बाल (bAla)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 बाल mfn.
   (-लः-ला-लं)
	 1. Ignorant,  unwise,  uninstructed.
	 2. Young,  in-
fantine,  a child.
	 mf.  (-लः-ला)
	 1. An infant,  a child
 it usually
means the young child,  under five years old,  but is equally appli-
cable till sixteen years of age.
	 2. A colt.
	 3. An elephant of five years
old.
	 4. An elephant's tail.
	 5. A horse's tail.
	 6. Any tail.
	 7. Hair.
8. A sort of fish,  (Cyprinus Rohita,  HAM.)
	 mn.  (-लः-लं) A perfume
perhaps a sort of fragrant grass,  (Andropogon schænanthus.)
	 f.
 
(-ला)
	 1. Small cardamoms.
	 2. A woman,  a female.
	 3. Aloes.
	 4. An-
other plant,  commonly Ākanādi.
	 5. The cocoa-nut.
	 6. Turmeric.
7. A sort of jasmine.
	 8. A flower,  (Hibiscus tortuosus,  Rox.)
	 9.
Pure,  (applied specially to a female animal,  as a heifer,  &c. fit for
an oblation. )
	 f.
  (-ली) A sort of ear-ring.
 E.
  बल् to live,  aff.
   घञ्,  it
sometimes occurs,  but less accurately perhaps,  with a palatial
initial.

 बाल (लि) खिल्य m.
  (-ल्यः) A divine personage,  of the size of the thumb, 
sixty thousand of whom were produced from the hair of BRAH-
MĀ'S body.

Capeller Eng

English

 1 बाल a.
  young,  not full-grown,  newly risen (sun),  waxing
(moon)
 childish,  ignorant.  m.
  child,  boy,  fool,  N.
  of a Rakṣas etc.
f.
  आ girl,  young woman,  a cow of one year. 

 2 बा॑ल v. वाल.

Yates

English

 बाल (लः-ला) 1.
m.
  f.
  An infant
 a
colt
 a tail
 hair.
m.
  n.
  A per-
fume.
f.
  (ला) Youth
 cardamoms
aloes
 cocoanut
 jasmin. 
f.
  (ली)
An ear-ring.
a. Young,  ignorant.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

बाल 	-	 bAla 	-	 m.
  	-	 boy
बालक 	-	 bAlaka 	-	 m.
  	-	 boy
बहिष्कार 	-	 bahiSkAra 	-	 m.
  	-	 boycott
बाल्य 	-	 bAlya 	-	 n.
  	-	 boyhood
री बालक 	-	 rIbAlaka 	-	 sent.
  	-	 ohboy!
भवान् बालकः 	-	 bhavAnbAlakaH 	-	 sent.
  	-	 Youareaboy.
सः बालकः कः? 	-	 saHbAlakaHkaH? 	-	 sent.
  	-	 Whoisthisboy?
सः इदानीमपि बालः 	-	 saHidAnImapibAlaH 	-	 sent.
  	-	 Heisstillaboy.
भवान् धीमान् / कुशलः बालः 	-	 bhavAndhImAn/kuzalaHbAlaH 	-	 sent.
  	-	 Youareagoodboy.
के इमे बालकाः? 	-	 keimebAlakAH? 	-	 sent.
  	-	 Whoaretheseboys?
इमे बालकाः अस्माकम् माणवकाः. 	-	 imebAlakAHasmAkammANavakAH. 	-	 sent.
  	-	 Theseboysareourstudents.
न,  इमी बालकाः विनीतः. 	-	 na, imIbAlakAHvinItaH. 	-	 sent.
  	-	 No, theseboysarewell-behaved
त्रयः बालकाः पादकन्दुकं क्रीडन्ति 	-	 trayaHbAlakAHpAdakandukaMkrIDanti 	-	 sent.
  	-	 Threeboysareplayingfootball.
सः बालः तस्य सोदरात् बलवत्तरः. 	-	 saHbAlaHtasyasodarAtbalavattaraH. 	-	 sent.
  	-	 Thatboyisstrongerthanhisbrother.
बटु लभते उपवीतम् उपनयन-संस्कारे 	-	 baTulabhateupavItamupanayana-saMskAre 	-	 sent.
  	-	 Thebrahminboyreceivesthesacredthreadattheinitiationceremony.
स्वामी सर्वत्र अस्ति चेत् किमर्थं सर्वे देवालयं गत्वा तं प्रार्थयन्ति इति बालकः मातरं पृष्टवान् 	-	 svAmIsarvatraasticetkimarthaMsarvedevAlayaMgatvAtaMprArthayantiitibAlakaHmAtaraMpRSTavAn 	-	 sent.
  	-	 “IfGodiseverywherewhyeveryonegoestothetempletopraytoHim”theboyasked[his]mother.
कुम्बार 	-	  kumbAra 	-	 m.
  	-	  boy
बटु 	-	  baTu 	-	 m.
  	-	  boy
कुमार 	-	  kumAra 	-	 m.
  	-	  boy
अर्भक 	-	  arbhaka 	-	 m.
  	-	  boy

बाल 	-	 bAla 	-	 m.
  	-	 boy
बालक 	-	 bAlaka 	-	 m.
  	-	 boy
बहिष्कार 	-	 bahiSkAra 	-	 m.
  	-	 boycott
बाल्य 	-	 bAlya 	-	 n.
  	-	 boyhood
री बालक 	-	 rIbAlaka 	-	 sent.
  	-	 ohboy!
भवान् बालकः 	-	 bhavAnbAlakaH 	-	 sent.
  	-	 Youareaboy.
सः बालकः कः? 	-	 saHbAlakaHkaH? 	-	 sent.
  	-	 Whoisthisboy?
सः इदानीमपि बालः 	-	 saHidAnImapibAlaH 	-	 sent.
  	-	 Heisstillaboy.
भवान् धीमान् / कुशलः बालः 	-	 bhavAndhImAn/kuzalaHbAlaH 	-	 sent.
  	-	 Youareagoodboy.
के इमे बालकाः? 	-	 keimebAlakAH? 	-	 sent.
  	-	 Whoaretheseboys?
इमे बालकाः अस्माकम् माणवकाः. 	-	 imebAlakAHasmAkammANavakAH. 	-	 sent.
  	-	 Theseboysareourstudents.
न,  इमी बालकाः विनीतः. 	-	 na, imIbAlakAHvinItaH. 	-	 sent.
  	-	 No, theseboysarewell-behaved
त्रयः बालकाः पादकन्दुकं क्रीडन्ति 	-	 trayaHbAlakAHpAdakandukaMkrIDanti 	-	 sent.
  	-	 Threeboysareplayingfootball.
सः बालः तस्य सोदरात् बलवत्तरः. 	-	 saHbAlaHtasyasodarAtbalavattaraH. 	-	 sent.
  	-	 Thatboyisstrongerthanhisbrother.
बटु लभते उपवीतम् उपनयन-संस्कारे 	-	 baTulabhateupavItamupanayana-saMskAre 	-	 sent.
  	-	 Thebrahminboyreceivesthesacredthreadattheinitiationceremony.
स्वामी सर्वत्र अस्ति चेत् किमर्थं सर्वे देवालयं गत्वा तं प्रार्थयन्ति इति बालकः मातरं पृष्टवान् 	-	 svAmIsarvatraasticetkimarthaMsarvedevAlayaMgatvAtaMprArthayantiitibAlakaHmAtaraMpRSTavAn 	-	 sent.
  	-	 “IfGodiseverywherewhyeveryonegoestothetempletopraytoHim”theboyasked[his]mother.
कुम्बार 	-	  kumbAra 	-	 m.
  	-	 boy
बटु 	-	  baTu 	-	 m.
  	-	 boy
कुमार 	-	  kumAra 	-	 m.
  	-	 boy
अर्भक 	-	  arbhaka 	-	 m.
  	-	 boy

 
   बाल  bAla  m.
    infant    
   शिशु  zizu  m.
    infant     
   डिम्भा  DimbhA f.
   infant   
   अतिबालक  atibAlaka m.
   infant    
   क्षीरप  kSIrapa m.
   infant   
   पाक  pAka m.
   infant    
   वहन्त  vahanta m.
   infant   
   स्तनन्धय  stanandhaya m.
   infant    
   पत्ति  patti m.
   infantry  
   पत्तिकाय  pattikAya m.
   infantry   
   पादात  pAdAta n.
   infantry  
   बाल  bAla adj.
   infantile   
   शिशु  zizu adj.
   infantile  
   अतिबालक  atibAlaka adj.
   infantine   
   बाल  bAla adj.
   infantine  
   बालकीय  bAlakIya adj.
   infantine   
   शिशु  zizu adj.
   infantine  
   युवहन्  yuvahan adj.
   infanticide   
   बालकहत्या  bAlakahatyA f.
   infanticide  
   पत्तिपङ्क्ति  pattipaGkti f.
   line of infantry   
   अपोगण्ड  apogaNDa adj.
   a child or infant   
   अजगल्लिका  ajagallikA f.
   infantile disease   
   क्षीराद  kSIrAda m.
   infant at the breast  
   पदात्यध्यक्ष  padAtyadhyakSa m.
   commander of infantry   
   तुण्डि  tuNDi f.
   emphysema of the navel  [ in infants ]  
   आबालम्  AbAlam ind.
   beginning with infants   
   शिशूल  zizUla m.
   little child or infant   
   अबालेन्दु  abAlendu m.
   not the infantine moon   
   पत्तिसंहति  pattisaMhati f.
   body or troop of infantry  
   पत्तिसैन्य  pattisainya n.
   body or troop of infantry   
   लालक  lAlaka adj.
   infant's attempts at speaking  
   बालधन  bAladhana n.
   property of a minor or infant    
   पत्तिकर्मन्  pattikarman n.
   business or operations of infantry  
   शिशुक्रन्द  zizukranda m.
   weeping or crying of a child or infant    
   कुकूणक  kukUNaka m.
   kind of disease of the eyes in infants  
   सरथपादात  sarathapAdAta adj.
   accompanied by or along with chariots and infantry   
   चतुरङ्गिन्  caturaGgin adj.
   comprising elephants,  chariots,  cavalry and infantry  
   चतुरङ्ग  caturaGga adj.
   comprising elephants,  chariots,  cavalry and infantry    
   पत्तिगणक  pattigaNaka m.
   officer whose business is to number or muster the infantry  
   मधुप्राशन  madhuprAzana n.
   putting a little honey into the mouth of a new-born male infant      
            

 
   बाल  bAla adj.
   infantile   
   शिशु  zizu adj.
   infantile    
   अजगल्लिका  ajagallikA f.
   infantile disease     
            

