| YouTube Channel

बभ्रु (babhru)

 
शब्दसागरः
English
बभ्रु
mfn.
 (-भ्रुः-भ्रुः or -भ्रूः-भ्रु)
1. Large, great.
2. Tawny, &c.
3. Bald-
headed through disease.
m.
 (-भ्रुः)
1. A name of VISHṆU.
2. SĪVA.
3. AGNI or fire.
4. A large ichneumon.
5. The name of a
Muni or holy sage.
6. A rat.
n.
 (-भ्रु)
1. A tawny or brown
colour.
2. Any object of that colour.
E.
 भृ to fill,
aff.
 कु, and the
initial repeated
or बभ्र, उ
aff.
Capeller Eng
English
बभ्रु॑ (f. बभ्रु॑ or बभ्रू॑) reddish brown, tawny
m.
 a large kind of ichneumon,
E.
 of
sev.
 gods & men.
Yates
English
बभ्रु (भ्रुः-भ्रुः-भ्रु)
a. Large
tawny
bald-
headed.
m.
 A name of
Vishnu, of
Shiva, of
Agni, of a sage
an
ichneumon, a rat.
n.
 Brown colour.
Spoken Sanskrit
English
बभ्रु - babhru -
adj.
 - deep-brown
बभ्रु - babhru -
adj.
 - reddish-brown
बभ्रु - babhru -
adj.
 - tawny
बभ्रु - babhru -
adj.
 - bald-headed
बभ्रु - babhru -
f.
 - reddish-brown cow
बभ्रु - babhru -
m.
 - species of vegetable
बभ्रु - babhru -
m.
 - kind of large ichneumon
बभ्रु - babhru -
m.
 - king
बभ्रु - babhru -
m.
 - any ichneumon
बभ्रु - babhru -
m.
 - prince
बभ्रु - babhru -
m.
 - man with deep-brown hair
बभ्रु - babhru -
m.
 - particular constellation
बभ्रु - babhru -
m.
 - Jacobin Cuckoo [ Cuculus Melanoleucus - Zoo. ]
बभ्रु - babhru -
m.
 - mongoose
बभ्रु - babhru -
n.
 - dark-brown colour or any object of that colour
तूल बभ्रु - tUla babhru -
m.
 - cotton brown
कपिशक बभ्रु - kapizaka babhru -
m.
 - bordeaux brown
तूल असित बभ्रु - tUla asita babhru -
m.
 - cotton dark brown
क्रविपलेन्य बभ्रु - kravipalenya babhru -
m.
 - cresylene brown [ Col. Ind. ]
Wilson
English
बभ्रु
mfn.
 (-भ्रुः-भ्रुः or भ्रूः-भ्रु)
1 Large, great.
2 Tawny, &c.
3 Baldheaded through disease.
m.
 (-भ्रुः)
1 A name of VIṢṆU.
2 ŚIVA.
3 AGNI or fire.
4 A large ichneumon.
5 The name of a Muni or holy sage.
6 A rat.
n.
 (-भ्रु)
1 A tawny or brown colour.
2 Any object of that colour.
E.
 भृ to fill,
aff.
 कु, and the initial repeated.
Apte
English
बभ्रु [babhru],
a.
 [भृ-कु द्वित्वम्
बभ्र्-उ वा
Uṇ.*
 1.21]
Deepbrown, tawny, reddish-brown
ज्वालाबभ्रुशिरोरुहः
R.*
 15. 16
19.25
बबन्ध बालारुणबभ्रु वल्कलम्
Ku.*
 5.8.
Baldheaded through disease.
भ्रुः Fire.
An ichneumon
सखिभिर्न्यवसत् सार्धं व्याघ्राखुवृकबभ्रुभिः
Mb.
 * 1.14.27.
The tawny colour.
A man with tawny hair.
N.
 of a Yādava
आलप्यालमिदं बभ्रोर्यत् स दारानपाहरत्
Śi.*
 2.1.
An epithet of Śiva.
Of Viṣṇu.
The Chātaka bird.
A sweeper, cleaner.
N.
 of a country.
n.
A tawny or brown colour.
Any object of a brown colour. -भ्रूः
f.
 A reddish-brown cow (कपिला)
अजानन्नहनद्बभ्रोः शिरः शार्दूलशङ्कया
Bhāg.*
 9.2.6.
Comp.
