| YouTube Channel

ब्रध्नः (bradhnaH)

 
Apte
English
ब्रध्नः [bradhnḥ], 1 The sun
अथ पुत्रस्य पौत्रेण ब्रध्नस्याप्नोति विष्टपम्
Ms.*
 9.137
4.231.
The root of a tree.
A day.
The arka plant.
Lead (m. ?).
A horse.
An epithet of Śiva or Brahmā.
The point of an arrow.
N.
 of a disease
अभ्यभिष्यन्दिगुर्वामसेवनान्नि- चयं गतः । करोति ग्रन्थिवच्छोथं दोषो वङ्क्षणसन्धिषु । ज्वरशूलाङ्गसादाद्यं तं ब्रध्नमिति निर्दिशेत् । Mādhavanidānam.
Comp.
 -चक्रम् the zodiac. -बिम्बम्, -मण्डलम् the disc of the sun.
Apte 1890
English
ब्रध्नः 1 The sun.
2 The root of a tree.
3 A day.
4 The arka plant.
5 Lead (m. ?) .
6 A horse.
7 An epithet of Śiva or Brahmā.
8 The point of an arrow.
Apte Hindi
Hindi
ब्रध्नः
पुं*
 - "बन्ध् + नक्, ब्रधादेशः"
सूर्य
ब्रध्नः
पुं*
 - "बन्ध् + नक्, ब्रधादेशः"
वृक्ष की जड़
ब्रध्नः
पुं*
 - "बन्ध् + नक्, ब्रधादेशः"
दिन
ब्रध्नः
पुं*
 - "बन्ध् + नक्, ब्रधादेशः"
मदार का पौधा
ब्रध्नः
पुं*
 - "बन्ध् + नक्, ब्रधादेशः"
सीसा
ब्रध्नः
पुं*
 - "बन्ध् + नक्, ब्रधादेशः"
घोड़ा
ब्रध्नः
पुं*
 - "बन्ध् + नक्, ब्रधादेशः"
शिव या ब्रह्मा का विशेषण
ब्रध्नः
पुं*
 - -
सूर्य
ब्रध्नः
पुं*
 - -
वृक्षमूल
ब्रध्नः
पुं*
 - -
दिन
ब्रध्नः
पुं*
 - -
आक या मदार का पौधा
ब्रध्नः
पुं*
 - -
सीसा
ब्रध्नः
पुं*
 - -
घोड़ा
ब्रध्नः
पुं*
 - -
शिव या ब्रह्मा का विशेषण
ब्रध्नः
पुं*
 - -
तीर की नोक
ब्रध्नः
पुं*
 - -
एक रोग का नाम
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 उकनाहः, शोणः, पिञ्जरः, ब्रध्नः
noun
कृष्णत्वयुक्तरक्तवर्णीयः अश्वः।
"अश्वसेनायाः सेनापतिः उकनाहे आरूढः आसीत्।"
Synonyms:
 मूलम्, अङ्घ्रिः, अंर्हिः, ब्रध्नः, व्रध्न, पादः, चरणम्, चरणः, पदम्
noun
वृक्षादिभ्यः भूम्यान्तर्गतः भागः येन ते अन्नं जलं च गृह्णन्ति।
"आयुर्वेदे नैकानि मूलानि रोगनिवारणार्थे उपयुज्यते।"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
ब्रध्नः,
पुं,
 (बन्धवन्धने + “बन्धेर्ब्रधिबुधी च । उणा०३ । ५ । इति नक् ब्रधादेशश्च ।) सूर्य्यः ।(यथा, ऋग्वेंदे । १ । ६ । १ ।“युञ्जन्ति ब्रध्नसरुषं चरन्तं परितस्तुषः ।रोचन्ते रोचना दिवि ॥
”)वृक्षमूलम् । अर्कवृक्षः । इत्यमरः । २ । ४ । १५ ।शिवः । इति हेमचन्द्रः ॥
मेदिनीकारेणान्तःस्थवकारादौ लिखितोऽयं शब्दः ॥
(दिनम् ।अश्वः । इति निघण्टुः ॥
चतुर्द्दशमनोर्भौत्यस्यपुत्त्रभेदः । यथा, मार्कण्डेये । १०० । ३२ ।“गुरुर्गभीरो ब्रध्नश्च भरतोऽनुग्रहस्तथा ।तेजस्वी सुबलश्चैव भौत्यस्यैते मनोः सुताः ॥
”)रोगविशेषः । तस्य लक्षणं यथा, “अभ्यभिष्यन्दिगुर्वामसेवनान्निचयं गतः ।करोति ग्रन्थिवच्छोथं दोषो वङ्क्षणसन्धिषु ॥
ज्वरशूलाङ्गसादाढ्यं तं ब्रध्नमिति निर्द्दिशेत् ॥
”इति माधवकरः ॥
तस्य चिकित्सा ।“भृष्टश्चैरण्डतैलेन सम्यक् कल्कोऽभयाभवः ।कृष्णासैन्धवसंयुक्तो ब्रध्नरोगहरः परः ॥
अजाजीहबुषाकुष्ठं गोमेदवदरान्वितम् ।काञ्जिकेन तु संपिष्टं तल्लेपो ब्रध्नजित् परः ॥
”गोमेदं पत्रम् । तथा च निघण्टौ धन्वन्तरिः ।“पत्रं दलाह्वयं रामं गोमेदं रसनाह्वयम् ॥
”इति भावप्रकाशः ॥
(अस्य ससम्प्राप्तिलक्षणं यथा, --“यस्य वायुः प्रकुपितः शोफशूलकरश्चरन् ।वंक्षणाद्वृषणौ याति ब्रध्नस्तस्योपजायते ॥
”इति चरके सूत्रस्थानेऽष्टादशेऽध्याये ॥
)