 
   बाल  bAla  m.
    boy    
   बालक  bAlaka  m.
    boy     
   बहिष्कार  bahiSkAra  m.
    boycott   
   बाल्य  bAlya  n.
    boyhood    
   री बालक  rI bAlaka  sent.
   oh  boy!   
   भवान् बालकः  bhavAn bAlakaH  sent.
   You are a  boy.    
   सः बालकः कः?  saH bAlakaH kaH?  sent.
   Who is this  boy?   
   सः इदानीमपि बालः  saH idAnImapi bAlaH  sent.
   He is still a  boy.    
   भवान् धीमान् / कुशलः बालः  bhavAn dhImAn / kuzalaH bAlaH  sent.
   You are a good  boy.   
   के इमे बालकाः?  ke ime bAlakAH?  sent.
   Who are these  boys?    
   इमे बालकाः अस्माकम् माणवकाः.  ime bAlakAH asmAkam mANavakAH.  sent.
   These  boys are our students.   
   न,  इमी बालकाः विनीतः.  na,  imI bAlakAH vinItaH.  sent.
   No,  these  boys are well-behaved    
   त्रयः बालकाः पादकन्दुकं क्रीडन्ति  trayaH bAlakAH pAdakandukaM krIDanti  sent.
   Three  boys are playing football.   
   सः बालः तस्य सोदरात् बलवत्तरः.  saH bAlaH tasya sodarAt balavattaraH.  sent.
   That  boy  is stronger than his brother.    
   बटु लभते उपवीतम् उपनयन-संस्कारे  baTu labhate upavItam upanayana-saMskAre  sent.
   The brahmin  boy  receives the sacred thread at the initiation ceremony.   
   स्वामी सर्वत्र अस्ति चेत् किमर्थं सर्वे देवालयं गत्वा तं प्रार्थयन्ति इति बालकः मातरं पृष्टवान्  svAmI sarvatra asti cet kimarthaM sarve devAlayaM gatvA taM prArthayanti iti bAlakaH mAtaraM pRSTavAn  sent.
   “If God is everywhere why everyone goes to the temple to pray to Him” the  boy  asked [his] mother.    
   कुम्बार  kumbAra m.
   boy   
   बटु  baTu m.
   boy    
   कुमार  kumAra m.
   boy   
   अर्भक  arbhaka m.
   boy        

 
   बाल  bAla adj.
   naive    
   मुग्ध  mugdha adj.
   naive     
   बलिश  baliza adj.
   naive     

Wilson

English

 बाल
mfn.
   (-लः-ला-लं)
1 Ignorant,  unwise,  uninstructed.
2 Young,  infantine,  a child.
mf.  (-लः-ला)
1 An infant,  a child
 it usually means the young child,  under five years old, 
but is equally applicable till sixteen years of age.
2 A colt.
3 A five year old elephant.
4 An elephant's tail.
5 A horse's tail.
6 Any tail.
7 Hair.
8 A sort of fish,  (Cyprinus Rohita,  HAM.)
mn.  (-लः-लं) A perfume, 
perhaps a sort of fragrant grass,  (Andropogon schænanthus.)
f.
  (-ला)
1 Small cardamoms.
2 A woman,  a female.
3 Aloes.
4 Another plant,  commonly Acnadhi.
5 The cocoa-nut.
6 Turmeric.
7 A sort of jasmine.
8 A flower,  (Hibiscus tortuosus,  Rox.)
9 Pure,  (applied specially to a female animal,  as a heifer,  &c. fit for an
oblation. )
f.
  (-ली) A sort of ear-ring.
E.
  बल to live,  aff.
   घञ्,  it sometimes occurs,  but less accurately
perhaps,  with a palatial initial.

Apte

English

बाल [bāla],  a.
 

Young,  infantine,  not full-grown or developed (of persons or things)
 बालेन स्थविरेण वा Ms.*
  8.7
 बालाशोकमुपोढरागसुभगं भेदोन्मुखं तिष्ठति V.*
  2.7
 so बालमन्दारवृक्षः Me.*
  77
 R.*
  2.45
13.24.

Newly risen,  young (as the sun or its rays)
 बालार्कप्रतिमे- वाप्सु वीचिभिन्ना पतिष्यतः R.*
  12.1.

New,  waxing (as the moon)
 पुपोष वृद्धिं हरिदश्वदीधितेरनुप्रवेशादिव बाल- चन्द्रमाः R.*
  3.22
 Ku.*
  3.29.

Puerile.

Ignorant,  unwise
 अनर्थकुशला ह्येते बालाः पण्डितमानिनः Rām.*
  2.1.38.

Pure (as an animal fit for sacrifice).

लः A child,  an infant
 बालादपि सुभाषितम् (ग्राह्यम्)
 Ms.*
  2.239.

A boy,  youth,  young person. 

A minor (under 16 years of age)
 बाल आषोडशाद्वर्षात् Nārada. 

A colt,  foal.

A fool,  simpleton
 नीरसायां रसं बालो बालिकायां विकल्पयेत् Pt.*
  4.91.

(a) A tail. (b) An elephant's or a horse's tail.

Hair
 तं केशपाशं प्रसमीक्ष्य कुर्युर्बालप्रियत्वं शिथिलं चमर्यः Ku.*
  1.48.

An elephant five years old
 'पञ्चवर्षो गजो बालः पोतस्तु दशवार्षिकः' Vaijayantī. According to Mātaṅga L.
  (5.2.) however it means an elephant in the first year.

A kind of perfume.

The cocoa-nut.

Comp.
  अग्रम् the point of a hair.

A dove-cot
 प्रासादबालाग्रकपोतपालिकायामुपविष्टः शृणोमि Mk.*
  1.51/ 52. -अध्यापकः a tutor of youths or children.  -अपत्यम् youthful progeny. -अभ्यासः study during childhood,  early application (to study). -अरुण a.
  red like early dawn.  (-णः) early dawn
 morning sun.  -अर्कः the newly-risen sun
 R.*
  12.1. -अवबोधः,  -नम् instruction of the young
 Pt.*
  1. -अवस्थ a.
  juvenile,  young
 भुवमधिपतिर्बालाबस्थो$प्यलं परिरक्षितुम् V.*
  5.18. -अवस्था childhood. -आतपः morning sunshine. -आमयः a child's disease. -इन्दुः the new or waxing moon
 बालेन्दुवक्राप्य- विकाशभावाद् बभुः पलाशान्यतिलोहितानि Ku.*
  3.29. -इष्टः the jujube tree. -उपचारः,  -चरणम् (medical) treatment of children. 

उपवीतम् a piece of cloth used to cover the privities.

The sacrificial cord. -कदली a young plantain tree. -काण्डम् the first book of the Rāmāyaṇa. -कुन्दः,  -दम् a kind of young jasmine. (-दम्) a young jasmine blossom
 अलके बालकुन्दानुविद्धम् Me.*
  67.-कृमिः a louse. -कृष्णः Kṛiṣṇa as a boy. -केलिः,  -ली f.
  child's play or amusement. -क्रीडनम् a child's play or toy. -क्रीडनकम् a child's toy.

कः a ball.

an epithet of Śiva.  -क्रीडा a child's play,  childish or juvenile sport. -खिल्यः a class of divine personages of the size of a thumb and produced from the creator's body and said to precede the sun's chariot (their number is said to be sixty thousand)
 cf.
   R.*
  15.1
 क्रतोश्च सन्ततिर्भार्या बालखिल्यानसूयत । षष्टिर्यानि सहस्राणि ऋषिणामूर्ध्व- रेतसाम् ॥ Mārk. P.
  -गर्भिणी a cow with calf for the first time. -गोपालः 'the youthful cowherd',  an epithet of Kṛiṣṇa,  as the boycowherd. -ग्रहः any demon (or planetary influence) teasing or injuring children
 बालग्रहस्तत्र विचिन्वती शिशून् Bhāg.*
  1.6.7. -घ्नः a childslayer,  infanticide
 Ms.*
  11.19. -चन्द्रः -चन्द्रमस् m.
 

the young or waxing moon
 इह जगति महोत्सवस्य हेतुर्नयनवतामुदियाय बालचन्द्रः Māl.
 2.1.

a cavity of a particular shape
 Mk.*
  3.13.

चरितम् juvenile sports.

early life or actions
 U.*
  6. -चर्यः N.
  of Kārtikeya.  (-र्या) the bahaviour of a child. -चुम्बालः a fish
 Nigh. Ratn.  -चतः a young mango-tree
 धत्तेचक्षुर्मुकुलिनि रणत्कोकिले बालचूते Māl.
 3.12. -ज a.
  produced from hair.-जातीय a.
  childish,  foolish,  simple. -तनयः the Khadira tree. -तन्त्रम् midwifery. -तृणम् young grass.-दलकः the Khadira.  -धनम् the property of a minor
 Ms.*
  8.149. -धिः (also बालधिः) a hairy tail
 तुरंगमैरा- यतकीर्णवालधिः Śi.*
  12.73
 Ki.*
  12.47. -नेत्र a.
  guided or steered by a fool. -पत्रः,  -पत्रकः the Khadira tree.

पाश्या an ornament worn in the hair when parted.

a string of pearls binding or intertwining the braid of hair. -पुष्टिका,  -पुष्टी,  -पुष्पी a kind of jasmine.

बोधः instructing the young.

any work adapted to the capacities of the young or inexperienced. -भद्रकः a kind of poison.  -भारः a large bushy tail
 बाधेतोल्का- क्षपितचमरीबालभारो दवाग्निः Me.*
  55.

भावः child-hood,  infancy.

a hairy growth
 एतद्भ्रुवौ जन्म तदाप युग्मं लीलाचलत्वोचितबालभावम् N.*
  7.26.

inattention
 Ms.*
  8.118. (Kull.)

children (collectively).

recent rise (of a planet). -भृत्यः a servant from childhood.-भैषज्यम् a kind of collyrium.  -भोज्यः pease. -मनो- रमा N.
  of several grammars. -मरणम् (with Jainas) a fool's manner of dying (12 in number). -मित्रः a friend from boyhood. -मृगः a fawn.  -मूलम् a young radish. -मूषिका a small mouse. -मृणालः a tender filament or fibre (of lotus)
 व्यालं बालमृणालतन्तुभिरसौ रोद्धुं समुज्म्भते Bh.*
  2.6. -यज्ञोपवीतकम् the sacred thread worn across the breast. -राजम् lapis lazuli. -रोगः a child's disease
 अथ बालरोगाणां निदानानि लक्षणानि चाह । धात्र्यास्तु गुरुभिर्भोज्यैर्विषमैर्दोषलैस्तथा ...... Bhāva.  P.
  -लता a young creeper
 अवाकिरन् बाललताः प्रसूनैः R.*
  2.1. -लीला child's play,  juvenile pastime.

वत्सः a young calf. 

a pigeon.  -वायजम् lapis lazuli. -वासस् n.
  a woollen garment. -वाह्यः a young or wild goat.-विधवा a child-widow. -वैधव्यम् child-widowhood.-व्यजनम् a chowrie or fly-flapper (usually made of the tail of the yāk or Bos Grunniens and used as one of the royal insignia)
 यस्यार्थयुक्तं गिरिराजशब्दं कुर्वन्ति बाल- व्यजनैश्चमर्यः Ku.*
  1.13
 R.*
  9.66
14.11
16.33, 57. -व्रतः an epithet of a Buddha saint Mañjughoṣa.  -सखिm.  a friend from childhood. -संध्या early twilight.-सात्म्यम् milk. -सुहृद् m.
  a friend of one's youth.-सूर्यः,  -सूर्यकः lapis lazuli.

स्थानम् childhood.

youth.

inexperience. -हत्या infanticide. -हस्तः a hairy tail.