 धातुः gold.
red chalk (गौरिक), a kind of ochre. -वाहनः
N.
 of a son of Arjuna by Chitrāṅgadā. [The sacrificial horse let loose by king Yudhiṣṭhira and guarded by Arjuna entered, in the course of its wanderings, the country of Maṇipura, which was then ruled by Babhruvāhana, unequalled in prowess. The horse was taken to the king
but when he read the writing on the plate on its head, he knew that it belonged to the Pāṇḍavas, and that his father Arjuna had arrived in the kingdom
and, hastening to him, respectfully offered his kingdom and his treasures along with the horse. Arjuna, in an evil hour, struck the head of Babhruvāhana and upbraided him for his cowardice saying that if he had possessed true valour and had been his true son, he should not have been afraid of his father and submitted to him so meekly. At these words the brave youth was exceedingly irritated and discharged a crescent-shaped arrow at Arjuna which severed his head from his body. He was, however, restored to life by Ulūpī who happened to be then with Chitrāṅgadā
and having acknowledged Babhruvāhana as his true son, he resumed his journey.]
Apte 1890
English
बभ्रु a. [भृ-कु द्वित्वं
बभ्र्-उ वा Uṇ. 1. 21] 1 Deep-brown, tawny, reddish-brown
ज्वालाबभ्रुशिरोरुहः R. 15. 16
19. 25
बबंध बालारुणबभ्रु वल्कलं Ku. 5. 8.
2 Bald-headed through disease.
भ्रुः 1 Fire.
2 An ichneumon.
3 The tawny colour.
4 A man with tawny hair.
5 N. of a Yādava
Śi. 2. 40.
6 An epithet of Śiva.
7 Of Viṣṇu.
8 The Cātaka bird.
9 A sweeper, cleaner.
10 N. of a country.
n. 1 A tawny or brown colour.
2 Any object of a brown colour.
Comp.
धातुः {1} gold. {2} red chalk (गौरिक), a kind of ochre.
वाहनः N. of a son of Arjuna by Citrāṅgadā. [The sacrificial horse let loose by king Yudhiṣṭhira and guarded by Arjuna entered, in the course of its wanderings, the country of Maṇipura, which was then ruled by Babhruvāhana, unequalled in prowess. The horse was taken to the king
but when he read the writing on the plate on its head, he knew that it belonged to the Pāṇḍavas, and that his father Arjuna had arrived in the kingdom
and, hastening to him, respectfully offered his kingdom and his treasures along with the horse. Arjuna, in an evil hour, struck the head of Babhruvāhana and upbraided him for his cowardice, saying that if he had possessed true valour and had been his true son, he should not have been afraid of his father and submitted to him so meekly. At these words the brave youth was exceedingly irritated and discharged a crescent-shaped arrow at Arjuna which severed his head from his body. He was, however, restored to life by Ulupi who happened to be then with Citrāṅgadā
and having acknowledged Babhruvāhana as his true son, he resumed his journey].
Monier Williams Cologne
English
बभ्रु॑ mf(उ, or ऊ॑)n. (according to,
Uṇ.
 i, 23
fr.
 √ भृ) deep-brown, reddish-brown, tawny,
RV.
&c.
&c.
bald-headed,
L.
बभ्रु॑
m.
 a kind of large ichneumon,
L.
any ichneumon,
MBh.
Hariv.
a man with deep-brown hair,
Mn.
 iv, 30 (others ‘a reddish-brown animal’ or ‘the Soma creeper’)
Cuculus Melanoleucus (= चातक),
L.
a species of vegetable,
L.
N.
 of Kṛṣṇa-Viṣṇu or of Śiva,
MBh.
a king, prince, ib.
a partic. constellation (= बभ्रुक),
VarBṛS.
 , Sch.
N.
 of sev. men (cf. g. गर्गादि)
of a descendant of Atri (author of
RV.
 v, 30),
Anukr.
 (also with the patr. Daivāvṛdha and Kaumbhya,
Br.
MBh.
Pur.
 )
of a disciple of Śaunaka,
VP.
of a son of Viśvā-mitra,
MBh.
 (also
pl.
Hariv.
 )
of a son of Viśva-garbha,
Hariv.
of a Vṛṣṇi,
MBh.
Hariv.
of a son of Druhyu,
Hariv.
of a son of Roma-pāda or Loma-pāda, ib.
of a Gandharva,
R.
of a country (= -देश),
L.
बभ्रु (उ)
f.
 a reddish-brown cow,
BhP.
बभ्रु॑
n.
 a dark-brown colour or any object of that c°,
W.
