| YouTube Channel

बृहती (bRhatI)

 
Spoken Sanskrit
English
बृहती bRhatI
f.
 lute of nArada or vizvA-vasu
Monier Williams Cologne
English
बृह॑ती a (ती),
f.
 See
s.v.
बृहती॑ b
f.
fr.
 बृक॑त्
N.
 of a partic. metre of 36 (orig. 8
+
 8
+
 12
+
 8) syllables or (later) any metre containing 36 syllables (ifc. °तीक
mfn.
 ),
RV.
RPrāt.
AV.
Br.
&c.
a symbolical expression for the number 36
ŚrS.
(pl. )
N.
 of partic. bricks forming part of the sacrificial fire-altar,
ŚBr.
Śulbas.
a partic. Solanum (-द्वय
n.
 two species of it),
ŚāṅkhGṛ.
Suśr.
a part of the body between the breast and backbone,
Suśr.
(du. ) heaven and earth,
Gal.
speech (a sense inferred from certain passages)
a mantle, wrapper,
L.
a place containing water, reservoir,
L.
the lute of Nārada or Viśvā-vasu,
L.
N.
 of two works.
N.
 of sev. women,
Hariv.
BhP.
Apte Hindi
Hindi
बृहती
स्त्री*
 - -
बड़ी वीणा
बृहती
स्त्री*
 - -
नारद की वीणा
बृहती
स्त्री*
 - -
छत्तीस की संख्या का प्रतीक
बृहती
स्त्री*
 - -
पीठ और छाती के बीच का भाग
बृहती
स्त्री*
 - -
आशय
बृहती
स्त्री*
 - -
वाणी
बृहती
स्त्री*
 - -
सफेद अंडाकार बैंगन
Shabdartha Kaustubha
Kannada
बृहती
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
निष्पत्तिः - > स्त्रियां "ङीप्" (४-१-६)
बृहती
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮಾತು
निष्पत्तिः - > बृह (वृद्धौ) "अतिः" (उ० २-८४) । "ङीप्" (४-१-६)
बृहती
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಹೆಗ್ಗುಳ್ಳದ ಗಿಡ/ಬಿಳಿ ಬದನೆ ಗಿಡ
बृहती
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ದೊಡ್ಡ ವೀಣೆ
बृहती
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವೃತ್ತರತ್ನಾಕರೊತ್ತವಾದ ಒಂಬತ್ತನೆಯ ಛಂದಸ್ಸು
प्रयोगाः - > "गायत्र्युष्णिगनुष्टुप्च बृहती पङ्क्तिरेव च"
उल्लेखाः - > वृ० र०
बृहती
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ನಾರದರ ವೀಣೆ
बृहती
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಉತ್ತರೀಯ/ಹೊದೆಯುವ ವಸ್ತ್ರ
बृहती
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ನೀರು ತುಂಬಿಡುವ ಪಾತ್ರೆ
विस्तारः - > "बृहती क्षुद्रवार्तक्यां छन्दोवसनभेदयोः । महत्यां वाचि वर्धन्याम्" हेम० ।
L R Vaidya
English
bfhat {% (I) a. (f. ती) %} 1. Wide, far extended, दिलीपसूनोः स बृहद्भुजांतरं प्रविश्य R.iii.54
2. ample, abundant
3. mighty, powerful
4. full-grown
5. high, lofty, देवदारुबृहद्भुजः K.S.vi.51.
Aufrecht Catalogus Catalogorum
English
बृहती Sv. Oppert 4667. II, 4754.
बृहती a C. on the Mīmāṃsāsūtra, by Prabhākara Guru.
Hall p. 180.
बृहती Sv. Gov. Or. Libr. Madras 58.
Indian Epigraphical Glossary
English
bṛhatī (IE 7-1-2), ‘nine’.
