| YouTube Channel

बिभक्षयिषकः-षिका (bibhakSayiSakaH-SikA)

 
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“भक्ष अदने”@} 2 ‘भक्षयत्यदने भक्षेः, शपि भक्षति भक्षते।’ 3 इति देवः।
भक्षकः-क्षिका, बिभक्षयिषकः-षिका
इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि चौरादिकपक्षयतिवत् 4 ज्ञेयानि।
5 मांसभक्षः-मांसभक्षा, 6 भक्षयन् पिण्डीं देवदत्तेन याति।
7 इक्षुभक्षिका, 8 भक्-भग्-भक्षौ-भक्षः, भक्षणम्, इत्यादीनि रूपाण्यस्य संभवन्तीति विशेषः।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
(११३६)
02
=>
(१०-चुरादिः-१५५७। सक। सेट्। उभ।)
03
=>
(श्लो। १७७)
04
=>
(९५६)
05
=>
[[१। ‘शीलिकामिभक्ष्याचरिभ्यो णः’ (वा। ३-२-१) इति कर्मण्युपपदे णप्रत्ययः। मांसं भक्षयतीति मांसभक्षः। स्त्रियां णप्रत्ययान्तत्वेन टापि मांसभक्षा इति रूपम्। ‘स्तुतिशीला हरिकामा फलभक्षा कानने व्रताचारा’ इति प्र। सर्वस्वे।]]
06
=>
[[२। ‘निगरणचलनार्थेभ्यः--’ (१-३-८७) इति ण्यन्तादस्य नित्यं परस्मैपदमेव। अत्रास्य पुनः हेतुमण्णिचि, ‘गतिबुद्धिप्रत्यवसानार्थ--’ (१-४-५२) इति प्रयोज्यस्य कर्मत्वम्, ‘भक्षेरहिंसार्थस्य’ (वा। १-४-५२) इति वार्तिकेन निषिध्यते। हिंसायां तु ‘भक्षयति यवान् बलीवर्दान्।’ इति भाष्यम्। अत्र भक्षयतिः ‘सर्वे सचेतना भावाः’ इति न्यायेन हिंसायां वर्तते। यवानां सचेतनत्वात् हिंस्यत्वम्।]]
07
=>
[[३। ‘पर्यायार्हर्णोत्पत्तिषु--’ (३-३-१११) इत्यनेन अर्हार्थे ण्वुच् प्रत्ययः। इक्षुभक्षणमर्हति इति इक्षुभक्षिका।]]
08
=>
[[४। ण्यन्तादस्मात् क्विपि, संयोगान्तलोपे जश्त्वचर्त्वयो रूपमेवम्।]]