह्मी) %} 1. Relating to Brahman (m.),  R.xiii.60
relating to Brahman (n.),  Bg.ii.72
relating to the Brāhmaṇas
holy,  sacred
relating to sacred knowledge
relating to or prescribed by the Vedas.

 brAhma {% (II) m. %} 1. One of the eight forms of marriage
 in it,  the bride is bestowed on the bridegroom decorated and without any gift from the bridegroom,  (ब्राह्मो विवाह आहूय दीयते शक्त्यलंकृता Yaj.i.58),  M.iii.27
 2. an epithet of Nārada.

 brAhma {% (III) n. %} 1. The part of the hand under the root of the thumb
 2. study of the Veda
 3. a missile presided oyer by Brahman (m.),  R.xii.97.

Bopp

Latin

 ब्राह्म (fem. ई,  a ब्रह्मन् s. अ,  v. gr. 651.) brahmicus,  ad
deum Brahmam pertinens. BH. 2. 72.

Aufrecht Catalogus Catalogorum

English

 ब्राह्म son of Kṛṣṇa,  father of Maheśvara (Viśvaprakāśa).
Oxf. 187^b.

Lanman

English

 brāhmá,  f. -ī,  a.
	—1. pertaining to bráhman, 
divine
 holy,  59^6
 spiritual,  61^15
	—2. pertaining to brahmán,  in both its
senses,  i. e.:
	—2a. of Brahmans
	—2b. of
Brahmán or (anglicized) Brahma,  the
Creator,  57^23,  58^9. [bráhman and brahmán, 
1208a^2 end.]

Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch

German

 ब्राह्म 1. Adj. einem Bewohner von Brahman's Welt gehörig,  Jātakam. 30,  21. — 2. m. °ein Elefant mit best. Merkmalen,  S I,  292,  4.

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
दैवे युगसहस्रे द्वे ब्राह्मं कल्पौ तु तौ नृणाम् ।
-wordlist-
 
युग (क्ली),  ब्राह्म (क्ली),  कल्प (पुं)

--source--
 
मूलेऽङ्गुष्ठस्य स्याद्ब्राह्मं तीर्थं कायं कनिष्ठयोः ।
-wordlist-
 
ब्राह्म (क्ली),  काय (क्ली)

