| YouTube Channel

बुद्धीन्द्रिय (buddhIndriya)

 
शब्दसागरः
English
बुद्धीन्द्रिय
n.
 (-यं) An organ of intellect, as the mind, eye, ear, nose,
tongue, and skin.
E.
 बुद्धि understanding and इन्द्रिय an organ.
Capeller Eng
English
बुद्धीन्द्रिय
n.
 a perceptive organ of sense.
Yates
English
बुद्धी_न्द्रिय (यं) 1.
n.
 An organ of in-
tellect, as the mind, eye, ear, &c.
Wilson
English
बुद्धीन्द्रिय
n.
 (-यं) An organ of intellect, as the mind, eye, ear,
nose, tongue, and skin.
E.
 बुद्धि understanding, and इन्द्रिय an organ.
Monier Williams Cologne
English
बुद्धीन्द्रिय
n.
 an organ of sense or perception (5 in number, viz. eye, ear, nose, tongue, and skin, opp. to, कर्मेन्द्रियाणि, q.v.
मनस्, ‘the mind’ belonging to both
cf.
 इन्द्रिय),
Mn.
Kap.
Suśr.
&c.
 (cf.
IW.
 84
n.
 1).
Macdonell
English
बुद्धीन्द्रिय buddhi‿indriya,
n.
 organ of perception: 🞄pl. the five organs of hearing, sight, 🞄touch, taste, and smell.
Apte Hindi
Hindi
बुद्धीन्द्रियम्
नपुं*
 बुद्धिः-इन्द्रियम् -
प्रत्यक्षीकरण की इन्द्रिय
Shabdartha Kaustubha
Kannada
बुद्धीन्द्रिय
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಜ್ಞಾನೇಂದ್ರಿಯ
व्युत्पत्तिः - > बुद्ध्याः इन्द्रियम्
प्रयोगाः - > "श्रोत्रं त्वक् चक्षुषी जिह्वा नासिका चैव पञ्चमी । बुद्धीन्द्रियाणि"
उल्लेखाः - > मनु०
विस्तारः - > ಶ್ರೋತ್ರ, ತ್ವಕ್ , ನೇತ್ರ, ಜಿಹ್ವೆ ಮತ್ತು ನಾಸಿಕೆ ಇವು ಐದೂ ಜ್ಞಾನೇಂದ್ರಿಯಗಳು
L R Vaidya
English
budDi-iMdriya {% n. %} a perceptive organ of sense (of which there are five, viz., the eye, ear, nose, tongue and skin, to these sometimes the mind is added. See ज्ञानेंद्रिय).
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
बुद्धीन्द्रियं स्पर्शनादि पाण्यादि तु क्रियेन्द्रियम् ।
-wordlist-
बुद्धीन्द्रिय (क्ली), क्रियेन्द्रिय (क्ली)
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
बुद्धीन्द्रियं,
क्ली,
 (बुद्धेर्बुद्ध्यात्मकं वा इन्द्रियम् ।)ज्ञानेन्द्रियम् । यथा, --“मनः कर्णौ तथा नेत्रे रसना त्वक् च नासिके ।बुद्धीन्द्रियमिति प्राहुः शब्दकोशविचक्षणाः ॥
”इति शब्दरत्नावली ॥
(यथा मनुः । २ । ९०-९२ ।“श्रोत्रं त्वक् चक्षुषी जिह्वा नासिका चैवपञ्चमी ।पायूपस्थं हस्तपादं वाक् चैव दशमी स्मृता ॥
बुद्धीन्द्रियाणि पञ्चैषां श्रोत्रादीन्यनुपूर्व्वशः ।कर्म्मेन्द्रियाणि पञ्चैषां पाय्वादीनि प्रचक्षते ॥
एकादशं मनो ज्ञेयं स्वगुणेनोभयात्मकम् ।यस्मिन् जिते जितावेतौ भवतः पञ्चकौ गणौ ॥
”
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
बुद्धीन्द्रिय
न०
 ६० त० । “मनः कर्णौ तथा नेत्रे रसना त्वक्च नासिके । बुद्धीन्द्रियमिति प्रोक्तम्” इत्युक्तेषु इन्द्रियेषुउभयोः ज्ञानकर्मेन्द्रिययोरुपकारकत्वात् मनसो ज्ञानमात्र-सहकारित्वविवक्षया बाह्यान्तरज्ञानकरणतया च तथात्वम्“चक्षुः श्रोत्रे स्पर्शनञ्च रसनाघ्राणमेव च । बुद्धीन्द्रियाणिजानीयात्” इत्यत्र बाह्यापेक्षया पञ्चकत्वमुक्तम् ।
Capeller
German
बुद्धीन्द्रिय
n.
 Wahrnehmungsorgan (ph).