| YouTube Channel

बोधनी (bodhanI)

 
Spoken Sanskrit
English
बोधनी - bodhanI -
adj.
f.
 - teaching
बोधनी - bodhanI -
f.
 - knowledge
बोधनी - bodhanI -
f.
 - long pepper
बोधनी - bodhanI -
f.
 - particular zakti
बोधनी - bodhanI -
f.
 - intellect
Monier Williams Cologne
English
बोधनी
f.
 intellect, knowledge,
L.
long pepper,
L.
=
 बोध-वासर,
PadmaP.
a partic. Śakti,
Hcat.
Apte Hindi
Hindi
बोधनी
स्त्री*
 - -
"कार्तिक शुक्ला एकादशी, जब विष्णु भगवान् अपनी चार मास की निद्रा को त्याग कर उठते हैं, देव उठनी एकादशी"
बोधनी
स्त्री*
 - -
बड़ी पीपल
Shabdartha Kaustubha
Kannada
बोधनी
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ತಿಪ್ಪಲಿ /ಹಿಪ್ಪಲಿ
निष्पत्तिः - > बुध (अवगमने) + णिच् "ल्युट्" (३-३-११७)
विस्तारः - > "बोधनी गन्धपिप्पल्याम्" मेदि०
बोधनी
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಾರ್ತಿಕ ಶುದ್ಧ ಏಕಾದಶಿ
L R Vaidya
English
boDanI {% f. %} 1. The eleventh day of the first half of Kārtīka when Vishṇu awakes from his sleep
2. long pepper.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
बोधनी,
स्त्री,
 (बुध् + भावे ल्युट् । ङीष् । बोधः ।(बोध्यतेऽनया । बुध् + णिच् + करणे ल्युट् ।अनया हि मूर्च्छितो बोध्यते अतोऽस्य तथा-त्वम् ।) पिप्पली । इति मेदिनी ॥
(बुध्यतेऽस्याम् ।बुध् + अधिकरणे ल्युट् । स्त्रियां ङीप् । अस्यांहि योगनिद्राया हरेः प्रबोधनात्तथात्वम् ।)कार्त्तिकशुक्लैकादशी । सा तु उत्थानैकादशी ।यथा, --“शयनीबोधनीमध्ये या कृष्णैकादशी भवेत् ।सैवोपोष्या गृहस्थेन नान्या कृष्णा कदाचन ॥
”इति तिथ्यादितत्त्वम् ॥
अपि च ।“तावद्गर्ज्जन्ति तीर्थानि वाजिमेधादयो मखाः ।मथुरायां प्रिया विष्णोर्यावन्नायाति बोधनी ॥
”इति हरिभक्तिविलासे पद्मपुराणवचनम् ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
बोधनी स्त्री बोध्यतेऽनया अत्र वा बुध--णिच्--करणे आधारेवा ल्युट् । १ पिप्पल्यां तया हि मूर्च्छ्रितो बोध्यते । २ का-र्त्तिकशुक्लैकादश्यां तत्र हि हरेर्बोधनम् । “शयनीबोधनी-मध्ये या कृष्णैकादशी भवेत् । सैवोपोष्या गृहस्थेन नान्याकृष्णा कदाचन” इति तिथ्यादित० । “तावद्गर्जन्ति ती-र्थानि वाजिमेधादयो मखाः । मथुरायां प्रिया विष्णो-र्यावन् नायाति बोधनी” हरिभक्तिविलासे पद्मपु० वचनम् ।