बुभुक्षा (bubhukSA)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
EnglishHelp us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Spoken Sanskrit
Englishबुभुक्षा - bubhukSA - - appetite
बुभुक्षा - bubhukSA - - hunger
अम्ब, बुभुक्षा भवति - amba, bubhukSAbhavati - - Mummy, Iamhungry.
मम तु इदानीं अतीव बुभुक्षा - mamatuidAnIMatIvabubhukSA - - Iamveryhungry.
बुभुक्षा - bubhukSA -
बुभुक्षा - bubhukSA - - desire of enjoying anything
बुभुक्षा - bubhukSA - - wish to eat
बुभुक्षा भवम्यहम् - bubhukSA bhavamyaham - - I am hungry.
बुभुक्षा - bubhukSA - - hunger
अनशनं करोति { कृ } - anazanaMkaroti{kR} - verb - performhungerstrike
जाठर - jAThara - - hunger
अशना - azanA - - hunger
क्षुधा - kSudhA - - hunger
अशनाया - azanAyA - - hunger
क्षारिका - kSArikA - - hunger
भोगपिशाचिका - bhogapizAcikA - - hunger
क्षुध् - kSudh - - hunger
प्सा - psA - - hunger
भक्तच्छन्द - bhaktacchanda - - hunger
रोचक - rocaka - - hunger
जठरज्वलन - jaTharajvalana - - hunger
लङ्घन - laGghana - - hunger
क्षुधित - kSudhita - - hungered
क्षुधाकर - kSudhAkara - - causing hunger
क्षुद्रोग - kSudroga - - pain of hunger
क्षुधाशान्ति - kSudhAzAnti - - allaying hunger
क्षुधाध्वंस - kSudhAdhvaMsa - - allaying hunger
क्षुत्प्रतीकार - kSutpratIkAra - - allaying hunger
क्षुधानशन - kSudhAnazana - - allaying hunger
बुभुक्षापीदित - bubhukSApIdita - - pained by hunger
अशनायापिपासे - azanAyApipAse - - hunger and thirst
क्षुधाविष्ट - kSudhAviSTa - - affected by hunger
क्षुत्क्षाम - kSutkSAma - - emaciated by hunger
क्षुधार्त - kSudhArta - - afflicted by hunger
क्षुन्निवृत्ति - kSunnivRtti - - cessation of hunger
अक्षुध्य - akSudhya - - not liable to hunger
क्षुत्परीत - kSutparIta - - overcome with hunger
विजिघत्स - vijighatsa - - not liable to hunger
क्षुधान्वित - kSudhAnvita - - afflicted with hunger
दग्ध - dagdha - - consumed by grief or hunger
क्षुत्पिपासापरिश्रान्त - kSutpipAsAparizrAnta - - wearied by hunger and thirst
बुभुक्षापनय - bubhukSApanaya - - that which takes away hunger
क्षुत्पिपासार्त - kSutpipAsArta - - afflicted with hunger and thirst
क्षुत्तृषान्वित - kSuttRSAnvita - - suffering from hunger and thirst
क्षुत्तृट्परीत - kSuttRTparIta - - suffering from hunger and thirst
क्षुत्पिपासापरीताङ्ग - kSutpipAsAparItAGga - - one whose body is affected with hunger and thirst
बुभुक्षा bubhukSA appetite
अभिलाष abhilASa appetite
रुचि ruci appetite
भक्तरुचि bhaktaruci appetite
लोलुपा lolupA appetite
अन्नलिप्सा annalipsA appetite
अन्नाभिरुचि annAbhiruci appetite
प्रकाङ्क्षा prakAGkSA appetite
श्रद्धा zraddhA appetite
छन्द chanda appetite
रोचक rocaka appetite
भक्तच्छन्द bhaktacchanda appetite
अरोचकिन् arocakin without appetite
भक्तारुचि bhaktAruci lack of appetite
अभक्तरुचि abhaktaruci want of appetite
अरुचि aruci want of appetite
अरोचक arocaka loss of appetite
भक्तद्वेष bhaktadveSa lack of appetite
अग्न्यभाव agnyabhAva loss of appetite
अनभिलाष anabhilASa want of appetite
Apte
Englishबुभुक्षा [bubhukṣā], 1 Desire of eating, hunger.