Apte 1890

English

 बाल a. 1 Young,  infantine,  not full-grown or developed (of persons or things)
 बालेन स्थविरेण वा Ms. 8. 70
 बालाशोकमुपोढरागसुभगं भेदोन्मुखं तिष्ठति V. 2. 7
 so बालमंदारवृक्षः Me. 75
 R. 2. 45
 13. 24. 
2 Newly risen,  young (as the sun or its rays)
 R. 12. 100. 
3 New,  waxing (as the moon)
 पुषोष वृद्धिं हरिदश्वदीधितेरनुप्रवेशादिव बालचंद्रमाः R. 3. 22
 Ku. 3. 29. 
4 Puerile 
5 Ignorant,  unwise. 
6 Pure (as an animal fit for sacrifice). 
लः 1 A child,  an infant
 बालादपि सुभाषितं (ग्राह्यं)
 Ms. 2. 239. 
2 A boy,  youth,  young person. 
3 A minor (under 16 years of age)
 बाल आषोडशाद्वर्षात् Nārada. 
4 A colt,  foal. 
5 A fool,  simpleton
 Pt. 4. 91. 
6 (a) A tail. (b) An elephant's or a horse's tail. 
7 Hair
 Ku. 1. 48. 
8 An elephant five years old. 
9 A kind of perfume. 
10 The cocoa-nut. 
Comp. 
अग्रं the point of a hair. 
अध्यापकः a tutor of youths or children. 
अपत्यं youthful progeny. 
अभ्यासः study during childhood,  early application (to study). 
अरुण a. red like early dawn. (
णः) early dawn
 morning sun. 
अर्कः the newly-risen sun
 R. 12. 100. 
अवबोधः 
धनं instruction of the young
 Pt. 1. 
अवस्थ a. juvenile,  young
 V. 5. 18. 
अवस्था childhood. 
अ तपः morning sunshine. 
इंदुः the new or waxing moon
 Ku. 3. 29. 
इष्टः the jujube tree. 
उपचारः,  -चरणं (medical) treatment of children. 
उपवीतं {1} a piece of cloth used to cover the privities. {2} the sacrificial cord. 
कदली a young plantain tree. 
कांडं the first book of the Rāmāyaṇa. 
कुंदः,  -दं a kind of young jasmine. (
दं) a young jasmine blossom
 अलके बालकुंद नुविद्धं Me. 65. 
कृमिः a louse. 
कृष्णः Kṛṣṇa as a boy. 
क्रीडनं a child's play or toy. 
क्रीडनकं a child's toy. (
कः) {1} a ball. {2} an epithet of Śiva. 
क्रीडा a child's play,  childish or juvenile sport. 
खिल्यः a class of divine person ages of the size of a thumb and produced from the creator's body and said to precede the sun's chariot (their number is said to be sixty thousand)
 cf. R. 15. 10. 
गर्भिणी a cow with calf for the first time. 
गोपालः ‘the youthful cowherd, ’ an epithet of Kṛṣṇa,  as the boycowherd. 
ग्रहः any demon (or planetary influence) teasing or injuring children. 
घ्नः a child-slayer,  infanticide. 
चंद्रः,  
चंद्रमस् m. the young or waxing moon
 Māl. 2. 10. 
चरितं {1} juvenile sports. {2} early life or actions
 U. 6. 
चर्यः N. of Kārtikeya. (
र्या) the behaviour of a child. 
ज a. produced from hair. 
तनयः the Khadira tree. 
तंत्रं midwifery. 
तृणं young grass. 
दलकः the Khadira. 
धिः a hairy tail
 Śi. 12. 73
 Ki. 12. 47. 
पत्रः,  
पत्रकः the Khadira tree. 
पाश्या {1} an ornament worn in the hair when parted. {2} a string of pearls binding or intertwining the braid of hair. 
पुष्टिका,  
पुष्टी,  
पुष्पी a kind of jasmine. 
बोधः {1} instructing the young {2} any work adapted to the capacities of the young or experienced. 
भद्रकः a kind of poison. 
भारः a large bushy tail
 बाधेतोल्काक्षपितचमरीबालभारो दवाग्निः Me. 53. 
भावः childhood,  infancy. 
भृत्यः a servant from childhood. 
भैषज्यं a kind of collyrium. 
भोज्यः pease. 
मृगः a fawn. 
मूलं a young radish. 
मृणालः a tender filament or fibre (of a lotus.). 
यज्ञोपवीतकं the sacred thread worn across the breast. 
राजं lapis lazuli. 
रोगः a child's disease. 
लता a young creeper. R. 2. 10. 
लीला child's play,  juvenile pastime. 
वत्सः {1} a young calf. {2} a pigeon. 
वायजं lapis lazuli 
वासस् n. a woollen garment. 
वाह्यः a wild goat. 
विधवा a child-widow. 
वैधव्यं child-widowhood. 
व्यजनं a chowrie or fly-flapper (usually made of the tail of the yāk or Bos Grunniens and used as one of the royal insignia)
 यस्यार्थयुक्तं गिरिराजशब्दं कुर्वंति बालव्यजनैश्चमर्यः Ku. 1. 13
 R. 9. 66
 14. 11
 16. 33,  57. 
सखि,  m. a friend from childhood. 
संध्या early twilight. 
सात्म्यं milk. 
सुहृद् m. a friend of one's youth. 
सूर्यः,  
सूर्यकः lapis lazuli. 
हत्या infanticide. 
हस्तः a hairy tail. 

Monier Williams Cologne

English

 बाल mf(आ)n.  (cf.   वाल) young,  childish,  infantine,  not full-grown or developed (of persons and things),  GṛS.
 
 Up.
  
 Mn.
  
 MBh.
   &c.

 newly risen,  early (as the sun or its rays),  Ragh.
 

 new or waxing (as the moon),  ib.
 Kum.
  

 puerile,  ignorant,  simple,  foolish,  Mn.
  
 Hariv.
 
 Kāv.

 pure (as an animal fit for sacrifice),  L.
 

 बाल m.
  a child,  boy (esp.   one under 5 years),  Mn.
  
 MBh.
   &c.
  

 (in law) a minor (minors are classified as कुमार or boys under 5 years of age,  शिशु under 8,  पोगण्ड from the 5th to the end of the 9th or till the 16th year,  and किशोर from the 10th to the 16th year)

 a fool,  simpleton,  Mn.
  
 Pañcat.

 any young animal,  L.
 

 a colt,  foal,  L.
 

 a five years old elephant,  L.
 

 Cyprinus Denticulatus or Rohita,  L.
 

 N.
  of a Rakṣas,  VP.
  

 of a prince,  Rājat.
 

 बाल n.
  Andropogon Muricatus,  L.
 

 heat,  L.
 

