| YouTube Channel

बालतन्त्र (bAlatantra)

 
शब्दसागरः
English
बालतन्त्र
n.
 (-न्त्रं) Midwifery, care of a lying-in woman and her child.
E.
बाल an infant, and तन्त्र rule, management.
Yates
English
बाल-तन्त्र (न्त्रं) 1.
n.
 Midwifery.
Wilson
English
बालतन्त्र
n.
 (-न्त्रं) Midwifery, care of a lying-in woman, and her
child.
E.
 बाल an infant, and तन्त्र rule, management.
Monier Williams Cologne
English
बाल—तन्त्र
n.
 midwifery,
L.
N.
 of wk. on m°.
Apte Hindi
Hindi
बालतन्त्रम्
नपुं*
 बालः-तन्त्रम् -
धात्रीकर्म
Shabdartha Kaustubha
Kannada
बालतन्त्र
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸೂಲಗಿತ್ತಿತನ/ ಶಿಶುವಿನ ರಕ್ಷಣೆಯ ಉಪಾಯ/ಕುಮಾರಭೃತ್ಯ
व्युत्पत्तिः - > बालार्थं तद्रक्षणार्थं तन्त्रमुपायः
विस्तारः - > ಇದು ಆಯುರ್ವೇದದ ಅಷ್ಟಾಂಗಗಳಲ್ಲೊಂದು. ಗರ್ಭಿಣಿಯ ಉಪಚಾರದಿಂದ ಶಿಶುವಿನ ರಕ್ಷಣೆಯಾಗಬೇಕಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಇದಕ್ಕೆ ಕೌಮಾರಭೃತ್ಯವೆಂದು ಹೆಸರು. ಆಯುರ್ವೇದದ ಎಂಟು ಅಂಗಗಳು : १) शल्यम् २) शालक्यम् ३) कायचिकित्सा ४) भूतविद्या ५) कौमारभृत्यम् ६) अगदतन्त्रम् ७) रसायनतन्त्रम् ಮತ್ತು ८) वाजीकरणतन्त्रम् । "कुमारभृत्या स्याद्बालतन्त्रं गर्भिण्यवेक्षणम्" त्रिकाण्ड० ।
L R Vaidya
English
bAla-taMtra {% n. %} midwifery.
Aufrecht Catalogus Catalogorum
English
बालतन्त्र med. B. 4, 230.
--by Kalyāṇa, son of Mahīdhara. L. 818. K. 214.
Peters. 3, 399.
कुमारतन्त्र or बालतन्त्र on childrens diseases, ascribed
to Rāvaṇa. Given in 12 chapters in prose, in Cakra-
pāṇidatta's Cikitsāsaṃgraha. Calcutta Edition of 1872,
p. 466. Often mentioned in other medical works.
बालतन्त्र med. by Kalyāṇa, son of Mahīdhara. Oudh XX,
174. Peters. 4, 40.
बालतन्त्र med. by Kalyāṇa, son of Mahīdhara. Ulwar
1645.
बालचिकित्सा or बालतन्त्र in 14 Paṭala med. by Kalyāṇa,
son of Mahīdhara, grandson of Rāmadāsa. AK 999.
AS p. 117. Bd. 900. Lz. 1181 (breaks off in the
ninth Paṭala).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
बालतन्त्रं,
क्ली,
 (बालाय बालकरक्षार्थं तन्त्रमुपायःशास्त्रं वा ।) गर्भिणीचर्य्या । तत्पर्य्यायः ।कुमारभृत्या २ गर्भिण्यवेक्षणम् ३ । इतित्रिकाण्डशेषः ॥
(अस्य विवरणन्तु सुश्रुते सूत्र-स्थाने १ अध्याये । यथा, “शल्यं शालाक्यंकायचिकित्सा भूतविद्या कौमारभृत्यमगद-तन्त्रं वाजीकरणतन्त्रमिति ॥
” कौमारभृत्यस्यवा बालतन्त्रस्य लक्षणमाह तत्रैव । “कौमार-भृत्यं नाम कुमारभवनधात्रीक्षीरदोषसंशोध-नार्थं दुष्टस्तन्यग्रहसमुत्थानाञ्च व्याधीनामुप-शमनार्थम् ॥
” बालतन्त्राणि कानि तान्याहतत्रैव ३ अध्याये ।“नवग्रहाकृतिज्ञानं स्कन्दस्य च निषेधनम् ।अपस्मारशकुन्योश्च रेवत्याश्च पुनः पृथक् ॥
पूतनायास्तथान्धाया मण्डिका शीतपूतना ।नैगमेयचिकित्सा च ग्रहोत्पत्तिः सयोनिजा ॥
कौमारतन्त्रमित्येतत् शारीरेषु प्रकीर्त्तितम् ॥
”एतेषां विवरणन्तु बालग्रहशब्दे द्रष्टव्यम् ॥
)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
बालतन्त्र
न०
 बालार्थं तद्रक्षार्थं तन्त्रमुपायः ।गर्भिणीचर्य्यायाम् कुमारभृत्याया त्रिका० २१०८ पृ० दृश्यम्