The desire of enjoying anything.
Monier Williams Cologne
EnglishMonier Williams 1872
EnglishMacdonell
EnglishBenfey
EnglishApte Hindi
Hindiबुभुक्षा
- भुज् + सन् + अ + टाप्
"खाने की इच्छा, भूख"
बुभुक्षा
- भुज् + सन् + अ + टाप्
किसी भी पदार्थ के उपयोग की इच्छा
Shabdartha Kaustubha
Kannadaबुभुक्षा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಊಟಮಾಡುವ ಇಚ್ಚೆ/ಹಸಿವು
निष्पत्तिः - > भुज (परिपालनाभ्यवहारयोः) + सन् "अः" (३-३-१०२)
Wordnet
Sanskrit अशनाया, क्षुधा, बुभुक्षा
भोजनस्य इच्छा।
"अहम् अशनायाः उपशमनाय प्रयत्नं करोमि स्म।"
क्षुधा, अशनाया, बुभुक्षा, क्षुत्, जिघत्सा
भोजनेच्छा।
"मातरं दृष्ट्वा बालकस्य क्षुधा वर्धिता।"
Sanskrit Tibetan
Tibetanbkres pa
१) क्षुध् २) क्षुधा ३) क्षुधित ४) जिधत्सा ५) जिधत्सित ६) बुभुक्षा ७) बुभुक्षित
skres pa
१) चिघत्सा २) बुभुक्षा
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskritबुभुक्षायामशनाया जिघत्सा रोचको रुचिः ।
बुभुक्षा (स्त्री), अशनाया (स्त्री), जिघत्सा (स्त्री), रोचक (पुंक्ली), रुचि (स्त्री)
अभिधानरत्नमाला
Sanskritअशनाया
अशनाया, बुभुक्षा, प्सा, जिघत्सा, क्षुद्, क्षुधा
अशनाया बुभुक्षा प्सा जिघत्साक्षुत्क्षुधाः समाः ।
verse 2.1.1.361
page 0043
Tamil
Tamilபு3பு4க்ஷா : பசி, உண்ண விருப்பம்.
अमरकोशः
SanskritWord: बुभुक्षा
Root: बुभुक्षा
Gender: स्त्री
Number: all
Meaning(s):
⇒ hunger
⇒ appetite
⇒ wish to eat
⇒ desire of enjoying anything
Shloka(s):
2|9|54|2 ► अशनाया बुभुक्षा क्षुद्ग्रासस्तु कवलः पुमान्॥ (वैश्यवर्गः)
Synonym(s):
➠ 2|9|54|2 ⇢ अशनाया (अशनाया) (स्त्री)
➠ 2|9|54|2 ⇢ बुभुक्षा (बुभुक्षा) (स्त्री) ⇒ hunger, appetite, wish to eat, desire of enjoying anything
➠ 2|9|54|2 ⇢ क्षुत् (क्षुत्) (स्त्री)
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः ➡ इच्छा
गुण-गुणी-भावः ➡ बुभुक्षितः
जातिः ➡ मानसिकभावः
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritबुभुक्षा, (भोक्तुमिच्छा । भुज धौ भक्षे +“घातोः कर्म्मणः समानकर्त्तृकादिच्छायां वा ।”३ । १ । ७ । इति सन् । ततः “अः प्रत्ययात् ।”३ । ३ । १०२ । इत्यस्ततष्टाप् ।) क्षुधा । इत्य-मरः । २ । ९ । ५४ ॥