Monier Williams 1872

English

 बाल बाल,  अस्,  आ,  अम् (said to be fr. rt. 2.
बल्),  young,  childish,  infantine,  immature,  not full-
grown
 newly risen (as the sun,  cf. बालातप,  बाला-
दित्य,  बालार्क),  new or waxing (as the moon, 
cf. बाल-चन्द्र,  बालेन्दु)
 puerile,  ignorant,  un-
wise,  uninstructed
 pure (said especially of a female
animal,  as a heifer &c.,  fit for sacrifice)
 (अस्,  आ), 
m. f. a child (especially one under five years of age, 
but also one under sixteen years of age generally), 
an infant
 (in law) a minor (who is distinguished
as a कुमार or boy under five years of age
 शिशु, 
a boy under eight
 पोगण्ड,  a boy from the fifth
to the end of the ninth year,  or where the next
distinction is omitted,  till the sixteenth year
 and
किशोर,  a boy from the tenth to the sixteenth year)
the young of an animal,  a five years old elephant
[cf. बाल-गज]
 a colt,  foal
 one whose under-
standing is not matured,  a simpleton,  fool
 a tail,  an
elephant or horse's tail
 hair
 (अस्,  अम्),  m. n. a
kind of perfume or fragrant grass,  Andropogon
Schœnanthus
 (अस्),  m. a boy
 a kind of fish, 
Cyprinus Denticulatus or Cyprinus Rohita
 N. of a
prince
 (आ),  f. a female child,  girl,  young woman
not more than sixteen years of age
 a woman, 
female
 small cardamoms [cf. चन्द्र-ब्°]
 Aloe
Indica [cf. घृत-कुमारी]
 a species of plant,  com-
monly called Aknadhi
 a variety of jasmine
 a
species of flower,  Hibiscus Tortuosus
 the cocoa-nut
turmeric
 a kind of metre,  the quantities of the first
three lines being ˘¯˘¯¯˘˘¯˘¯¯ and that of the
fourth ¯¯˘¯¯ &c.
 N. of the mother of Bālin and
Sugrīva,  (she is said to have been formed by Prajā-
pati out of some dust which had fallen into his eyes)
N. of a mystical prayer
 (ई),  f. a kind of ear-ring
[cf. Lith. wála-s,  ‘horsehair.’]
—बाल-कदली,  f. a
young plantain tree,  Musa Sapientum.
—बाल-
काण्ड,  अम्,  n. ‘section treating of the boy (Rāma), ’
N. of the first book of the Rāmāyaṇa according to
the northern recension (called Ādi-kāṇḍa in the
Bengālī recension)
 N. of the first book of the
Adhyātma-rāmāyaṇa.
—बाल-कुन्द,  अस्,  अम्,  m.
n. a young jasmine of the variety Jasminum Multi-
florum or J. Pubescens.
—बालकुन्दानुविद्ध
(°द-अन्°),  अस्,  आ,  अम्,  adorned with young jasmine
blossoms.
—बाल-कृमि,  इस्,  m. ‘hair-insect, ’ a louse.
—बाल-कृष्ण,  अस्,  m. the boy Kṛṣṇa,  Kṛṣṇa
as a boy
 N. of various men
 N. of the father of
the author Śaṅkara-dīkṣita
 of a friend of Maṇi-
rāma (a commentator on the Bhāminī-vilāsa)
 of the
father of Mahā-deva (the author of the Nyāya-sid-
dhānta-muktāvalī-dīpikā,  a commentary on the Bhā-
ṣā-pariccheda)
 of a son of Mahādeva-bhaṭṭa and
husband of Lakṣmī-devī
 of a son of Raṅga-nātha
and father of Nārāyaṇa (a commentator on the Uttara-
rāma-carita)
 of the father of Raṅga-nātha and Veṇī-
mādhava-bandhu
 of a man called also Gaṅgā-dhara.
—बाल-क्रिया,  f. children's act,  the actions or con-
duct of children.
—बाल-क्रीडन,  अम्,  n. child's
play,  childish amusement.
—बाल-क्रीडनक,  अस्, 
m. a child's toy or plaything,  a ball
 the plant
Cypræa Moneta
 an epithet of Śiva
 (अम्),  n.
child's play,  childish sports
 (आनि),  n. pl.,  N. of the
sixty-first chapter of the third part of Vātsyāyana's
Kāma-sūtra.
—बाल-क्रीडा,  f. child's play,  children's
amusements,  childish sport,  juvenile pastime.
—बा-
लक्रीडा-वर्णन,  अम्,  n.,  N. of the eleventh book
of the Kumāra-sambhava.
—बाल-खिल्य,  अस्,  m.
[cf. वाल-खिल्य],  a divine personage of the size of
a thumb,  (sixty thousand were produced from Brah-
ma's body,  and surround the chariot of the Sun
see Raghu-vaṃśa XV. 10
 Wilson's Viṣṇu-Purāṇa, 
p. 34.)
—बाल-गज,  अस्,  m. a young elephant.
—बाल-गर्भिणी,  f. a cow with calf for the first
time.
—बाल-गादा-धरी,  f.,  N. of a work by
Annam Bhaṭṭa (= तर्क-दीपिका).
—बाल-गोपाल, 
अस्,  m. ‘the boy cowherd, ’ Kṛṣṇa as a youthful
herdsman.
—बालगोपाल-तीर्थ,  अस्,  m.,  N. of the
teacher of the commentator Dhana-pati.
—बाल-
गोपाल-यतीन्द्र (°ति-इन्°),  अस्,  m.,  N. of the scho-
liast on Śaṅkara's commentary to the Kaṭhopaniṣad.
—बाल-गौरी-तीर्थ,  अम्,  n.,  N. of a sacred bath-
ing-place in Śrī-māla.
—बाल-ग्रह,  अस्,  m. ‘seizer
of children, ’ a kind of demon (to whom nine kinds
of demoniacal possessions are ascribed)
 any demon
who delights in teasing and injuring children.
—बा-
लग्रह-प्रतिषेध,  अम्,  n.,  N. of a chapter of
Vāgbhaṭa's Aṣṭāṅga-hṛdaya-saṃhitā.
—बालग्र-
होपशमन (°ह-उप्°),  अम्,  n.,  N. of a chapter of
the Śārṅga-dhara-paddhati.
—बाल-घ्न,  अस्,  m.
a child-slayer,  one who has killed a child,  the
murderer of a child
 (ई),  f. a murderess of children
(said of a Rākṣasī).
—बाल-चन्द्र,  अस्,  or बाल-
चन्द्रमस्,  आस्,  m. the young or waxing moon (=
बालेन्दु)
 a term for the moon till five or six days
old.
—बालचन्द्रिका,  f.,  N. of a woman.
—बाल-
चरित or बाल-चरित्र,  अम्,  n. ‘childish exploits, ’
juvenile sports or pastime
 a common N. of works or
sections of works treating of the youthful adventures
of a deity
 N. of a chapter of the Gaṇeśa-Purāṇa.
—बालचरित-नामन्,  N. of a work by Vallabha-
dīkṣita containing the titles of Kṛṣṇa derived from
128 of his youthful adventures.
—बाल-चर्य,  अस्, 
m. ‘behaving like a child, ’ an epithet of Kārttikeya
(आ),  f. the conduct or behaviour of a child.
—बाल-
चूत,  अस्,  m. a young mango tree.
—बाल-ज,  अस्, 
आ,  अम्,  springing or produced from hair
 (in Mahā-
bh. Anuśāsana-p. 1611,  4587,  a wrong reading for
बाल्बज,  q. v.)
—बाल-तनय,  अस्,  m. a young
son
 the tree Acacia Catechu.
—बाल-तन्त्र,  अम्, 
n. midwifery,  the care of a lying-in woman and of
her child.
—बाल-तरु,  उस्,  m. a young tree.
—बाल-
ता,  f. or बाल-त्व,  अम्,  n. childhood,  boyhood.
—बाल-तृण,  अम्,  n. young grass.
—बालदलक, 
अस्,  m. ‘small-leafed, ’ the tree Acacia Catechu
 [cf.
बाल-पत्त्र।]
—बाल-देव,  अस्,  m.,  N. of the
father of Bāvā-deva,  q. v.
—बाल-धन,  अम्,  n. the
property of a minor or infant.
—बाल-धि,  इस्,  m.
a hairy tail (as that of a horse).
—बाल-पण्डित, 
अस्,  m.,  N. of a man.
—बाल-पत्त्र or बाल-पत्-
त्रक,  अस्,  m. ‘small-leafed, ’ Acacia Catechu (=
बालदलक)
 Hedysarum Alhagi.
—बाल-पाद-
प,  अस्,  m. a young tree.
—बाल-पाश्या,  f. an orna-
ment (of gold,  silver,  &c.) worn between the hair
when parted on the forehead
 a string of pearls
binding the hair.
—बाल-पुत्र,  अस्,  आ,  अम्,  having
little children,  possessing very young children
 pos-
sessed of young offspring.
—बाल-पुत्रक,  अस्,  m.
a little son.
—बाल-पुष्पिका,  f. a variety of jas-
mine (= यूथिका).
—बाल-पुष्पी,  f. a variety of
jasmine,  Jasminum Auriculatum.
—बाल-बन्धन, 
अस्,  m.,  Ved. ‘child-fetterer, ’ N. of a demon.
—बाल-
बोध,  अस्,  m. ‘instruction for the youthful, ’ N. of
various works adapted to the capacity of the young
or inexperienced
 of a commentary by the mathe-
matician Go-vinda the son of Lāḍama on a Nyāya
work by Śāṇḍilya
 of a work by Vallabha Ācārya
on devotion to Kṛṣṇa.
—बाल-बोधक,  अस्,  ई, 
अम्,  instructing the youthful and inexperienced,  en-
lightening the simple.
—बाल-बोधनी,  f. ‘instruct-
ing the youthful, ’ N. of a Vedānta work.
—बाल-
बोधिनी,  f. ‘instructing the youthful, ’ N. of a com-
mentary by an anonymous Vedānta writer on the
Vākya-sudhā
 N. of a work by Śaṅkarācarya said
to epitomize the logical portions of the Śārīraka-
mīmāṃsā-bhāṣya.
—बालबोधिनी-भाव-प्रका-
शिका,  f.,  N. of a commentary on Śaṅkara Ācārya's
Bāla-bodhinī.
—बाल-भञ्जक,  अस्,  m.,  N. of a
man.
—बाल-भद्रक,  अस्,  m. a kind of mineral
poison (= शाम्भव).
—बाल-भार,  अस्,  m. ‘a
weight of tail, ’ a large bushy tail.
—बाल-भारत, 
अम्,  n. ‘the little Bhārata, ’ (opposed to the Mahā-
bhārata or great Bhārata),  N. of a work ascribed to
Amara-candra (being a compendium of the Mahā-
bhārata)
 N. of a drama by Rāja-śekhara (= प्र-
चण्ड-पाण्डव).
—बाल-भाव,  अस्,  m. state of a
child,  childhood,  minority,  infancy
 the state of a planet
which has not risen far above the horizon
 (according
to Kullūka on Manu VIII. 118) = अन्-अवधान, 
inattention
 (कातरो बाल-भावस्,  feeble childhood
= children collectively.)
—बाल-भृत्य,  अस्,  m. a
servant from childhood.
—बाल-भैषज्य,  अम्,  n.
a kind of collyrium (= रसाञ्जन,  q. v.).
—बाल-
भोज्य,  अस्,  m. ‘children's food, ’ pease.
—बाल-
मति,  इस्,  इस्,  इ,  ‘childish-minded, ’ one who has a
puerile intellect.
—बाल-मन्दार-वृक्ष,  अस्,  m.
a young coral tree (Erythrina Fulgens).
—बाल-
मूल,  अम्,  n. a young radish.
—बालमूलक,  अस्, 
m. ‘hairy-rooted (?), ’ a species of plant.
—बाल-
मूषिका,  f. a small rat,  mouse.
—बाल-मृग,  अस्, 
m. a young deer,  fawn.
—बाल-मृणाल,  अस्,  अम्,  m.
n. a tender filament or fibre of the lotus.
—बालम्-
भट्ट,  अस्,  m.,  N. of a man
 of a commentator on
the law-book called Mitākṣarā
 (अस्,  ई,  अम्),  com-
posed by Bālam-bhaṭṭa.
—बाल-यज्ञोपवीतक
(°ञ-उप्°),  अम्,  n. the sacrificial thread worn across
the breast
 a sort of substitute for the sacrificial
thread,  a string or scarf as worn by children upon
the breast (?)
 [cf. बालोपवीत।]
—बाल-राज,  अम्, 
n. lapis lazuli
 [cf. बाल-सूर्य,  बाल-वायज।]
—बाल-रामायण,  अम्,  n. the little or abridged
Rāmāyaṇa
 [cf. बाल-भारत,  महा-रामायण।]
—बाल-रूप,  N. of a work mentioned in Vācas-
pati-miśra's Vivāda-cintāmaṇi.
—बालरूप-धर, 
अस्,  m. ‘bearing the form of a boy, ’ an epithet of
Śiva.
—बालरूप-धृक् (see धृक्,  p. 459),  hav-
ing the form of a boy,  assuming the form of a
dwarf.
—बाल-रोग,  अस्,  m. a child's disease,  disease
of children.
—बाल-लता,  f. a young creeper.
—बा-
ल-लीला,  f. child's play,  childish sport
 juvenile pas-
time.
—बाल-वत्स,  अस्,  m. a young calf
 ‘favourite
of children, ’ a dove,  pigeon.
—बाल-वनिता,  f. a
young woman.
—बाल-वायज,  अम्,  n. lapis lazuli.
—बाल-वासस्,  अस्,  n. ‘hair-raiment, ’ woollen gar-
ments.
—बाल-वाह्य,  अस्,  m. ‘ridden by children, ’
a wild goat.
—बाल-विधवा,  f. ‘child-widow, ’ a
widow whose husband died before she attained to
puberty.
—बाल-विनष्ट or बालविनष्टक,  अस्, 
m.,  N. of a man.
—बाल-वृक्ष,  अस्,  m. a young
tree.
—बाल-वैधव्य,  अम्,  n. ‘child-widowhood, ’
the becoming a widow in childhood.
—बाल-व्य-
जन,  अम्,  n. ‘tail-fan, ’ a chowrie,  a whisk,  fly-
flapper (generally made of the tail of the Yak or
Bos Grunniens and used as an emblem of princely
rank).
—बाल-व्रत,  अस्,  m. an epithet of the Bud-
dhist saint Mañju-ghoṣa or Mañju-śrī.
—बाल-
शर्मन्,  आ,  m.,  N. of the father of Śāṇḍa and
grandfather of Lakṣmī-dhara.
—बाल-शृङ्ग,  अस्, 
आ,  अम्,  ‘young-horned, ’ having horns not yet full-
grown.
—बाल-सखि,  आ,  m. ‘child-friend, ’ a friend
from childhood.
—बाल-सञ्जीवन,  अम्,  n.,  N. of
the thirty-third chapter of the second part of the
Gaṇeśa-Purāṇa.
—बाल-सन्ध्या,  f. early twilight, 
dawn.
—बालसन्ध्याभ (°या-आभ),  अस्,  आ,  अम्, 
resembling early twilight,  of the hue of dawn,  of a
purple colour.
—बाल-सात्म्य,  अम्,  n. ‘that which
is suitable for children, ’ milk.
—बाल-सिंह,  अस्,  m., 
N. of a man.
—बाल-सुहृद्,  त्,  m. a friend from
childhood,  a friend of one's youth.
—बाल-सूर्य or
बालसूर्यक,  अम्,  n. lapis lazuli
 [cf. बाल-राज।]
—बाल-स्थान,  अम्,  n. the position or condition of
a child,  childhood,  youth,  youthfulness,  inexperience.
—बाल-हत्या,  f. child-murder,  infanticide.
—बाल-
हस्त,  अस्,  m. ‘hairy-hand, ’ a hairy tail,  the tail of a
horse or any hairy animal.
—बालाक्षी (°ल-अक्°),  f. a
species of tree,  (commonly called केश-पुष्ट।)
—बा-
लाग्र (°ल-अग्°),  अम्,  n. a pinnacle?,  (Mṛc-chakaṭī, 
Act 1. p. 21)
 the point of a hair.
—बालातप
(°ल-आत्°),  अस्,  m. ‘early heat of the sun, ’ the newly
risen sun,  the morning sun-beams,  heat of the morn-
ing sun.
—बालातप-रक्त,  अस्,  आ,  अम्,  red or roseate
with the morning sun-beams.
—बालादित्य (°ल-
आद्°),  अस्,  m. ‘youthful sun, ’ the newly risen sun, 
morning sun
 N. of a king of Kaśmīra
 of a king
of Magadha.
—बालाध्यापक (°ल-अध्°),  अस्,  m.
‘child-instructor, ’ a teacher of youth,  tutor.
—बाला-
ध्यापक-ता,  f. the office of a teacher of youth,  a
tutorship.
—बालापत्य (°ल-आप्°),  अम्,  n. young off-
spring,  youthful progeny.
—बालाभ्यास (°ल-अभ्), 
अस्,  m. early application,  study during childhood.
—बालामय (°ल-आम्°),  अस्,  m. a child's disease, 
disease of children.
—बालामय-प्रतिषेध,  अम्, 
n.,  N. of the second chapter of the Uttara-tantra or
sixth part of Vāgbhaṭa's Aṣṭāṅga-hṛdaya-saṃhitā.
—बालारुण (°ल-अर्°),  अस्,  m. early dawn
 (अस्,  आ, 
अम्),  like early dawn,  ruddy as early dawn.
—बालार्क
(°ल-अर्°),  अस्,  m. the newly risen sun,  the morning
sun-beams,  heat of the morning sun.
—बालार्क-को-
मल,  अस्,  आ,  अम्,  soft as the orient sun (said of red
dye).
—बालावबोध (°ल-अव्°),  अस्,  m. ‘instructing
the young or inexperienced, ’ N. of a short treatise
on omens drawn from the movements of dogs.
—बा-
लावबोध-पद्धति,  इस्,  f.,  N. of a commentary
on Śaṅkhāyana's Gṛhya-sūtras.
—बाला-वर्णन, 
अम्,  n.,  N. of the ninety-sixth chapter of the Śārṅ-
gadhara-paddhati.
—बालावस्थ (°ल-अव्°),  अस्,  आ, 
अम्,  being in a state of childhood,  still young,  juve-
nile.
—बालावस्था,  f. the state of a child,  youth, 
childhood.
—बालाशोक (°ल-अश्°),  अस्,  m. a young
Aśoka tree.
—बालासुर (°ल-अस्°),  अस्,  m.,  N. of an
Asura.
—बालासुर-वध,  अस्,  m.,  N. of the eighty-
fifth chapter of the second part of the Gaṇeśa-Pu-
rāṇa.
—बाला-हत्या,  f. the murdering of female
children,  female infanticide.
—बालेन्दु (°ल-इन्°), 
उस्,  m. ‘young moon, ’ the new moon,  waxing moon.
—बालेश्वर (°ल-ईश्°),  अस्,  m.,  N. of a son of Jaṭā-
dhara and father of Nārāyaṇa the author of the
Prākṛta-pāda,  a grammatical work.
—बालेष्ट (°ल-
इष्°),  अस्,  m. ‘desired by children, ’ a jujube tree.
—बालोपचरण (°ल-उप्°),  अम्,  n. or बालोपचार
(°ल-उप्°),  अस्,  m. the medical treatment of children, 
any medicine or remedy suited for children.
—बालो-
पचरणीय,  अम्,  n.,  N. of the first chapter of the
Uttara-tantra or sixth book of Vāgbhaṭa's Aṣṭāṅga-
hṛdaya-saṃhitā.
—बालोपवीत (°ल-उप्°),  अम्,  n.
a cloth used for covering the privities
 the sacrificial
thread (= बाल-यज्ञोपवीतक).

