| YouTube Channel

बिस (bisa)

 
Capeller Eng
English
†बि॑स
n.
 the film or fibre of a lotus plant.
Spoken Sanskrit
English
बिस - bisa -
n.
 - shoot or sucker
बिस - bisa -
n.
 - whole lotus plant
बिस - bisa -
n.
 - stalk itself or that part of it which is underground
बिस - bisa -
n.
 - film or fibre of the water-lily or lotus
Apte
English
बिसम् [bisam], 1 The fibre of a lotus
धृतबिसवलयावलिर्वहन्ती
Ki.*
 1.24.
The fibrous stalk of a lotus
पाथेयमुत्सृज बिसं ग्रहणाय भूयः
V.*
 4.15
बिसमलमशनाय स्वादु पानाय तोयम्
Bh.*
 3.22
Me.*
 11
Ku.*
 3.37
4.29.
The lotus plant
न लिप्यते कर्मफलैरनिष्टैः पत्रं बिसस्येव जलेन सिक्तम्
Mb.
 * 12.194.44.Comp. -ऊर्णा, -ऊर्णम् a lotus fibre
हृद्यविच्छिन्नमोङ्कारं घण्टानादं बिसोर्णवत्
Bhāg.*
 11.14.34. -कण्ठिका, -कण्ठिन्
m.
 a small crane
अभिनवाभ्रलसद्बिसकण्ठिका Rām. Ch.4.37.-कुसुमम्, -पुष्पम्, -प्रसूनम् a lotus
जक्षुर्बिसं धृतविकासि- बिसप्रसूनाः
Śi.*
 5.28. -खादिका 'eating the fibres of a lotus'
N.
 of a play. -गुणः a string of lotus-fibre
बिसगुणनिगडितपादो जरठः
Dk.*
 2.1.
ग्रन्थिः a knot on the stalk of a lotus (used for filtering water)
a particular disease of the eyes. -छेदः a bit of the fibrous stalk of a lotus. -जम् a lotus-flower, lotus.-तन्तुः the lotus-fibre. -नाभिः
f.
 the lotus-plant (पद्मिनी).-नासिका a sort of crane. -प्रसूनम् a lotus-flower
चक्षुर्बिसं धृतविकासिबिसप्रसूनाः. -मृणालम् a lotus-fibre. -वर्त्मन्n. a particular disease of eyelids.
Apte 1890
English
बिसं 1 The fibre of a lotus.
2 The fibrous stalk of a lotus
पाथेयमुत्सृज बिसं ग्रहणाय भूयः V. 4. 15
बिसमलमशनाय स्वादु पानाय तोयं Bh. 3. 22
Me. 11
Ku. 3. 37
4. 29.
Comp.
कंठिका,
कंठिन् m. a small crane.
कुसुमं,
पुष्पं,
प्रसूनं a lotus
जक्षुर्बिसं धृतविकशिबिसप्रसूनाः Śi. 5. 28.
खादिका eating the fibres of a lotus.
ग्रंथिः a knot on the stalk of a lotus.
छेदः a bit of the fibrous stalk of a lotus.
जं a lotusflower, lotus.
तंतुः the lotusfibre.
नाभिः f. the lotus-plant ( पद्मिनी).
नासिका a sort of crane.
वर्त्मन् n. a particular disease of eyelids.
Monier Williams Cologne
English
बि॑स
n.
 (m. only,
Hariv.
 15445
also written वीस
ifc. f(आ). ) a shoot or sucker, the film or fibre of the water-lily or lotus, also the stalk itself or that part of it which is underground (eaten as a delicacy),
RV.
&c.
&c.
the whole lotus plant,
MBh.
 xii, 7974.
Monier Williams 1872
English
बिस, अम्, n. (in classical Sanskrit more usually
written विस, q. v.), a shoot, sucker
the film or
fibres of the stalk of the water-lily, that part of the
stalk of the lotus which is underground, (the young
shoots of the Nelumbium and of various species of
the Nymphæa, particularly of the Nymphæa Edulis,
as well as the parts of the stalk underground, appear
to have been eaten as a delicacy
at the end of an
adj. comp. बिस forms the fem. in आ)
the whole
lotus plant (Mahā-bh. Śānti-p. 7974).