(यथा, रामायणे । २ ।२८ । १८ ।“अतीववातस्तिमिरं बुभुक्षा चास्ति नित्यशः ।भयानि च महान्त्यत्र ततो दुःखतरं वनम् ॥
”)
वाचस्पत्यम्
Sanskritबुभुक्षा स्त्री० भुज--सन्--भावे अ । भोजनेच्छायां क्षुधायाम्सा च प्राणधर्मः यथोक्तं शा० ति० “बुभुक्षा च पिपाषा चप्राणस्य” ऊर्मिशब्दे दृश्यम् । अश्चेऽजीर्णे च सा नभवति अथ मवति चेत् अनिष्टदा यथोक्तं सुश्रुते “उद्गा-रशुद्धावपि भक्तकाङ्क्षा न जावते हृद्गुरुता चनस्य” “सल्पं यदा दोषविवृद्धमामं लीनं न तेजः पथ-ग्रावृणोति । भवत्यजीर्णेऽपि तदा पुमुक्षा षा मन्दबुद्धिंविषवन्निहन्ति” । छवादि० शीलार्थे अण् । बौभुक्षतच्छीले
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit1 {@“भुज पालनाभ्यवहारयोः”@} 2 अभ्यवहारः = भोजनम्।
‘भुजेद् भुनक्ति भुंक्ते स्युः, कौटिल्ये पालनेऽदने।’ 3 इति देवः।
4 भोजकः-जिका, भोजकः-जिका, 5 बुभुक्षकः-क्षिका, बोभुजकः-जिका
भोक्ता-भोक्त्री, भोजयिता-त्री, बुभुक्षिता-त्री, बोभुजिता-त्री
6 भुञ्जन्-ती, देवदत्तं यज्ञदत्तः- 7 भोजयन्-न्ती, बुभुक्षन्-न्ती
-- भोक्ष्यन्-न्ती-ती, भोजयिष्यन्-न्ती-ती, बुभुक्षिष्यन्-न्ती-ती
-- 8 भुञ्जानः, भोजयमानः, बुभुक्षमाणः, बोभुज्यमानः
भोक्ष्यमाणः, भोजयिष्यमाणः, बुभुक्षिष्यमाणः, बोभुजिष्यमाणः
हुतभुक्, हव्यभुक्, 9 बलिभुक्-बलिभुजौ- 10 बलिभुजः
-- -- भुक्तम्-भुक्तवान्, 11 प्रभुक्तः, भोजितः, बुभुक्षितः, बोभुजितः-तवान्
12 13 भोजः, 14 विश्वभोजः, 15 उष्णभोजी-शीतभोजी, 16 कलहभोजी, 17 अश्राद्धभोजी, कांस्यभोजी, 18 19 भुञ्जानः, भोजः, 20 बुभुक्षुः, बोभुजः
भोक्तव्यम्, भोजयितव्यम्, बुभुक्षितव्यम्, बोभुजितव्यम्
प्रनिभोजनीयम्-प्रणिभोजनीयम्, भोजनीयम्, बुभुक्षणीयम्, बोभुजनीयम्
21 भोज्यम्-भोग्यम्, भोज्यम्, बुभुक्ष्यम्, बोभुज्यम्
ईषद्भोजः-दुर्भोजः-सुभोजः
-- -- भुज्यमानः, भोज्यमानः, बुभुक्ष्यमाणः, बोभुज्यमानः
22 भुजः-भोगः, 23 भोगः, भोजः, बुभुक्षः, बोभुजः
भोक्तुम्, 24 भोक्तुं शक्नोति, भोजयितुम्, बुभुक्षितुम्, बोभुजितुम्
25 भुक्तिः, 26 भुजिः, अन्नभोजिका, भोजना, 27 बुभुक्षा, बोभुजा
भोजनम्, भोजनम्, बुभुक्षणम्, बोभुजनम्
भुक्त्वा, भोजयित्वा, बुभुक्षित्वा, बोभुजित्वा
उपभुज्य, उपभोज्य, प्रबुभुक्ष्य, प्रबोभुज्य