Kridanta Forms
Sanskrit
बृह् (बृ꣡हूँ꣡ उद्यमने इत्येके - तुदादिः - सेट्)
ल्युट् = बर्हणम्
अनीयर् = बर्हणीयः - बर्हणीया
ण्वुल् = बर्हकः - बर्हिका
तुमुँन् = बर्हितुम् / बर्ढुम्
तव्य = बर्हितव्यः / बर्ढव्यः - बर्हितव्या / बर्ढव्या
तृच् = बर्हिता / बर्ढा - बर्हित्री / बर्ढ्री
क्त्वा = बर्हित्वा / बृढ्वा
ल्यप् = प्रबृह्य
क्तवतुँ = बृढवान् - बृढवती
क्त = बृढः - बृढा
शतृँ = बृहन् - बृहन्ती / बृहती
Abhyankara Grammar
English
बृहती a Vedic metre consisting of four padas and 36 syllables. There are three padas of eight syllables and the fourth has twelve syllables. It has got further sub- divisions known as पुरस्ताद्बृहती, उपरि- ष्टाद्बृहती, न्यङ्कुसारिणी or उरोबृहती, ऊर्ध्व- बृहती विष्टारबृहती, पिपीलिकमध्यमा and विषमपदा. For details see R.Pr. XVI. 31-37.
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 बृहती
noun
पौराणिकः वीणाविशेषः।
"विश्वावसुः बृहतीं वादयति स्म।"
Synonyms:
 बृहती
noun
वर्णवृत्तविशेषः।
"बृहत्याः प्रत्येकस्मिन् चरणे नव वर्णाः भवन्ति।"
Synonyms:
 बृहती
noun
ग्रन्थविशेषः ।
"बृहती इति नामनी द्वौ ग्रन्थौ स्तः"
Synonyms:
 बृहती
noun
एका वंशिका ।
"बृहती इति नारदस्य वंशिका वर्तते"
Sanskrit Tibetan
Tibetan
kaNDa ka ri
१) बृहती २) निदिग्धिका ३) महती
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
विश्वावसोस्तु बृहती तुम्बुरोस्तु कलावती ॥ २८९ ॥
-wordlist-
विश्वावसुवीणा (स्त्री), बृहती (स्त्री), तुम्बुरुवीणा (स्त्री), कलावती (स्त्री)
वैजयन्तीकोषः
Sanskrit
Word: बृहती
Root: बृहती
Gender: स्त्री
Number: all
अर्थः ⇒
Meaning(s):
⇒ Kind of big egg plant
brinjal
solanum melongena
Tamil Kattari
Shloka(s):
3|3|104|1 ► बृहत्यां प्रसहा काली वार्ताकी हिङ्गुदी कुली। (भूमिकाण्डः/वनाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 3|3|104|1 ⇢ बृहती (बृहती) (स्त्री) ⇒ Kind of big egg plant
brinjal
solanum melongena
Tamil Kattari ⇒
➠ 3|3|104|1 ⇢ प्रसहा (प्रसहा) (स्त्री) ⇒ Kind of big egg plant
brinjal
solanum melongena
Tamil Kattari ⇒
➠ 3|3|104|1 ⇢ काली (काली) (स्त्री) ⇒ Kind of big egg plant
brinjal
solanum melongena
Tamil Kattari ⇒
➠ 3|3|104|1 ⇢ वार्ताकी (वार्ताकी) (स्त्री) ⇒ Kind of big egg plant
brinjal
solanum melongena
Tamil Kattari ⇒
➠ 3|3|104|1 ⇢ हिङ्गुदी (हिङ्गुदी) (स्त्री) ⇒ Kind of big egg plant
brinjal
solanum melongena
Tamil Kattari ⇒
➠ 3|3|104|1 ⇢ कुली (कुली) (स्त्री) ⇒ Kind of big egg plant
brinjal
solanum melongena
Tamil Kattari ⇒
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः ➡ वार्ताकी
पुराणम्
English
बृहती १ / BṚHATĪ I. Mother of cākṣuṣamanu. Two sons, Śiṣṭhi, and bhavya were born to dhruva by his wife śambhu. succhāyā the wife of Śiṣṭhi gave birth to five sons, ripu, ripuñjaya, vipra, vṛkala and vṛkatejas. These sons were sinless. bṛhatī was the wife of ripu. cākṣuṣa manu was born to ripu and bṛhatī. (viṣṇu purāṇa, aṁśa 1, Chapter 13).