—बिस-खा,
आस्, m., Ved. one who digs for the stalks of roots, a
digger for the fibres of the stem of the lotus, (also
written विष-खा।)
—बिस-वत्, आन्, अती, अत्, Ved.
abounding in lotus fibres
(अती), f. a place abounding
in lotus fibres.
Macdonell
English
बिस bísa,
n.
 root or underground stalk of 🞄the lotus: kisalaya-ccheda-pātheya-vat, 🞄[Page196-3] 🞄a. having as provisions for the journey pieces 🞄of young root-fibres of the lotus
-granthi, 🞄m. knot on a root-fibre of the lotus
-tantu, 🞄m. fibre of the lotus root: -maya,
a.
 made 🞄of the fibrous root of the lotus
-prasūnu, 🞄n. flower of the lotus
-latā,
f.
 lotus (nelumbium 🞄speciosum)
-vat-i,
f.
 place abounding 🞄in fibrous roots of the lotus.
Apte Hindi
Hindi
बिसम्
नपुं*
 - बिस् + क
कमल तंतु
बिसम्
नपुं*
 - बिस् + क
कमल की तन्तु वाली डंडी
बिसम्
नपुं*
 - बिस्+क
कमलतन्तु
बिसम्
नपुं*
 - -
कमल का तन्तुमय काण्ड
बिसम्
नपुं*
 - -
कमल का पौधा
Shabdartha Kaustubha
Kannada
बिस
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ತಾವರೆಯ ದಂಟು/ತಾವರೆ ಬಳ್ಳಿಯ ಕಾಂಡ
निष्पत्तिः - > बिस (प्रेरणे) "कः" (३-१-१३५)
व्युत्पत्तिः - > बिस्यति
प्रयोगाः - > "अर्धोपभुक्तेन बिसेन जायां सम्भावयामास रथाङ्गनामा"
उल्लेखाः - > कुमा० ३-३७
बिस
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ತಾವರೆ ದಂಟಿಂನ ನಾರು/-ತಂತು/-ಎಳೆ
L R Vaidya
English
bisa {% n. %} The fibrous stalk of a lotus, बिसकिसलयच्छेदपाथेयवंतः Megh.i.11, अर्धोपभुक्तेन बिसेन जायां संभावयामास रथांगनामा K.S.iii.17, iv.29.
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit
धातुः:
 बिस्
मूलधातुः:
 बिस
धात्वर्थः:
 क्षेपे
गणः:
 दिवादिः
कर्मकत्वं:
 सकर्मकः
इट्त्वं:
 सेट्
उपग्रहः:
 परस्मैपदी
रूपम्:
 बिस्यति
अनुबन्धादिविशेषः:
 पुषादिः
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
सौगन्धिकं तु कह्लारं बीजकोशो वराटकः ।
कर्णिका पद्मनालं तु मृणालं तन्तुलं बिसम् ॥ ११६५ ॥
-wordlist-
सौगन्धिक (क्ली), कह्लार (क्ली), बीजकोश (पुं), वराटक (पुं), कर्णिका (स्त्री), पद्मनाल (क्ली), मृणाल (क्ली), तन्तुल (क्ली), बिस (क्ली)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
मृणाल
मृणाल, बिस, कन्द
मृणालं स्याद्विसं कन्दो विसिनी नलिनी भवेत् ॥ ६८२ ॥
verse 3.1.1.682
page 0078
Vedic Reference
English
Bisa denotes the radical fibres of the lotus, which seem to
have been eaten as a delicacy as early as the times of the
Atharvaveda.^1 It is mentioned also in the Aitareya Brāhmaṇa^2
and the Aitareya Āraṇyaka.^3
1) iv. 34, 5.
2) v. 30.
3) iii. 2, 4
Śāṅkhāyana Āraṇyaka, xi. 4.