बभ्रु [cf. Gk. ϕρύνη, ϕρῦνος
Lith.
 béras, brúnas
Germ.
 brûn, braun
Eng.
 brown. ]
Monier Williams 1872
English
बभ्रु बभ्रु, उस्, उस्, or ऊस्, उ (said to be a
reduplicated form of rt. भृ), deep brown, brown,
tawny, tan-coloured, a mixed brownish colour (vari-
ously applied to oxen, to the horses of Indra, of
Rudra, and Soma, to plants, to dice formed of nuts,
&c.)
bald-headed through disease
(उस्), m. a man
with deep brown hair, red-haired person
a large kind
of ichneumon, an ichneumon generally
the bird Cu-
culus Melanoleucus (= चातक)
a species of vege-
table
an epithet of Kṛṣṇa or Viṣṇu
an epithet
of Śiva
fire
N. of various men
of a descendant
of Atri with the epithets Daivāvṛdha and Kaumbhya
and author of the hymns Ṛg-veda V. 30, 14, VIII.
22, 10
of the author of a Dharma-śāstra
of a
disciple of Śaunaka
of a son of Viśvā-mitra
of a
son of Viśva-garbha
of a Vṛṣṇi
of a son of
Druhyu
of a son of Roma-pāda or Loma-pāda
of a Gandharva
N. of a country [cf. बभ्रु-देश]
(उ), n. a tawny or brown colour
any object of a
tawny or brown colour
[cf. Gr. φρΰ-νη, φρῦ-νο-ς,
Φρύνη, Φρῦνος, Φρύνιχο-ς, Φρυνίων, Φρυνώνδας
Lat. fur-vu-s, perhaps fu-scu-s
Old Germ. brun
= Mod. Germ. braun = Eng. brown.]
—बभ्रु-
कर्ण, अस्, ई, अम्, Ved. brown-eared, having brown
ears.
—बभ्रु-देश, अस्, m., N. of a country
[cf.
बभ्रु।]
—बभ्रु-धातु, उस्, m. ‘dark brown
mineral, ’ a kind of ochre (= सु-वर्ण-गैरिक)।
—बभ्रु-धूत, अस्, आ, अम्, Ved. pressed out or
extracted by Babhru (as Soma juice
Sāy. = बभ्रु-
णाभिषुतः).
—बभ्रु-नीकाश, अस्, आ, अम्, Ved.
appearing brownish, of a brownish look, (according
to Mahī-dhara = कपिल-वर्ण-सदृश।)
—ब-
भ्रु-पिङ्गल, अस्, आ, अम्, brown and tawny (as an
owl).
—बभ्रु-मालिन्, ई, m. ‘brown-garlanded, ’
N. of a Muni.
—बभ्रु-वक्त्र, अस्, आ, अम्, ‘ich-
neumon-faced, ’ having the face of an ichneumon.
—बभ्रु-वाह or बभ्रु-वाहन, अस्, m., N. of
a son of Arjuna, king of Mahodaya.
Macdonell
English
बभ्रु ba-bhr-u,
a.
 (ú or ū́) reddish-brown, 🞄brown, tawny
having reddish-brown hair
🞄m. kind of large ichneumon
ep. of Kṛṣṇa, 🞄Viṣṇu, and Śiva
N.
f.
 u, reddish-brown 🞄cow: (u) -loman,
a.
 (mnī) brown-haired
🞄-vāhana,
m.
 N. of a son of Arjuna.
Benfey
English
बभ्रु बभ्रु,
I.
adj.
1. Large.
2.
Tawny.
3. Bald-headed through dis-
ease.
II.
m.
1. Viṣṇu, Śiva, fire.
2. A large ichneumon.
III.
n.
1. A
tawny or brown colour.
2. Any object
of that colour
e. g. a tawny (red-)
haired man, Man. 4, 130. -- Cf. O.H.G.
brūn.