Mahabharata

English

Brāhma,  adj. (“belonging to Brahmán or Bráhman”). § 1 (Anukram.): I,  1,  19 (Bhāratasyetihāsasya Bºīṃ saṃhitāṃ).--§ 135 (Śakuntalop.): I,  74,  2962 (sc. vivāhaḥ). --§ 146 (Devayānī): I,  81,  3371 (vācaṃ).--§ 209 (Drupadaśāsana): I,  138,  5514 (balaṃ).--§ 214 (Hiḍimbavadhap.): I,  156,  6087 (Vedaṃ).--§ 218 (Caitrarathap.): I,  167,  6383 (tejaḥ),  6384 (do.).--§ 234 (Svayaṃvarap.): I,  190,  7105 (astre),  7106 (tejaḥ).--§ 270 (Brahmasabhāv.): II,  11,  429 (Brāhmīṃ,  sc. sabhāṃ).--§ 277 (Jarāsandhavadhap.): II,  22,  889 (ājñāṃ).--§ 306 (Anudyūtap.): II,  80,  2654 (śriyaṃ). --§ 330 (Indradarśaṇa): III,  37,  1460 (sc. astraṃ),  1499 (śriyā).--§ 356 (Tīrthayātrāp.): III,  81,  4022 (do.).--§ 423 (Gandhamādanaprav.): III,  145,  11041 (lakshmyā).--§ 468 (Mārkaṇḍeyas.): III,  188,  12832 (etat sahasraparyantam aho Brāhmam udāhṛtaṃ).--§ 482 (Pativratop.): III,  210,  13912 (vidyāṃ).--§ 555 (Agni): V,  16,  490 (mantraiḥ).--§ 560 (Sanatsujātap.): V,  44,  †1684 (vācaṃ),  †1690 (sthitiṃ).-§ 561 (Yānasandhip.): V,  48,  1913 (astraṃ).--§ 562 (Bhagavadyānap.): V,  84,  3017 (vṛttiṃ).--§ 568 (Vidulāputraśāsana): V,  136,  4641 (śriyā).--§ 569 (Bhagavadyānap.): V,  139,  4786 (sc. astraṃ).--§ 571 (Ulūkadūt.): V,  160,  5504 (Brāhme--sc. vede--dhanushi cācāryaṃ,  i.e. Droṇa)
 161,  5550 (do. = do.).--§ 573 (Ambop.): V,  184,  7281 (paramāstraṃ).--§ 589 (Droṇābhishek.): VII,  9,  296 (sc. ghoshaḥ). --§ 592 (Saṃśaptakav.): VII,  23,  988 (Dhanurvede Brāhme Vede ca pāragaṃ,  i.e. Satyadhṛti).--§ 596 (Pratijñāp.): VII,  76,  2692 (astreṇa)
 80,  2842 (muhūrte).--§ 599 (Jayadrathavadhap.): VII,  106,  3998 (astraṃ)
 125,  5028 (do.),  5029 (do.),  5030 (astre).--§ 600 (Ghaṭotkacavadhap.): VII,  157,  6959 (astraṃ).--§ 602 (Droṇavadhap.): VII,  188,  8615 (sc. yuddhaṃ),  8621 (astraṃ)
 192,  8833 (do.),  8839 (astrāṇi). --§ 603 (Nārāyaṇāstram.): VII,  193,  8933 (astraṃ)
 194,  8965 (do.)
 201,  9426 (do.).--§ 608 (Karṇap.): VIII,  49,  2338 (do.),  2356 (bale).--§ 615 (Skanda): IX,  46,  2655 (ºyaḥ,  sc. mātaraḥ).--§ 660b (Bhṛgu-Bharadvājas.): XII,  188,  6939 (sarvaṃ Brāhmam idaṃ jagat),  6944 (sarasvatī).-§ 661 (Mokshadh.)
 XII,  196,  7171 (tanuṃ).--§ 662b (Jāpakop.): XII,  199,  7203 (tapaḥ).--§ 677 (Mokshadh.): XII,  232,  8495 (kshape),  8506 (divasaṃ)
 234,  8567 (sañcaraḥ).--§ 680b (Tulādhāra-Jājalisaṃv.): XII,  264,  9415 (vedaṃ).--§ 705 (Mokshadh.): XII,  303,  11227 (ahaḥ). --§ 713 (Śukakṛti): XII,  326,  12219 (śriyā).--§ 717b (Nārāyaṇīya): XII,  342,  13144 (rātrīkshaye).--§ 734 (Ānuśāsanik.): XIII,  26,  †1852 (sthānakaṃ).--§ 742 (do.): XIII,  38,  2204 (ºīm Apsarasaṃ Pañcacūḍāṃ).--§ 744 (do.): XIII,  44,  2407 (dharmaḥ),  2413 (brāhmaḥ kshāttro 'tha Gāndharva ete dharmyāh,  sc. vivāhāḥ).--§ 746 (do.): XIII,  69,  3434 (sarasvatiṃ).--§ 747b (Suvarṇotpatti): XIII,  85,  4143 (Kaviḥ,  i.e. son of Brahmán).--§ 759 (Ānuśāsanik.): XIII,  104,  4969 (muhūrte),  5058 (tīrthaṃ,  between the tip and the root of the thumb),  5066 (tīrthena).--§ 768b (Umā-Maheśvarasaṃv.): XIII,  141,  6487 (phenotkaraṃ). --§ 795 (Svargārohaṇap.): XVIII,  4,  126 (vapushā). Cf. Brāhmya.

पुराणम्

English

ब्राह्म / BRĀHMA. A kind of marriage. The bride is adorned with all kinds of ornaments and is taken to bridegroom
 and given to him as wife. This is called brāhma marriage. mahābhārata,  Ādi Parva,  Chapter 73,  Stanza 8 states that this mode of marriage was allowed to all the four castes of ancient bhārata.