28 अग्रेभोजम्-भुक्त्वा, प्रथमं भोजं-भुक्त्वा, पूर्वं भोजं-भुक्त्वा वा व्रजति।
भोजम् २, भुक्त्वा २, भोजम् २, भोजयित्वा २, बुभुक्षम् २, बुभुक्षित्वा २, बोभुजम् २
बोभुजित्वा २
29 भुज्युः, 30 भुजिष्यम्-भुजिष्या।
01 (११६२)
02 (७-रुधादिः-१४५४। सक। अनि। पर।)
03 (श्लो। ६५)
04 [पृष्ठम्०९५७+ २५]
05 [[१। सन्नन्ते सर्वत्र ‘इको झल्’ (१-२-९) इति सनः कित्त्वे, धातुजकारस्य षकारे, तस्य ‘षढोः कः सि’ (८-२-४१) इति ककारे च रूपनिष्पत्तिर्ज्ञेया।]]
06 [[२। शतरि, शपो रुधादित्वेन श्नमि, ‘श्नसोरल्लोपः’ (६-४-१११) इति श्नमोऽकारस्य लोपे नकारस्य श्चत्वेन ञकारे च रूपमेवम्।]]
07 [[३। अभ्यवहारार्थे धातोरस्य ण्यन्तात्, ‘निगरणचलनार्थेभ्यः’ (१-३-८७) इति शतैव। ‘गतिबुद्धिप्रत्यवसानार्थ--’ (१-४-५२) इत्यादिना अणौ कर्तुः णौ कर्मसंज्ञाऽत्रेति विशेषः।]]
08 [[४। ‘भुजोऽनवने’ (१-३-६६) इत्यनेन अवनभिन्नार्थे आत्मनेपदं शानच्। ण्यन्तेऽपि पालनार्थे शानज्ज्ञेयः। सन्नन्तेऽपि पालनार्थे ‘पूर्ववत् सनः’ (१-३-६२) इति शानज्भवतीति बोध्यम्। धातूनामनेकार्थत्वात्, ‘भुञ्जाना मानुषान् भोगान् सर्वकामसमृद्धिनी।’ (रामा-अर। ४७-४), ‘बुभुजे पृथिवीपालः पृथिवीमेव केवलाम्।।’ (रघुवंशे। १५-१) इत्यादिषु, अनुभवार्थेऽपि आत्मनेपदं भवतीति बोध्यम्। स्पष्टमिदं माधवधातुवृत्तौ।]]
09 [[५। कर्मण्युपपदे ‘क्विप् च’ (३-२-७६) इति कर्तरि क्विप्। बलिभुक् = वायसः।]]
10 [[आ। ‘तूष्णीं प्रत्यभिजानते बलिभुजो भीताः स्वयूथ्यस्वरान्।।’ अनर्घराघवे ४। १।]]
11 [[६। ‘आदिकर्मणि क्तः कर्तरि च’ (३-४-७१) इति कर्तरि क्तः।’ ‘प्रभुक्तो गोरसं कृष्णः प्रभुक्तोऽनेन गोरसः।’ इति प्र। सर्वस्वे। अस्य धातोर्भक्षणार्थकत्वात् ‘क्तोऽधि- करणे च ध्रौव्यगतिप्रत्यवसानार्थेभ्यः’ (३-४-७६) इति अधिकरणेऽपि क्तप्रत्ययो बोध्यः। प्रत्यवसानार्थकाः = भक्षणार्थका धातवः।]]
12 [पृष्ठम्०९५८+ २९]
13 [[१। इगुपधलक्षणं कप्रत्ययं बाघित्वा ‘अज्विधिः सर्वधातुभ्यः पठ्यन्ते च पचादयः।’ (का। ३-१-१३४) इति वचनात् कर्तरि अच्प्रत्ययः।]]
14 [[२। विश्वं भुनक्ति इति विश्वभोजः। ‘कर्मण्यण्’ (३-२-१) इत्यण्प्रत्ययः।]]
15 [[३। ‘सुप्यजातौ णिनिस्ताच्छील्ये’ (३-२-७८) इति ताच्छील्ये णिनिप्रत्ययः। एवं शीतभोजी, कलहभोजी इत्यत्रापि ज्ञेयम्। कलहं भुनक्ति = पालयति इति कलहभोजी = नारदः।]]