बृहती २ / BṚHATĪ II. One of the seven horses of the Sun. The seven horses of Sun are, gāyatrī, bṛhatī, uṣṇik, jagatī, Tṛiṣṭup, anuṣṭup and Paṅkti. (viṣṇu purāṇa, aṁśa 2, Chapter 8).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
वृ(बृ)हती,
स्त्री,
 (वृहत् + गौरादित्वात् ङीष् ।)क्षुद्रवार्त्ताकी । व्याकुड इति भाषा । तत्पर्य्यायः ।महती २ क्रान्ता ३ वार्त्ताकी ४ सिंहिका ५कुली ६ राष्ट्रिका ७ स्थूलकण्टा ८ भण्टाकी ९महोटिका १० बहुपत्री ११ कण्टतनुः १२कण्टालुः १३ कट्फला १४ डोरडी १५ वन-वृन्ताकी १६ । इति राजनिर्घण्टः ॥
सिंही १७प्रसहा १८ रक्तपाकी १९ लतावृहतिका २० ।इति रत्नमाला ॥
अस्या गुणाः । कटुत्वम् ।तिक्तत्वम् । उष्णत्वम् । वातज्वरारोचकाम-काशश्वासहृद्रोगनाशित्वञ्च । इति राज-निर्घण्टः ॥
अपि च ।“वृहती पाचनी सोष्णा ग्राहिणी वात-नाशिनी ॥
”इति राजवल्लभः ॥
* ॥
महती । इत्यमरः ॥
(इयन्तु नारदस्य वीणा ।केचित्तु विश्वावसोर्गन्धर्व्वराजस्य वीणां बृहती-माहुः । तथा च ।“विश्वावसोस्तु बृहती तुम्बुरोस्तु कलावती ।महती नारदस्य स्यात् सरस्वत्यास्तु कच्छपी ॥
”इति माघटीकायां मल्लिनाथधृतवैजयन्ती ।१ । १० ॥
* ॥
) उत्तरीयवस्त्रम् । वारिधानी ।वाक् ॥
कण्टकारी । इति मेदिनी ॥
(मर्म्म-स्थानविशेषः । यथा, सुश्रुते । ३ । ६ ।“स्तनमूलादुभयतः पृष्ठवंशस्य बृहती नामतत्र शोणितातिप्रवृत्तिनिवृत्तिनिमित्तैरुपद्रवै-र्म्रियते ॥
”) छन्दोभेदः । स तु नवाक्षरपादः ।यथा, --“उक्थात्युक्था तथा मध्या प्रतिष्ठान्या सुपू-र्व्विका ।गायत्त्र्युष्णिगनुष्टुप् च वृहती पंक्तिरेव च ॥
इत्यादि । तद्भेदानाह । वृहती नवाक्षरा यथा, भुजगशिशुसुता नौ मः ।ह्रदतटनिकटक्षौणी भुजगशिशुसुता यासीत् ।मुररिपुदलिते नागे व्रजजनसुखदा साभूत् ॥
युतेत्येवं शम्भुप्रभृतिषु पाठः । भृतेत्येवमाधु-निकाः पठन्ति । स्यान्मणिमध्यं चेद्भमसाः ।कालियभोगा भोगगतस्तन्मणिमध्यस्फीतरुचा ।चित्रपदा भो नन्दसुतश्चारु ननर्त्त स्मेरमुखः ॥
सजरैर्भुजङ्गसङ्गता ।तरला तरङ्गरिङ्गितैर्यमुना भुजङ्गसङ्गता ।कथमेतु वत्सचारकश्चपलः सदैव तां हरिः ॥
”इति छन्दोमञ्जरी ॥