Macdonell

English

 बाल 1. bāla,  a.
  young,  not yet full-grown
 🞄recently risen (sun),  early (rays),  new,  crescent 🞄(moon)
 childish,  puerile,  foolish
 m.
  🞄child,  boy
 minor (under sixteen years of 🞄age)
 simpleton,  fool
 N.: ā,  f.
  girl,  young 🞄woman
 cow one year old.

 बाल 2. bā́la,  m.
  = वाल vā́la,  hair of the 🞄tail,  etc..

Benfey

English

 बाल बाल, 
 I. adj.
 
 1. Young,  Vikr.
d. 26.
 2. Ignorant,  Pañc. 169,  16.
 II. m.
 ,  and f.
  ला।
 1. A child (till six-
teen years of age),  Pañc. iv. d. 41
219,  3
 a foolish boy,  Pañc. iv. d. 62.
 2. A colt.
 3. A five years' old ele-
phant.
 4. A tail,  Man.  8,  234.
 5. An
elephant's or horse's tail,  Rājat. 5,  386.
 6. Hair.
 III. m.
  and n.
  A perfume, 
Andropogon schoenanthus.
 IV. f.
  ला।
 1. A woman,  Lass. 59,  10.
 2. Small
cardamoms.
 V. f.
  ली,  A sort of ear-
ring.
 -- Comp.
 
दुस्-,  Man.  3,  151 v. r.
The signification is questionable
 Me-
dātithi gives,  bald-pated,  or red-haired, 
or without a prepuce.

Hindi

बच्चा

Apte Hindi

Hindi

बाल
वि* - बल् + ण या बाल + अच्
"बच्चा,  शिशुवत्,  अवयस्क,  न्याना"

बाल
वि* - बल् + ण या बाल + अच्
नया उगा हुआ वाल (रवि या अर्क)

बाल
वि* - बल् + ण या बाल + अच्
"नूतन,  वर्धमान (चन्द्रमा)"

बाल
वि* - बल् + ण या बाल + अच्
बालिश

बाल
वि* - बल् + ण या बाल + अच्
"अनजान,  अबोध"

बालः
पुं*
  - -
"बालक,  शिशु"

बालः
पुं*
  - -
"बालक,  युवा,  तरुण"

बालः
पुं*
  - -
अवयस्क (१६ वर्ष से कम आयु का)

बालः
पुं*
  - -
"बछेरा,  अश्वक"

बालः
पुं*
  - -
"मूर्ख,  भोंदू"

बालः
पुं*
  - -
पूँछ

बालः
पुं*
  - -
बाल

बालः
पुं*
  - -
पाँच वर्ष का हाथी

बालः
पुं*
  - -
एक प्रकार का गन्धद्रव्य

बाल
वि* - "बल्+ण,  बाल+अच्"
"बादल,  बच्चा"

बाल
वि* - "बल्+ण,  बाल+अच्"
अविकसित

बाल
वि* - "बल्+ण,  बाल+अच्"
नवोदित

बाल
वि* - "बल्+ण,  बाल+अच्"
अन्जान

बालः
पुं*
  - "बल्+ण,  बाल+अच्"
बच्चा

बालः
पुं*
  - "बल्+ण,  बाल+अच्"
अव्यस्क

बालः
पुं*
  - "बल्+ण,  बाल+अच्"
मूर्ख

बालः
पुं*
  - "बल्+ण,  बाल+अच्"
भोलाभाला

बालः
पुं*
  - "बल्+ण,  बाल+अच्"
पाँच वर्ष का हाथी

बालः
पुं*
  - "बल्+ण,  बाल+अच्"
नारियल

Shabdartha Kaustubha

Kannada

बाल
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಶಿಶು/ಸಣ್ಣ ಮಗು
निष्पत्तिः - > बल (प्राणने) "णः" (३-१-१४०)
बाल
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಹುಡುಗ/ಹದಿನಾರು ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನೊಳಗಿರುವ ಬಾಲಕ
विस्तारः - > "आषोडशाद्भवेद्बालः तरुणस्तत उच्यते । वृद्धः स्यात् सप्ततेरूर्ध्वं वर्षीयान् नवतेः परम्" ।
बाल
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅಜ್ಞ/ತಿಳುವಳಿಕೆಯಿಲ್ಲದವನು/ಮೂರ್ಖ
विस्तारः - > "अज्ञो भवति वै बालः पिता भवति मन्त्रदः" मनु० २-१५३ ।
बाल
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕೇಶಪಾಶ /ತಲೆಯ ಕೂದಲು
बाल
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕುದುರೆಯ ಬಾಲ
बाल
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಆನೆಯ ಬಾಲ
बाल
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ತೆಂಗಿನ ಮರ
बाल
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಐದು ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ ಆನೆಯ ಮರಿ
बाल
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕುದುರೆಯ ಮರಿ
विस्तारः - > "पञ्चवर्षो गजो बालः स्यात् पोतो दशवर्षकः" वैज० ।
बाल
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮುಡಿವಾಳವೆಂಬ ಗಂದಿಗರ ಒಂದು ಸುಗಂಧ ದ್ರವ್ಯ
बाल
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಎಳೆಯದಾದ/ಚಿಕ್ಕದಾದ/ ದೊಡ್ಡದಾಗಿ ಬೆಳೆಯದಿರುವ
प्रयोगाः - > "दिनावसानोत्सुकबालवत्सा विसृज्यतां धेनुरियं महर्षेः"
उल्लेखाः - > रघु० २-४५

L R Vaidya

English

 bAla {% (I) a. (f. ला) %} 1. Young,  infantine,  not full-grown,  हस्तप्राप्यस्तबकनमितो बालमंदारवृक्षः Megh.ii.12,  R.xiii.24,  ii.45
newly risen,  R.xii.100
new,  waxing (as the moon),  बालेंदुवक्राण्यविकाशभावाद्बभुः पलाशान्यतिलोहितानि K.S.iii.29,  R.iii.22
ignorant,  unwise.

 bAla {% (II) m. %} 1. A child,  an infant
a boy
a minor in law (under sixteen years of age)
a colt
a fool,  a simpleton
hair
a tail
an elephant five-years old.

 bAla {% (III) m.n. %} A kind of perfume.

Bopp

Latin

 बाल m. (r. 3. बल् nutrire s. अ)
1) puer,  parvulus,  infans.
Collective,  in Plur. vel initio compos. pueri,  parvuli,  in-
fantes utriusque sexus. BR. 1. 28. 3. 7. N. 12. 123. SA. 2.
8.
2) pilus.
3) cauda. RAGH. 9. 66. MEGH. 54. -- Adj.
infans,  aetate parvus,  juvenis,  novus,  novellus,  recens.
UR. 75. 13.: बालम् इवे ऽन्दुम्
 RAGH. 3. 22.: बाल-
चन्द्रमाः
 SAK. 8. 9.: बालविटपिभ्यः. (Lith. wála-s
pilus caudae equi. V. sq.)