16 [[आ। ‘… पुरतोऽभवत् कलहभोजिनो मुनेः।।’ च। भा। ५। ५३।]]
17 [[४। ‘व्रते’ (३-२-८०) इति णिनिप्रत्ययः। सति भोजनेऽश्राद्धमेव भुङ्क्ते इत्यत्र व्रतं गम्यते। एव कांस्यभोजी इत्यत्रापि व्रते गम्ये णिनिप्रत्यय इति ज्ञेयम्।]]
18 (भोगं)
19 [[५। ‘ताच्छील्यवयोवचनशक्तिषु चानश्’ (३-२-१२९) इति चानश्प्रत्ययः। ताच्छीलि- कोऽयं प्रत्ययः।]]
20 [[B। ‘बलात् बुभुक्षुणोत्क्षिप्य जह्रे भीमेन रक्षसा।।’ भ। का। ४। २।]]
21 [[६। ‘भोज्यं भक्ष्ये’ (७-३-६९) इति ण्यति कुत्वाभावो निपात्यते। ‘भक्ष्ये’ इत्यत्रोपल क्षणं खादनसामान्यधर्मस्य। तेन ‘भोज्या यवागूः’ इत्यत्र पानार्थकस्यापि भोज्या इति सिद्ध्यति। भक्षणादिभिन्नार्थे तु ‘चजोः कु घिण्ण्यतोः’ (७-३-५२) इति कुत्वे भोग्यः = कम्बलः इति सिद्ध्यति।]]
22 [[७। ‘भुजन्युब्जौ पाण्युपतापयोः’ (७-३-६१) इति पाणावभिधेये घञि कुत्वाभावः, गुणाभावश्च निपात्यते। भुज्यतेऽनेनेति भुजः = पाणिः। ‘बाहावभिधेये भुज इति प्रयोगो लाक्षणिकः।’ इति बृहच्छब्देन्दुशेखरे स्फुटम्। भुजादन्यत्र घञि कुत्वे भोगः = शरीरम्।]]
23 [[८। ‘हलश्च’ (३-३-१२१) इति संज्ञायां घञ्। भोगः = स्त्रीभोगाज्जातोऽक्षिरोगविशेषः। कारणे कार्योपचारोऽत्र। भोगः = सर्पकायश्च।]]
24 [[९। पूर्वकालत्वाभावेऽपि शक्नोत्यर्थे ‘शकधृषज्ञा--’ (३-४-६५) इति तुमुन्प्रत्ययः।]]
25 [पृष्ठम्०९५९+ २६]
26 [[१। ‘इक् कृष्यादिभ्यः’ (वा। ३-३-१०८) इति भावे इक्प्रत्ययः। अन्नभोजिका इत्यत्र उत्पत्तिरूपार्थे ‘पर्यायार्हर्णोत्पत्तिषु ण्वुच्’ (३-३-१११) इति स्त्रियां ण्वुच्। ‘पाचिका मे त्वया देया प्रोत्पन्ना मेऽन्नभोजिका।।’ इति प्र। सर्वस्वे।]]
27 [[आ। ‘अस्मानत्तुमितोऽभ्येति परिग्लानो बुभुक्षया।।’ भ। का। ७। ८४।]]
28 [[२। ‘विभाषाऽग्रेप्रथमपूर्वेषु’ (३-४-२४) इति अग्रेप्रथमपूर्वशब्देषूपपदेषु समानकर्तृकयोः पूर्वकाले क्त्वाणमुलौ विकल्पेन भवतः।]]
29 [[३। ‘भुजिमृङ्भ्याम्--’ (द। उ। १-१३५) इति युक्प्रत्ययः। भुज्युः = गन्धर्वः।]]
30 [[४। ‘रुचिभुजिभ्यां किष्यन्’ (द। उ। ८-१५) इति किष्यन्प्रत्ययः। भुजिष्यम् = भोग्यम्। भुजिष्या = दासी।]]
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.