Cf. Zimmer, Altindisches Leben, 70.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
बिस इर् य क्षेपे । इति कविकल्पद्रुमः । (दिवा०-पर०-सक०-सेट् ।) य विस्यति । इर् अविसत्अवेसीत् । अस्मात् पुषादित्वान्नित्यं ङ इत्यन्ये ।इति दुर्गादासः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
बिस क्षेपे दि०
पर०
सक०
 सेठ् । बिस्यति । इरित् अबिसत् अबेसीत् बिबेस ।
बिस
न०
 विस--क । मृणाले अमरः ।
क्षीरतरङ्गिणी
Sanskrit
बिसँ बिस प्रेरण
- बिस्यति अबिसत् के (द्र0 31135) बिसम् 105
धातुवृत्तिः
Sanskrit
बिसँ बिस (अर्थः) प्रेरणे
ओष्ट्यादिः ( बिस्यति ) इत्यादि ( बिसम् ) इगुपधलक्षणः कः ( बिस्तः ) बाहुलकादौणादिकस्तन्, अगुणत्वं च "तितुत्र'' इतीरण्णिषेधः द्वाभ्यां बिस्ताभ्यां क्रीता ( द्विबिस्ता, द्वैबिस्तीकी ) "बिस्ताच्च'' [ बहुपूर्वाच्च वक्तव्यम् ] इति द्वित्रिबहुपूर्वाद्विस्तान्ताद् द्विगोःपयस्यार्हीयस्य ठञो विभाषा लुक् "द्विगोः'' इति ङीपः"अपरिमाणबिस्त'' इति निषेधः अत एव बिस्तेतिनिर्देशाद्वा निष्ठायामनिट्त्वम् लुगभावे तु "परिमाणान्तस्य'' इत्युत्तरपदवृद्धिः "टिड्ढाणञ्'' इत्यादिना ङीष् एवं त्रिबहुपूर्वादपि द्रष्टव्यम् 109
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“बिस प्रेरणे”@} 2 ‘विस--’ इति कुत्रचिद् दृष्टः पाठोऽप्रामाणिकः।
बेसकः-सिका, बेसकः-सिका, बिबेसिषकः-बिबिसिषकः-षिका, बेबिसकः- सिका
इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि दैवादिककुस्यतिवत् 3 ज्ञेयानि।
4 बिस्तः, बिसम्।
5 बिसितम्।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (१११७)
02
=>
 (४-दिवादिः-१२१७। अक। अनि। पर।)
03
=>
 (२३४)
04
=>
 [[४। औणादिके (द। उ। ६-७) तन्प्रत्यये, ‘तितुत्रतथ--’ (७-२-९) इत्यादिना इण्निषेधे च रूपमेवम्। केचित्तु धातोरस्य सेट्त्वेऽपि, ‘अपरिमाणबिस्ताचित--’ (४-१-२२) इत्यत्र बिस्त इति निपातनान्निष्ठायामनिट्त्वमिति साधयन्ति। शास्त्रस्य सङ्कोचे प्रमाणाभावात् तच्चिन्त्यम्।]]
05
=>
 [[आ। ‘… वेदव्योषकृदप्लुषो बिसितधीकुस्यज्जनांहोबुसम्।’ धा। का। २। ६६।]]
Capeller
German
बि॑स
n.
 Wurzelschooß o. Stengel einer
Lotusblume.
बि॑स Wurzelschoß (nicht-) schooß).
Grassman
German
(bísa), n., Wurzelschoss, besonders der Lotuspflanze (des Nelumbium speciosum).
-am AV. 5, 17, 6.
Stchoupak
French
बिस-
m.
 filament de lotus, sa tige fibreuse, not. la partie de la tige
qui se trouve sous terre, pousse, plante de lotus en général.
°किसलय-च्छेद-पाथेयवन्त्- a. qui a comme provisions de route des
morceaux de pousses et de filaments de lotus.
°गुण- a. (arc) dont la corde est faite d'une fibre de lotus.
°ग्रन्थि-
m.
 nœud sur la tige du lotus.
°तन्तु-
m.
 filament de lotus
-मय- -ई- a. fait en tels filaments.
°प्रसून- nt. fleur de lotus.
°मृणाल- nt. = °तन्तु-।
बिसाभरण- nt. parure en fibres de lotus.