Anekartha-Dvani-Manjari

Sanskrit

देव
पु
देव,  पर्जन्य,  राजन्,  गीर्वाण,  व्यवहर्तृ,  भर्तृ,  मूर्ख,  बाल,  जिगीषु,  नृ,  त्वष्टृ
पर्जन्ये राज्ञि गीर्वाणे व्यवहर्तरि भर्तरि ।
मूर्खे बाले जिगीषौ च देवोक्तिर्नरि त्वष्टरि ॥ २० ॥
verse 1.1.1.20
page 0002

क
पुक्ली
क,  मूर्धन्,  चित्त,  जल,  काय,  सुख,  ब्रह्मन्,  मारुत,  बाल,  काम,  सुवर्ण,  द्रविण
मूर्ध्नि चित्ते जले काये सुखे ब्रह्मणि मारुते ।
बाले कामे सुवर्णे च कशब्दो द्रविणेऽपि च ॥ २२ ॥
verse 1.1.1.22
page 0002

बाल
पु
बाल,  केश,  मूर्ख,  शिशु,  वेग
बालः केशो जलं बालं बालं काशतृणं मतम् ।
बालो मूर्खः शिशुर्बालो बालो वेग उदाहृतः ॥ ९९ ॥
verse 1.1.1.99
page 0007

बाल
क्ली
बाल,  जल,  काशतृण
बालः केशो जलं बालं बालं काशतृणं मतम् ।
बालो मूर्खः शिशुर्बालो बालो वेग उदाहृतः ॥ ९९ ॥
verse 1.1.1.99
page 0007

Lanman

English

 bāla,  a. young,  not grown
 as subst. m.
and f.
	—1. child (distinguished from
yuvan,  ‘young man, ’ 28^12)
 boy
 girl
	—2. applied to a grown person (cf. Eng.
childish,  puerile),  child or booby,  w. double
mg,  61^21.

Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch

German

 [बाल m. ° = वाल (Bart-)Haar,  S I,  461,  8.]

Wordnet

Sanskrit

Synonyms:
  बाल,  कुमार,  शिशुक,  अल्पवयस्का,  अप्राप्तयौवना
adjective
 
यः वयस्कः नास्ति।
 "एकया बालिकया अहम् अन्ताक्षर्यां पराजितः।"

Sanskrit Tibetan

Tibetan

char ka
१) उदयिन् २) उदायिन् ३) प्रोद्यद्वाल ४) बाल

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
बालः पाकः शिशुर्डिम्भः पोतः शावः स्तनंधयः ।
पृथुकार्भोत्तानशयाः क्षीरकण्ठः कुमारकः ॥ ३३८ ॥
-wordlist-
 
बाल (पुं),  पाक (पुं),  शिशु (पुं),  डिम्भ (पुं),  पोत (पुं),  शाव (पुं),  स्तनन्धय (पुं),  पृथुक (पुं),  अर्भ (पुं),  उत्तानशय (पुं),  क्षीरकण्ठ (पुं),  कुमारक (पुं)

--source--
 
दानशीलः स वदान्यो वदन्योऽप्यथ बालिशः ॥ ३५१ ॥
मूढो मन्दो यथाजातो बालो मातृमुखो जडः ।
मूर्खोऽमेधो विवर्णाज्ञौ वैधेयो मातृशासितः ॥ ३५२ ॥
देवानांप्रियजाल्मौ च दीर्घसूत्रश्चिरक्रियः ।
-wordlist-
 
दानशील (पुं),  वदान्य (पुं),  वदन्य (पुं),  बालिश (पुं),  मूढ (पुं),  मन्द (पुं),  यथाजात (पुं),  बाल (पुं),  मातृमुख (पुं),  जड (पुं),  मूर्ख (पुं),  अमेध (पुं),  विवर्ण (पुं),  अज्ञ (पुं),  वैधेय (पुं),  मातृशासित (पुं),  देवानाम्प्रिय (पुं),  जाल्म (पुं),  दीर्घसूत्र (पुं),  चिरक्रिय (पुं)

--source--
 
पञ्चवर्षो गजो बालः स्यात्पोतो दशवार्षिकः ॥ १२१९ ॥
विक्को विंशतिवर्षः स्यात्कलभस्त्रिंशदब्दकः ।
-wordlist-
 
बाल (पुं),  पोत (पुं),  विक्क (पुं),  कलभ (पुं)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

वैधेय
वैधेय,  बालिश,  बाल,  जड,  जाल्म,  यथोद्गत,  मूढ,  मन्द,  विवर्ण,  मूर्ख,  मातृशासित
वैधेयो बालिशो बालो जडो जाल्मो यथोद्गतः ।
मूढो मन्दो विवर्णश्च मूर्खः स्यान्मातृशासितः ॥ ३३६ ॥
verse 2.1.1.336
page 0040

बाल
बाल,  पाक,  अर्भक,  गर्भ,  पोत,  पृथुक,  शिशु,  शाव,  डिम्भ
बालः पाकोऽर्भको गर्भः पोतश्च पृथुकः शिशुः ।
शावो डिम्भश्च विज्ञेयो वटुर्माणवको मतः ॥ ५०२ ॥
verse 2.1.1.502
page 0057

केश
केश,  शिरसिज,  मूर्धज,  कच,  चिकुर,  शिरोरुह,  बाल
केशाः शिरसिजमूर्धजकचचिकुरशिरोरुहाः स्मृता वालाः ।
verse 2.1.1.530
page 0060

बालिश
बालिश,  बाल
बालेऽपि बालिशः स्यात्कलधौतं शातकुम्भेऽपि ॥ ८०६ ॥
verse 5.1.1.806
page 0093

Mahabharata

English

Bāla = Śiva (1000 names^1).

Vedic Reference

English

 Bāla denotes ‘boy, ’ ‘young child, ’ in the Upaniṣads.^1 The
later definition^2 makes childhood extend to the sixteenth year.
1) Chāndogya Upaniṣad,  v. 1,  11
 24,  5
 Kāṭhaka Upaniṣad,  ii. 6.
2) St. Petersburg Dictionary,  s.v.

अमरकोशः

Sanskrit

Word:  बालः
Root:  बाल
Gender:  पुं
Number:  all
Meaning(s): 
⇒ boy
⇒ kid
⇒ foal
⇒ fool
⇒ colt
⇒ pure
⇒ child
⇒ minor
⇒ early
⇒ naive
⇒ young
⇒ simple
⇒ infant
⇒ puerile
⇒ foolish
⇒ childish
⇒ ignorant
⇒ infantine
⇒ simpleton
⇒ infantile
⇒ newly risen
⇒ kind of metre
⇒ new or waxing
⇒ simple-minded
⇒ small cardamoms
⇒ any young animal
⇒ one year old cow
⇒ five years old elephant
⇒ particular mystical prayer
⇒ not full-grown or developed
⇒ Indian Aloe pant [Aloe vera - Bot.]
Shloka(s): 
2|6|42|1 ► बालस्तु स्यान्माणवको वयस्थस्तरुणो युवा। (मनुष्यवर्गः)
3|3|17|11 ► करिण्यां चापि गणिका दारकौ बालभेदकौ। (नानार्थवर्गः)
Synonym(s): 
➠ 2|6|42|1 ⇢ बालः (बाल) (पुं) ⇒ boy, kid, foal, fool, colt, pure, child, minor, early, naive, young, simple, infant, puerile, foolish, childish, ignorant, infantine, simpleton, infantile, newly risen, kind of metre, new or waxing, simple-minded, small cardamoms, any young animal, one year old cow, five years old elephant, particular mystical prayer, not full-grown or developed, Indian Aloe pant [Aloe vera - Bot.]
➠ 2|6|42|1 ⇢ माणवकः (माणवक) (पुं) ⇒ lad, pupil, youth, fellow, student, scholar, religious student, pearl ornament of 16 strings
➠ 3|3|17|11 ⇢ दारकम् (दारक) (नपुं)
Related word(s): 
परा_अपरासंबन्धः ➡ पुरुषः
जातिः ➡ मनुष्यः
गुण-गुणी-भावः ➡ बाल्यत्वम्
    

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 बालं,  क्ली,
   पुं,
   (बलतीति । बल + णः ।)गग्धद्रव्यविशेषः । बाला इति ख्यातम् । इतिमेदिनी ॥
 तत्पर्य्यायः । ह्रीवेरम् २ बर्हिष्ठम् ३उदीच्यम् ४ केशनामकम् ५ अम्बुनामकम् ६ ।इत्यमरः । २ । ४ । १२२ ॥
 ह्रिवेरम् ७ वर्हि-ष्ठम् ८ । इति भरतः ॥
 बालकम् ९ बारिदम् १०इति शब्दरत्नावली ॥
 वरम् ११ ह्रीवेरकम् १२केश्यम् १३ वज्रम् १४ पिङ्गम् १५ ललना-प्रियम् १६ कुन्तलोशीरम् १७ कचामोदम् १८ ।अस्य गुणाः । शीतलत्वम् । तिक्तत्वम् । पित्त-वान्तितृषाज्वरकुष्ठातिसारश्वासव्रणनाशित्वम् ।केशहितत्वञ्च । इति राजनिर्घण्टः ॥
 अपि च ।“बाला वाट्यालिका वाट्या सैव वाद्यालिका-पि च ।महाबला पीतपुष्पा सहदेवी च सा स्मृता ॥
ततोऽन्यातिबला ऋष्यप्रोक्ता कङ्कतिकासह ।गाङ्गेरुकी नागबला झसा ह्रस्वा गवेधुका ॥
अस्य गुणाः ।बलाचतुष्टयं शीतं मधुरं बलकान्तिकृत् ।स्निग्धं ग्राहि समीरास्रपित्तास्रक्षतनाशनम् ॥
बालाचतुष्टयविशेषगुणाः ।बलामूलत्वचश्चूर्णं पीतं सक्षीरशर्करम् ।मूत्रातिसारं हरति दुष्टमेतन्न संशयः ॥
हरेन्महाबला कृच्छ्रं भवेद्वातानुलोमनी ।हन्यादतिबला मोहं पयसा सितया सह ॥
”इति भावप्रकाशः ॥