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 ब्राह्मं,  क्ली,
   (ब्रह्मण इदम् । ब्रह्मन् + “तस्ये-दम् ।” ४ । ३ । १२० । इत्यण् । ‘नस्तद्धिते ।’ ६ । ४ । १४४ ।इति टिलोपः ।) ब्रह्मतीर्थं । तत्तु अङ्गुष्ठस्यमूले वर्त्तते । इत्यमरः ॥
 २ । ७ । ५१ ॥
 अनेनतीर्थेन द्बिजस्याचमनं यथा,  आह्निकतत्त्वे ।“अन्तर्जानुशुचौ देश उपविष्ट उदङ्मुखः ।प्राग्वा ब्राह्मेण तीर्थेन द्बिजो नित्यमुपस्पृशेत् ॥
अङ्गुष्ठोत्तरतो रेखा या पाणेर्दक्षिणस्य च ।एतद्ब्राह्ममिति ख्यातं तीर्थमाचमनाय वै ॥
”ब्रह्मपुराणम् । यथा,  --“ब्राह्मं पाद्मं वैष्णवञ्च शैवं भागवतं तथा ॥
”इति मलमासतत्त्वधृतविष्णुपुराणवचनम् ॥
(ब्रह्मसम्बन्धिनि,  त्रि । यथा,  मनुः । १ । ६८ ।“ब्राह्मस्य तु क्षपाहस्य यत्प्रमाणं समासतः ।एकैकशो युगानान्तु क्रमशस्तन्निबोधत ॥
”ब्रह्मा देवतास्य इति । ब्रह्मन् + “सास्यदेवता ।” ४ । २ । २४ । इत्यण् । टिलोपः ।ब्रह्मदेवताकमस्त्रादि । यथा,  रघुः । १२ । ९७ ।“अमोघं सन्दधे चास्मै धनुष्येकधनुर्द्धरः ।ब्राह्ममस्त्रं प्रियाशोकशल्यनिष्कर्षणौषधम् ॥
”)

 ब्राह्मः,  पुं,
   (ब्रह्मणोऽपत्यं पुमान् इति । ब्रह्मन् +“तस्यापत्यम् । ४ । १ । ९२ । इत्यण् । “नस्त-द्धिते ।” ६ । ४ । १४४ । इति टिलोपः ।)नारदः । इति जटाधरः ॥
 (ब्रह्मण इवायमितिअण् ।) विवाहविशेषः । यथा,  --“वरमाहूय यथाशक्त्यलङ्कृता कन्या यत्रदीयते सः ।”यथा,  --“आच्छाद्य चार्च्चयित्वा च श्रुतशीलवते स्वयम् ।आहूय दानं कन्याया ब्राह्मो धर्म्मः प्रकीर्त्तितः ॥
”इत्युद्बाहतत्त्वम् ॥
(“रात्रेश्च पञ्चिमे यामे मुहूत्तो ब्राह्म उच्यते ।”इति नियमात् रात्रिशेषयामार्द्धस्थितोऽरुण-दयात् प्राक्दण्डद्वयात्मको कालविशेषः । यथा, मनुः । ४ । ९१ ।“ब्राह्मे मुहूर्त्ते बुद्ध्येत धर्म्मार्थौ चानुचिन्त-येत् ॥
”)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 ब्रा(व्रा)ह्म न०
  ब्रह्मण इदम्,  तेन प्रोक्तम् वा अण् दिलोपः ।१ अङ्गुष्ठमूले तीर्थे,  तेन हि तीर्थेन द्विजाचमनं विहित-मिति तस्य तत्सम्बन्धित्वम् “प्राग्वा ब्रा(व्रा)ह्मेनतीर्थेन द्विजा नित्यमुपस्पृशेत्” इति मनुम् “अङ्गुष्ठोत्तरस्ततोरेखा या पाणेर्दक्षिणस्य च । एतद्ब्राह्ममिति ख्यातंतीर्थमाचमनाय वै” स्मृतिः । २ नारदे पु०
  जटा० । ब्र(व्र)ह्म-णोक्ते अष्टादशपुराणान्तर्गते ३ महापुराणभेदे न०
  ।४ विवाहभेदे ५ पारदे च पु०
  । ६ सरस्वत्यां तदधिष्ठातृकायां७ वाचि ८ सोमलतायां ९ ब्रह्मोशाके (वामनहाटि) शाक-भेदे च स्त्री । “आवृत्तानां गुरुकुलात् विप्राणां पूजकोभवेत् । नृपाणामक्षयो ह्येष ब्राह्मो धर्मो विधीयतेइति मनूक्ते राज्ञां १० धर्मभेदे पु०
  । ११ मातृभेदे स्त्रीङीप् । “ब्राह्मी नारायणी तथेति” कालकवचम् ।“वृहदस्याः शरीरं यदप्रमेयं प्रमाणतः । वृहद्वि-स्तीर्णमित्युक्तं ब्राह्मी देवी ततः स्मृता देवीपु०  उक्त-निर्वचनायां १२ देव्याञ्च स्त्री १३ ब्रह्मसम्बन्धिनिमात्रे त्रि०
 स्त्रियां ङीप् “एषा ब्राह्मी स्थितिः पार्थ!” गीता ।सरस्वत्या ब्रह्मजातत्वं च ब्रह्माणीशब्दे दर्शितं तत्रदृश्यम् । “ब्राह्मी हिमा सरा तिक्ता लघुर्मेध्या चशीतला । कषाया मधुरा स्वादुपाकायुष्या रसायनी ।स्वर्य्या स्मृतिप्रदा कुष्ठपाण्डुमेहाश्रकासजित् । विष-शोथज्वरहरी तद्वन्मण्डूकपण्यंपि” भावप्र० ब्राह्मी-शाकस्य गुणा उक्ताः । १४ वाराहीकन्दे १५ हिलमोचि-कायां स्त्री राजनि० । १६ रोहिण्यां स्त्री १७ नक्षत्रे न०
 तयोर्ब्रह्माधिष्ठातृदेवताकत्वात् तथात्वं “रात्रेश्च पश्चिमेभागे मुहूर्त्तो ब्राह्म उच्यते” पितामहोक्ते रात्रिशेषयामा-र्द्धस्थिते अरुणोदयकालात् प्राग्दण्डद्वयात्मके १८ कालेपु०  १९ ब्रह्मसम्बन्धिदिने २० तन्माने च अहन्शब्दे दृश्यम् ।

