| YouTube Channel

बुभुत्सकः-त्सिका (bubhutsakaH-tsikA)

 
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“बुध अवगमने”@} 2 3 ‘तत्त्वं बुध्यते’ इति धर्मकीर्त्ति प्रयोगात्, ‘क्रमादमुं नारद इत्यबोधि सः।।’ 4 इति माघप्रयोगाच्च सकर्मकत्वमप्यस्यास्तीति ज्ञायते।
परं तु ‘अत्र बुधादीनां चतुर्णाम्, ‘अणावकर्मकात्--’ 5 इत्येव सिद्धे, वचनमिदम् अचित्तवत्कर्तृकार्थम्।’ इति प्रतिपादयतो वृत्तिकारादेरेतदनभिमत- मिति ज्ञायते।
मा।
धा।
वृत्तौ तु ‘अयमर्थभेदेन सकर्मकोऽकर्मकश्च।’ इति समाहितम्।]] ‘बुध्यते बोधतीत्येवं बुधेरवगमे द्वयम्।’ 6 इति देवः।
7 बोधकः-धिका, बोधकः-धिका, 8 बुभुत्सकः-त्सिका, बोबुधकः-धिका
इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि दैवादिकक्षुध्यतिवत् 9 ज्ञेयानि।
10 बुद्धः, 11 बुधानः, 12 बुबुधानः।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (११२२)
02
=>
 (४-दिवादिः-११७२। अक। अनि। आत्म।)
03
=>
 [[[अ]
04
=>
 (शि। व। १। ३)
05
=>
 (१-३-८८)
06
=>
 (श्लो। ११९)
07
=>
 [पृष्ठम्०९२८+ २९]
08
=>
 [[१। सन्नन्ताण्ण्वुलि, ‘हलन्ताच्च’ (१-२-१०) इति सनः कित्त्वे, भष्भावे चर्त्वे च रूपम्।]]
09
=>
 (३१५)
10
=>
 [[२। ‘क्तिच्क्तौ च संज्ञायाम्’ (३-३-१७४) इति संज्ञायाम् क्तप्रत्ययः। बुध्यतीति बुद्धः = सिद्धार्थः।]]
11
=>
 [[३। ‘युधिबुधिदृशेः किच्च’ (द। उ। ५-३३) इत्यानच्प्रत्ययः, किच्च। कित्त्वान्न गुणः। बुधानः = आचार्यः।]]
12
=>
 [[४। ‘मुचिबुधिभ्यां सन्वच्च’ इति मा। धा। वृत्त्युपात्तेन औणादिकसूत्रेण आनच्प्रत्यये, तस्य सन्वद्भावात् द्वित्वे, कित्त्वे च रूपम्। बुबुधानः = बोद्धुमिच्छुः।]]