 बालः,  त्रि,  (बलतीति । बल प्राणने + “ज्वलि-तिकसन्तेभ्यो णः ।” ३ । २ । १४० । इति णः ।)मूर्खः ॥
 (यथा,  मनुः । २ । १५३ ।“अज्ञो भवति वै बालः पिता भवति मन्त्रदः ।अज्ञं हि बालमित्याहुः पितेत्येव तु मन्त्रदम् ॥
”“वैशब्दोऽवधारणे अज्ञ एव बालो भवतिनत्वल्पवयाः ।” इति तट्टीकायां कुल्लूकभट्टः ॥
)अर्भकः । इति मेदिनी । ले,  ४० ॥
 द्बितीयस्यपर्य्यायः । माणवकः २ । इत्यमरः । २ । ६ । ४२ ॥
बालकः ३ माणवः ४ किशोरः ५ बटुः ६ मुष्टि-न्धयः ७ बटुकः ८ किशोरकः ९ । इति शब्द-रत्नावली ॥
 पाकः १० गर्भः ११ हितकः १२पृथुकः १३ शिशुः १४ शावः १५ अर्भः १६डिम्भकः १७ डिम्बः १८ । इति राजनिर्घण्टः ॥
स तु षोडशवर्षपर्य्यन्तः प्रथमवयस्कः । यथा,  --“आषोडशाद्भवेद्बालस्तरुणस्तत उच्यते ।वृद्धः स्यात् सप्ततेरूर्द्ध्वं वर्षीयान् नवतेः परम् ॥
”इति स्मृतिः । इति भरतः ॥
तस्य रक्षकाः सर्व्वदेवताः । यथा,  --“अनाथबालवृद्धानां रक्षकाः सर्व्वदेवताः ॥
”इति ब्रह्मवैवर्त्ते श्रीकृष्णजन्मखण्डे ८६ अध्यायः ॥
अथ बालस्य परिचर्य्याविधिः ।“बालमङ्के सुखं दध्यान्न चैनं तर्ज्जयेत् क्वचित् ।सहसा बोधयेन्नैव नायोग्यमुपवेशयेत् ॥
”अयोग्यमुपवेशनासमर्थम् ।“नाकृष्य स्थापयेत् क्रोडे न क्षिप्रं शयने क्षिपेत् ।रोदयेन्न क्वचित् कार्य्य विधिमावश्यकं विना ॥
”आवश्यको विधिः भेषजदानतैलाभ्यङ्गोद्बर्त्तनादि ॥
तच्चित्तमनुवर्त्तेत तं सदैवानुमोदयेत् ।संसेवितमना एकं नित्यमेवाभिवर्द्धयेत् ॥
बालातपतडिद्वृष्टिधूमानलजलादितः ।निम्नोच्चस्थानतश्चापि रक्षेद्बालं प्रयत्नतः ॥
”बालस्य स्वभावाद्धितान्याह ।“अभ्यङ्गोद्वर्त्तने स्नानं नेत्रयो रञ्जनं तथा ।वसनं मृदु यत्तच्च तथा मृद्बनुलेपनम् ॥
जन्मप्रभृति पथ्यानि बालस्यैतानि सर्व्वथा ॥
”बालस्य कवलादेः समयमाह ।“कबलः पञ्चमाद्वर्षाद्बिंशतेश्चैव मैथुनम् ॥
”बाल्यादेरवधिभाह सुश्रुतः ।“वयस्तु त्रिविधं बाल्यं मध्यमं वार्द्धकं तथा ।ऊनषोडशवर्षस्तु नरो बालो निगद्यते ॥
त्रिविधः सोऽपि दुग्धाशी दुग्धान्नाशी तथान्न-भुक् ॥
दुग्धाशी वषपर्य्यन्तं दुग्धान्नाशी शरद्द्वयम् ।तदुत्तरं स्यादन्नाशी एवं बालस्त्रिधा मतः ॥
मध्ये षोडशसप्तत्योर्मध्यमः कथितो बुधैः ।चतुर्धा मध्यमं प्राहुर्युवा द्वात्रिंशतो मतः ॥
चत्वारिंशत्समा यावत्तिष्ठेद्वीर्य्यादिपूरितः ।ततः क्रमेण क्षीणः स्याद्यावद्भवति सप्ततिः ॥
वीर्य्यादीत्यादिशब्देन रसादिसर्व्वधात्विन्द्रिय-बलोत्साहा उच्यन्ते । क्षीणः सर्व्वधात्विन्द्रिय-बलोत्साहैर्हीनः ।ततस्तु सप्तवेरूर्द्ध्वं क्षीणधातुरसादिकः ॥
क्षीयमाणेन्द्रियबलः क्षीणरेता दिने दिने ।बलीपलितखालित्ययुक्तः कर्म्मसु चाक्षमः ॥
कासश्वासादिभिः क्लिष्टो वृद्धो भवति मानवः ॥
बाल्ये विवर्द्धते श्लेष्मा पित्तं स्यान्मध्यमाब्दिकम् ।वार्द्धक्ये वर्द्धते वायुर्विचार्य्यैतदुपक्रमेत् ॥
उपक्रमेत् चिकित्सेत् ॥
 तन्त्रान्तरे तु ।बाल्यं वृद्धिश्छविर्मेधा त्वग्दृष्टिः शुक्रविक्रमौ ।बुद्धिः कर्म्मेन्द्रियं रेतो जीवितं दशतो हसेत् ॥
”इति भावप्रकाशः ॥
(अथ बालाद्यशौचम् ।“नवमादिमासजातबालस्याशौचकालाभ्यन्तर-मरणे मातापित्रोरस्पृश्यत्वं युक्तम् । तदेवस्वजात्युक्तजननाशौचम् । ज्ञातीनान्त्वशौचंनास्ति । नवमादिमासमृतजातयोस्तु कन्या-पुत्त्रयोः पित्रादि सपिण्डानां मातुश्च जनना-शौचम् । तच्च ब्राह्मणानां दशाहं शूद्राणांमासः । पुत्त्रजन्मनि पितुः सचेलस्नानं पुत्त्रमुख-दर्शनात् परं पुनः सचेलस्नानम् । पुत्त्रकन्याजननेब्राह्मण्या दशाहानन्तरं लौकिककर्म्माधिकार ॥
पुत्त्रजनने ब्राह्यण्या विंशतिरात्रोत्तरस्नानात्वैदिककर्म्माधिकारः । कन्याजनने तु ब्राह्मण्यामासोत्तरस्नानात् वैदिककर्म्माधिकारः ।शूद्रायाः कन्यापुत्त्रजनने त्रयोदशाहोत्तरंलौकिककर्म्माधिकारः वैदिककर्म्मणि तु मासो-त्तरस्नानात् शुद्धिः । एतत् सर्व्वं कन्यापुत्त्रयो-र्विद्यमानत्वे बोध्यम् ॥
जननाशौचोत्तरं षण्मासाभ्यन्तरमजातदन्त-मरणे मातापित्रोरेकाहः । सपिण्डानान्तु सद्यःशौचम् ॥
 षण्मासाभ्यन्तरेऽपि जातदन्तस्यमरणे मातापित्रोस्त्र्यहः । सपिण्डानामेकाहः ।षण्मासोपरिद्विवर्षपर्य्यन्तं पित्रोस्त्य्रहः । सपिण्डा-नामकृतचूडे एकाहः कृतचूडे त्र्यहः । द्बिवर्षो-परिमासत्रयाधिकषड्वर्षपर्य्यन्तमनुपनीतबाल-कस्य मरणे मातापित्रादिसपिण्डानां त्र्यहः ॥
तन्मध्येऽप्युपनीतस्य मरणे दशाहः । मासत्रया-धिकषड्वर्षोपरि मरणे पित्रादिसपिण्डानांदशाहः ॥
शूद्रस्य षण्मासाभ्यन्तरे अनुत्पन्नदन्तस्य मरणेत्रिरात्रम् । उत्पन्नदन्तस्य पञ्चाहः । षण्मा-सोपरिद्बिवर्षाभ्यन्तरे अकृतचूडमरणे पञ्चाहः ।तत्रापि कृतचूडमरणे द्बादशाहः । द्विवर्षोपरिषड्वर्षाभ्यन्तरे मरणे द्बादशाहः । अत्रापिकृतोद्वाहेऽपि मासो व्यवह्रियते षड्वर्षोपरि-मासः ॥
 * ॥
 “बालकजननान्तरकर्त्तव्यमाहवैद्यके । यथा, --“अथबालं क्षौमपरिवृतंक्षौमवस्त्रास्तृतायां शय्यायां शाययेत् । पीलु-बदरीनिम्बपरूषकशाखाभिश्चैनं वीजयेत् ।मूर्द्ध्नि चास्याहरहस्तैलपिचुमवचारयेत् ।धूपयेच्चैनं रक्षोघ्नैधूपैः । रक्षोघ्नानि चास्यपाणिपादशिरोग्रीवास्ववसृजेत् तिलातसी-सर्षपकणांश्चात्र प्रकिरेत् । अघिष्ठानेचाग्निं प्रज्वालयेत् । व्रणितोपासनीयञ्चावेक्षेत ॥
ततो दशमेऽहनि मातापितरौ कृतमङ्गल-कौतुकौ स्वस्तिवाचनं कृत्वा नाम कुर्य्यातांयदभिप्रेतं नक्षत्रनाम वा ॥
ततो यथावर्णं धात्रीमुपेयान्मध्यमप्रमाणांमध्यमवयसमरोगां शीलवतीमचपलामलोलु-पामकृपामस्थूलां प्रसन्नक्षीरामलम्बौष्ठीमल-म्बोर्द्धस्तनीमव्यङ्गामव्यसनिनीं जीवद्बत्सां दोग्ध्रींवत्मलामक्षुद्रकर्म्मिणीं कुले जातामतो भूयि-ष्ठैश्च गुणैरन्वितां श्यामामारोग्यब्रलवृद्धयेबालस्य । तत्रोर्द्धस्तनी करालं कुर्य्यात् । लम्ब-स्तनीं नासिकामुखं छादयित्वा मरणमापा-दयेत् । ततः प्रशस्तायां तिथौ शिरःस्नात-महतवाससमुदङ्मुखं शिशुमुपवेश्य धात्रींप्राङ्मुखीमुपवेश्य दक्षिणं स्तनं धौतमीषत्परि-स्रुतमभिमन्त्र्य मन्त्रेणानेन पाययेत् ।चत्वारः सागरास्तुभ्यं स्तनयोः क्षीरवाहिणः ।भवन्तु सुभगे नित्यं बालस्य बलवृद्धये ॥
पयोऽमृतरसं पीत्वा कुमारस्ते शुभानने ।दीर्घमायुरवाप्नोतु देवाः प्राश्यामृतं यथा ॥
अतोऽन्यथा नानास्तन्योपयोगस्यासात्म्यात्व्याधिजन्म भवति । अपरिस्रुतेऽप्यतिस्तब्ध-स्तन्यपूर्णस्तनपानादुत्स्रुहितस्रोतसः शिशोःकासश्वासवमीप्रादुर्भावः । तस्मादेवं विधानंस्तन्यं न पाययेत् ॥
”“बालं पुनर्गात्रंमुखं गृह्णीयान्न चैनं तर्ज्जयेत्सहसा न प्रतिबोधयेद्वित्रासभयात् सहसानापहरेदुत्क्षिपेद्बा वातादिविघातभयान्नोपवे-शयेत् कौब्ज्यभयात् नित्यञ्चैनमनुवर्त्तेत प्रिय-शतैरजिघांसुः । एवमनभिहतमनास्त्वभिवर्द्धतेनित्यमुदग्रसत्त्वसम्पन्नो नीरोगः सुप्रसन्नमनाश्चभवति । वातातपंविद्युत्प्रभापादपलताशून्या-गारनिम्नस्थानगृहच्छायादिभ्यो दुर्ग्रहोपसर्ग-तश्च बालं रक्षेत् ।नाशुचौ विसृजेद्बालं नाकाशे विषमे न च ।नोष्ममारुतवर्षेषु रजोधूमोदकेषु च ॥
क्षीरसात्म्यतया क्षीरमाजं गव्यमथापि वा ।दद्यादास्तन्यपर्य्याप्तेर्बालानां वीक्ष्यमात्रया ॥
”इति सुश्रुते शारीरस्थाने दशमेऽध्याये ॥
)

 बा(वा)लः,  पुं,
   (बलति मस्तकं रक्षति संवृणोतीतिवा । बल + णः ।) शिरोभवाच्छादनविशेषः ।चुल इति भाषा । तत्पर्य्यायः । चिकुरः २ कचः३ केशः ४ कुन्तलः ५ कुञ्जरः ६ शिरोरुहः ७शिरसिरुट् ८ शिरोरुट् ९ शिरजः १० । इतिशब्दरत्नावली ॥
 घोटकशिशुः । तत्पर्य्यायः ।किशोरः २ । इत्यमरः ॥
 अश्वबालधिः । करि-बालधिः । नारिकेलः । इति मेदिनी । ले,  ३९ ॥
पञ्चवर्षीयहस्ती । यथा,  --“पञ्चवर्षो गजो बालः स्यात् पोतो दशवर्षकः ॥
”इति हेमचन्द्रः ॥
(यथा,  भागवते । ९ । १० । ६ ।“यो लोकवीरसमितौ धनुरैशमुग्रंसीतास्वयंवरगृहे त्रिशतोपनीतम् ।आदाय बालगजलील इवेक्षुयष्टिंसज्यीकृतं नृप ! विकृष्य बभञ्ज मध्ये ॥
”)पुच्छः । इति शब्दरत्नावली ॥
 (यथा,  कुमारे ।१ । ४८ ।“लज्जा तिरश्चां यदि चेतसि स्या-दसंशयं पर्व्वतराजपुत्त्र्याः ।तं केशपाशं प्रसमीक्ष्य कुर्य्यु-र्बालप्रियत्वं शिथिलं चमर्य्यः ॥
”)मत्स्यविशेषः । इति शब्दचन्द्रिका ॥