Capeller

German

 ब्राह्म॑,  f.
  ई auf (das) Brahman o. die Brahmanen
bezüglich,  heilig,  göttlich,  brahmanisch.
f.
  ई B.'s Gattin (die Göttin
der Rede),  Rede,  Erzählung
 eine in
der B. - Ehe verheiratete Frau.

Burnouf

French

 ब्राह्म ब्राह्म a. [f.  ई] de Brahmā,  relatif à
Brahmā
 divin
		 brâhmanique. -- S. m.
  Nārada,  fils de Brahmā.
-- S. n.
  un des modes du mariage [voyez Manu].
		 La partie de la main
au-dessous du pouce. -- S. f.
  l'énergie féminine de Brahmā,  np.
Sarasvatī.
		 Femme de brâhmane
		 grenouille femelle
		 fourmi
jaune
		 esp. de poisson. 
		 L'astérisme de Rohiṇī.
		 Asclepias
acide ou soma
 ruta graveolens
 siphonanthus indica
 bot.
ब्राह्मण a [f.  ई] brâhmanique
 né d'un brâhmane.
-- S. m.
  brâhmane,  prêtre. -- S. f.
  femme de caste brâhmanique.
Guêpe
 petite fourmi.
		 Ruta graveolens
 siphonanthus indica
trigonella corniculata
 bot. -- S. n.
  réunion de brâhmanes.
		 Nom de
plusieurs traités faisant partie du corps du Veda et servant de
commentaires aux hymnes.
ब्राह्मणब्रव m.
  (ब्रू) brâhmane qui ne remplit pas les
devoirs de sa caste.
ब्राह्मणयष्तिका f.
  siphonanthe,  bot.
ब्राह्मणायन m.
  brâhmane de naissance.
ब्राह्मण्य n.
  qualité ou fonction de brâhmane.
		 Réunion
de brâhmanes. -- M. la planète Saturne.
ब्राह्माहोरात्र m.
  (अहोरात्र) un nyctémère [un
jour et une nuit] de Brahmā [égal à 2 kalpas].
ब्राह्मिका f.
  siphonanthe,  bot.
ब्राह्मापिङ्गा f.
  argent [métal].

Stchoupak

French

 ब्राह्म-
 -ई- a. relatif à Brahma ou au Brahman 
 saint,  divin, 
pieux 
 relatif au ou prescrit par le Veda,  consacré au Veda,  relatif ou
appartenant aux Brâhmanes,  aux prêtres 
 particulier ou favorable aux B. 
brâhmanique 
 (ब्। निधि- m.
  argent assigné au clergé) 
 m.
  (avec ou sans
विवाह-) forme particulière de mariage 
 n.
  de divers hommes 
 nt. étude
du Veda 
 -ई- s. v.
°देय- a. = ब्रह्म° a.
°लौकिक- a. qui a droit au monde de Brahma.
ब्राह्मोपनिषद्- f.
  doctrine du Brahman. 

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.