ब्रह्मवैवर्त्त (brahmavaivartta)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
वाचस्पत्यम्
Sanskritब्रह्मवैवर्त्त अष्टादशसहापुराणमध्ये अष्टादशसहस्रसंख्यके१ महापुराणभेदे तत्प्रतिवाद्यविषयादिकं वृहन्नारदीये४ पादे १०१ अ० उक्तं यथा“ब्रह्मा उवाच । शृणु वत्स! प्रवक्ष्यामि पुराणंदशमं तव । ब्रह्मवैवर्त्तकं नाम वेदमार्गानुदर्शकम् ।सावर्णिर्यत्र भगवान् साक्षाद्देवर्षयेऽर्थितः । नारदायपुराणार्थं प्राह सर्वमलौकिकम् । धर्मार्थकाममोक्षाणांसारः प्रीतिर्हरौ हरे । तयोरभेदसिद्ध्यर्थं ब्रह्मवैवर्त्त-मुत्तमम् । रथन्तरस्य कल्पस्य वृत्तान्तं यन्मयोदितम् ।शतकोटिपुराणं तत् संक्षिप्य प्राह वेदवित् । व्यासश्चतुर्द्धासंव्यस्य ब्रह्मवैवर्त्तसज्ञितम् । अष्टादशसहस्रन्तत् पुराणंपरिकोर्त्तितम् । ब्रह्म १ प्रकृति २ विघ्नेश ३ कृष्णखण्ड ४ समा-चितम् । तत्र सुतर्षिसंवादः पुराणोपक्तमो मतः” । तत्रप्रथमे ब्रह्मखण्डे । “सृष्टिप्रकरणं त्वाद्यं ततो नारद-बेधसो । विवादः सुमहान् यत्र द्वयोरासीत् पराभवः ।शिवलोकगतिः पश्चाज्ज्ञानसाभः शिवान्मुनेः । शिव-वाक्येन तत् पश्चात् मरीचेर्नारदस्य । तु मननञ्चैवसावर्णिर्ज्ञानार्थं सिद्धसेविते । आश्रमे सुमहापुण्येत्रैलोक्याश्चर्य्यकार्तिणि । एतद्धि ब्रह्मखण्डं हि श्रुतं पाप-विनाशनम्” । द्वितीये प्रकृतिखण्डे “ततः सावर्णि-सवादा नारदस्य समीरितः । कृष्णमाहात्म्यसंयुक्तोनानाख्यानकथोत्तरः । प्रकृतरशभूतानां कलानाञ्चा पिवर्णितम् । माहात्म्यं, पूजनाद्यञ्च विस्तरेण यथास्थि-तम् । एतत् प्रकृतिखण्डं हि श्रुतं भूतिविधायकम् ।तृतीये गणेशखण्डे । “गणेशजन्मसंप्रश्नः सपुण्यक-महाव्रतम् । पार्वत्याः कार्त्तिकेयेन सह विघ्नेशसम्भवः ।चरितं कार्त्तवीर्य्यस्य जामदग्नस्य चाद्भुतम् । विवादःसुमहान् पश्चाज्जामदग्न्यगणेशयोः । एतद्विघ्नेशखण्डंहि सर्वविघ्नविनाशनम्” चतुर्थे श्रीकृष्णजन्मखण्डे“श्रीकृष्णजन्मसम्प्रश्नो जन्माख्यानं ततोऽद्भुतम् । गोकुलेगमनं पश्चात् पूतनादिबधोऽद्भुतः । बाल्यकौमारजालीला विविधास्तत्र वर्णिताः । रासक्रीडा च गोपीभिःशारदी समुदाहृता । रहस्ये राधया क्रीडा वर्णिताबहुविस्तरा । सहाक्रूरेण तत्पश्चान्मथुरागमनं हरेः ।कसादीनां बधे वृत्ते सदस्यद्विजसंस्कृतिः । काश्यसान्दीपनेः पश्चाव्विद्योपादानमद्भुतम् । यवनस्य बधःपश्चाद्द्वारकागमनं हरेः । नरकादिबधस्तत्र कृष्णेनविहितोऽद्भुतः । कृष्णखण्डमिदं विप्र! नृणां संसार-श्चण्डनम्” तत्फलश्रुतिः “पठितञ्च श्रुतं ध्यातं पूजितंचाभिवर्णितम् । इत्येतद्व्रह्मवैवर्त्तं पुराणं चात्य-लौकिकम् । व्यासोक्तं चादिसम्भूतं पठन् शृण्वन्विमुच्यते । विज्ञानज्ञानशमनात् घोरात् संसारसागरात् । लिस्वित्वेदञ्च यो दद्यान्माघ्यां धेनुसमा-चितम् । व्रह्मलोकमवाप्नोति स मुक्तोऽज्ञानबन्धनात् ।यश्चानुक्रमणीं वापि पठेद् वा शृणुयादपि । सोऽपिकृष्णप्रसादेन लभते वाञ्छितं फलम्” । विवर्त्त उपादानविषमसत्ताकं कार्य्यं स्वार्थे अण् ६ त० । २ व्रह्मणोऽतुल्य-सत्ताके कार्य्ये च ।
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.