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 बाल पु०
  न०
  बालाख्ये १ गन्धद्रव्यभेदे । २ मूर्खे ३ शिशौ मेदि० ।“बाल आषोडशात् बर्षात्” स्मृतिपरिभाषित ४ षोडश-वर्षावधिकवंयस्के च त्रि०
  । ५ केशे पु०
  अमरः । अर्शआदित्वादस्त्यर्थे अच् । ६ अश्वशिशौ अमरः ७ अश्वबालधौ८ हस्तिबालधौ ९ नारिकेले मेदि० १० पशुपुच्छे च पु०
 हेमच० । मत्स्यभेदे शब्दच० । “पञ्चवर्षो गता कालः”हेम० उक्ते पञ्चवयस्कपदे ।“बालाचतुष्टयं शीतं मधुरं बलकास्न्तिकृत् । क्षिग्तंग्राहि समीरास्रपित्तास्रक्षयनाशनम्” । “बलामूलत्वच-श्रूर्णं पीतं सक्षीरशर्करम् । मूत्रातिसारं हरति दुष्टमे-तन्न संशयः । हरेश्महाबला कृच्छ्रं भवेद्वातानुलोमनी ।हन्यादिति वलामोहं पयसा सितया सह” मावप्र० ।यालादेरवधिमाह सुश्रुतः “वयस्तु त्रिविधं बाख्यं मध्यमंबार्द्धकं तथा । ऊनषोडशवर्षस्तु नरो बालो निगद्यते ।त्रिबिगः सोऽपि दुग्धाशी दुग्धान्नाशी तथान्नभुक् ।दुग्धाशी वर्षपर्य्यन्तं दुग्धान्नाशी शरद्द्वयम् । तदुत्तरंस्यादन्नाशी एवं बालस्त्रिधामतः” ।“यथोक्त बिधिना बालं मासि षष्टेऽष्टमेऽपि च । अन्नंसम्प्राशयेत्किञ्चित् ततस्तद्वर्द्धयन् क्रमात्” अथ बालस्यपरिचय्याविधिः । “बालमङ्के सुखन्दध्या नचैनन्तर्जयेत्क्वचित् । सहस्म बोधयेन्नैव नायोग्यं मुपद्वेशयेत्” अयोन्यंउपवेशनासमर्थम् । “नाकृष्य स्थापयेत् क्रोडे नक्षिप्रं शयने क्षिपेत् । रोदयेन्न क्वचित् कार्य्ये विधि-माबश्यकं विना” आवश्यको विधिः भेषज दान तैला-भ्यङ्गोद्वर्त्तनादिः । “तच्चित्तमनुवर्त्तेत तं सदैवासु-मोदयेत् । निम्नीञ्चेरवानतश्चापि रक्षेद् बालं प्रयत्रतः”तालस्य स्वभावहितान्याह । “तभ्यङ्कोद्वर्त्तनं धानंनेत्रयोरञ्जनन्तया । बलनं सद् यत् तच्च तत्रा गृहद्धत्वेप-नम् । जन्मप्रभृतिपथानि थाणस्येतानि सर्कवा”बालस्य कवलादेः समयमाह । “कवलः पञ्चमाद्वर्षादष्ट-मान्तस्य कर्म च । विरेकः षोडशाद्वर्षाद्विंशतेश्चैव नैथु-नम्” । ततः पृथ्वा० इमनिच् वालिमन् बालभावे पु०
 पक्षे ष्यञ् बाल्य तत्रार्थे न०
  ।

Capeller

German

 1. बाल jung,  kindlich
 unausgewachsen, 
unreif,  einfältig,  m.
  Kind,  Knabe,  Thor
f.
  आ Mädchen,  junge Frau.

 2. बा॑ल m.
  s. वाल.

Burnouf

French

 बाल बाल a. (बल्) jeune
 enfantin
		 au fig. ignorant.
-- S. m.
  enfant
 poulain
 jeune éléphant.
		 Queue,  poil,  crin
queue de cheval,  queue d'éléphant.
		 Esp. de carpe. -- M. n.
  sorte de
parfum [? l'andropogon schœnanthus]. -- F. बाला petite fille
jeune fille
 jeune femme.
		 Aloès
 jasmin
 coco
 curcuma longa
hibiscus tortueux,  bot. -- F. बाली sorte de pendant d'oreilles.
बालक m.
  mm.  que बाल। -- N. hibiscus mutabilis,  bot.
बालकृमि m.
  pou.
बालखिल्य m.
  nain céleste,  d'un pouce de haut
 [il y en a
60, 000 nés des poils du corps de Brahmā].
बालगर्भिनी f.
  (गर्भ) vache pleine de son premier
veau.
बालचर्य m.
  Kārttikeya.
बाततनय m.
  mimosa catechu.
बाततन्त्र n.
  métier de sage-femme,  obstétrique.
बालतृण n.
  herbe tendre.
बालदलक m.
  mimosa catechu.
बालधि m.
  (धा) queue de poil [par ex. queue de cheval]
touffe de poils.
बालपत्र m.
  mimosa catechu.
बालपाश्या f.
  (पाश) rangée de perles ou ornement. de
métal ajusté dans les cheveux.
बालपुत्र a. qui a de petits enfants.
बालपुष्पी f.
  jasmin auriculé.
बालभद्रक m.
  espèce de poison. 
बालभाव m.
  (भू) enfance.
बालमूषिका f.
  souris,  petit rat.
बालराज m.
  lapis lazuli [qui brille dans la chevelure ?].
बालरूपदृह् a. qui a la figure d'un jeune garçon. 
भालवत्स m.
  pigeon,  colombe.
बालवासस् n.
  vêtement de laine.
बालवायज n.
  lapis lazuli.
बालवाह्य m.
  (वह्) bouquetin. 
बालव्यजन n.
  (वि
 अज्) chasse-mouches [fait d'une queue
de yak].
बालव्रत m.
  surn.  de Mañjughoṣa.
बालसन्ध्याभ a. (सन्ध्या
 भा) de couleur de
pourpre. -- S. m.
  la couleur pourpre.
बालसूर्य n.
  corail [soleil de la chevelure].
बालहस्त m.
  queue de crins.
बालाक्षी f.
  esp. de plante.
बालातप m.
  (आ
 तप्) le soleil levant.
बालार्क m.
  (अर्क) mms.

Stchoupak

French

 बाल-
 a. jeune,  juvénil,  enfantin,  qui n'est pas entièrement.
développé (dit des personnes et des choses) 
 nouveau (not. lune),  récent, 
(astre) récemment levé 
 puéril,  candide,  naïf,  niais,  bête 
 m.
  enfant, 
garçon (not. au-dessous de 5 ans),  jouvenceau,  adolescent,  mineur (au-dessous de
16 ans) 
 nigaud,  imbécile 
 idiot,  fou 
 cheveu,  poil (v. l. वाल-) 
-ता- f.
  -त्व- nt. enfance,  adolescence 
 -आ- f.
  fillette 
 jeune
femme (not. au-dessous de 16 ans).
°कदली- f.
  jeune bananier.
°कमलिनी- f.
  jeune lotus.
°काण्ड- m.
  titre de la première section du Rām.  qui contient.
l'histoire de l'enfance de Rāma.
°कुन्दानुविद्ध- a. v. orné de jeunes fleurs de jasmin. 
°केलि- -ई- f.
  jeu d'enfants.
°क्रीडनक- nt. id. 
 m.
  ou nt. jouet.
°खिल्य- v. वाल°।
°गज- m.
  jeune éléphant.
°ग्रह- m.
  démon qui s'attaque aux enfants.
°घ्न- m.
  meurtrier d'un enfant 
 -ई- v. °हन्-।
°चन्द्र- m.
  nouvelle lune 
 nt. brèche d'une forme particulière 
-इका- f.
  n.
  d'une femme.
°चरित- nt. exploit de jeunesse 
 titre d'une pièce attribuée à
Bhāsa.
°चर्या- f.
  conduite d'un enfant.
°चूत- m.
  jeune manguier.
°तरु- m.
  jeune arbre,  arbrisseau.
°दर्शम् adv. à la vue d'un enfant.
°धन- nt. propriété d'un enfant ou d'un mineur.
°धि- v. वाल°।
°नेत्र- a. conduit par un fou.
°पादप- m.
  = °तरु-।
°पुत्र- a. qui a des enfants ou des petits 
 m.
  arbre Khadira 
 -क-
m.
  id. 
 petit-fils.
°भार- m.
  masse de poils,  queue aux poils touffus.
°भाव- m.
  état d'enfant,  enfance,  adolescence,  jeunesse,  fait
d'être mineur 
 enfants (collect.).
°भृत्य- m.
  serviteur depuis l'enfance.
°मति- a. à l'esprit enfantin ou puéril.
°मन्दार-वृक्ष- m.
  jeune corail.
°मित्र- nt. ami d'enfance.
°मृग- m.
  faon,  jeune gazelle.
°मृणाल- m.
  ou nt. filament de lotus.
°रामायण- nt. titre d'une pièce de Rājaśekhara.
°लता- f.
  jeune liane.
°लीला- f.
  jeu ou passe-temps d'enfants.
°वत्स- a. dont l'enfant est encore tout jeune 
 m.
  jeune veau.
°वनिता- f.
  jeune femme.
°विनष्ट- -क- m.
  n.
  d'un homme.
°वृक्ष- m.
  = °तरु-।
°व्यजन- nt. chasse-mouches (en poils de yack,  insigne de royauté) 
-ई-कृत- a. v. converti en chasse-mouches.
°शृङ्ग- a. (yack) dont les cornes viennent de percer.
°सखि- °सुहृद्- m.
  = °मित्र-।
°हन्- (f.  °घ्नी-) ag. qui tue les enfants.
बालाग्र- nt. pointe de cheveu 
 pigeonnier (?) 
 °शत-भाग- m.
 
100{^me^} partie d'une pointe de cheveu.
बालातप- m.
  chaleur ou lumière matinale 
 °रक्त- a. v. rougi
par la lumière matinale.
बालादित्य- m.
  soleil levant.
बालनुचर-गुप्त- ou °गोप्त- m.
  Śiva.
बालारुण- m.
  première lueur de l'aurore 
 a. rose comme l'aurore.
बालार्क- m.
  = {%bālāditya- 
 %} °प्रतिमा- f.
  reflet du soleil
levant 
 °वर्ण- a. qui a la couleur du soleil levant,  ép. de Śiva.
बालावबोध- m.
  -न- nt. instruction des enfants,  des jeunes.
बालाशोक- m.
  jeune (arbre) aśoka.
बालेन्दु- m.
  nouvelle lune.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.