Apte Hindi
Hindi
बभ्रु
वि* - "भृ + कु, द्वित्वम् "
"गहरा भूरा, खाकी, लाली लिये हुए भूरा"
बभ्रु
वि* - "भृ + कु, द्वित्वम् "
किसी रोग के कारण गंजे सिर वाला
बभ्रुः
पुं*
 - -
आग
बभ्रुः
पुं*
 - -
नेवला
बभ्रुः
पुं*
 - -
खाकी रंग
बभ्रुः
पुं*
 - -
भूरे बालों वाला
बभ्रुः
पुं*
 - -
एक यादव का नाम
बभ्रुः
पुं*
 - -
शिव का विशेषण
बभ्रुः
पुं*
 - -
विष्णु का विशेषण
Shabdartha Kaustubha
Kannada
बभ्रु
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅಗ್ನಿ /ಬೆಂಕಿ
निष्पत्तिः - > डुभृञ् (धारणपोषणयोः) - "कुः" (उ० १-२२)
व्युत्पत्तिः - > बिभर्ति
बभ्रु
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಿಷ್ಣು
निष्पत्तिः - > भृञ् (भरणे) - "कुः" (उ० १-२२)
व्युत्पत्तिः - > भरति इति
प्रयोगाः - > "रुद्रो बहुशिरा बभ्रुः"
उल्लेखाः - > वि० स०
विस्तारः - > "अनन्तरूपो यो धत्ते पृथ्वीं बभ्रुः स ईरितः" - निरुक्तिः
बभ्रु
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಶಿವ /ಪರಮೇಶ್ವರ
प्रयोगाः - > "शृङ्गी शृङ्गप्रियो बभ्रू राजराजो निरामयः"
उल्लेखाः - > शिवस०
बभ्रु
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಒಬ್ಬ ಮುನಿ
बभ्रु
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪಿಂಗಳ ವರ್ಣ /ಕೆಂಪು ಬೆರೆತ ಕಂದು ವರ್ಣ
बभ्रु
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಒಬ್ಬ ಯಾದವ
प्रयोगाः - > "आलप्यालप्यमिदं बभ्रोर्यत्स दारानपाहरत्"
उल्लेखाः - > माघ० २-४०
बभ्रु
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ದೊಡ್ಡ ಆಕಾರದ ಮುಂಗುಸಿ /ಕೀರ
बभ्रु
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಪಟ್ಟೆತಲೆಯುಳ್ಳವನು /ಬಟ್ಟ ತಲೆಯುಳ್ಳವನು
बभ्रु
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಪಿಂಗಳ ವರ್ಣದ /ಕಂದು ಬಣ್ಣದ
प्रयोगाः - > "बबन्ध बालारुणबभ्रुवल्कलम्"
उल्लेखाः - > कुमा० ५-८
विस्तारः - > "बभ्रुर्वैश्वानरे शूलपाणौ च गरुडध्वजे । विशाले नकुले पुंसि पिङ्गले त्वभिधेयवत् ॥"
L R Vaidya
English
baBru {% (I) a. (f. भ्रु or भ्रू) %} 1. Brown, tawny, बबंध बालारुणबभ्रु वल्कलम् K.S.v.8, R.xv.16, xix.25
2. bald-headed through disease.
baBru {% (II) m. %} 1. An ichneumon
2. fire
3. the tawny colour
4. a man with brown hair
5. an epithet of Śiva
6. of Vishṇu.
Bopp
Latin
बभ्रु
1) (fem. उ et ऊ) flavus, rutilus. RAGH. 15. 16. 19.
25.
2) m. ichneumon. Lass. 46. 3.
Anekartha-Dvani-Manjari
Sanskrit
बभ्रु
पु
बभ्रु, नकुल, पिङ्गल
शूरो योधे तथादित्ये बभ्रू नकुलपिङ्गलौ ॥ २३ ॥
verse 3.1.1.23
page 0015
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
विष्णुर्जिष्णुजनार्दनौ हरिहृषीकेशाच्युताः केशवो
दाशार्हः पुरुषोत्तमोऽब्धिशयनोपेन्द्रावजेन्द्रानुजौ ।
विष्वक्सेननरायणौ जलशयो नारायणः श्रीपति-
र्दैत्यारिश्च पुराणयज्ञपुरुषस्तार्क्ष्यध्वजोऽधोक्षजः ॥ २१४ ॥
गोविन्दषड्बिन्दुमुकुन्दकृष्णा वैकुण्ठपद्मेशयपद्मनाभाः ।
वृषाकपिर्माधववासुदेवौ विश्वंभरः श्रीधरविश्वरूपौ ॥ २१५ ॥
दामोदरः शौरिसनातनौ विधुः पीताम्बरो मार्जजिनौ कुमोदकः ।
त्रिविक्रमो जह्नुचतुर्भुजौ पुनर्वसुः शतावर्तगदाग्रजौ स्वभूः ॥ २१६ ॥
मुञ्जकेशिवनमालिपुण्डरीकाक्षबभ्रुशशबिन्दुवेधसः ।
पृश्निशृङ्गधरणीधरात्मभूः पाण्डवायनसुवर्णबिन्दवः ॥ २१७ ॥
श्रीवत्सो देवकीसूनुर्गोपेन्द्रो विष्टरश्रवाः ।
सोमसिन्धुर्जगन्नाथो गोवर्धनधरोऽपि च ॥ २१८ ॥
यदुनाथो गदाशार्ङ्गचक्रश्रीवत्सशङ्खभृत् ।
-wordlist-
विष्णु (पुं), जिष्णु (पुं), जनार्दन (पुं), हरिकेश (पुं), हृषीकेश (पुं), अच्युत (पुं), केशव (पुं), दाशार्ह (पुं), पुरुषोत्तम (पुं), अब्धिशयन (पुं), उपेन्द्र (पुं), अज (पुं), इन्द्रानुज (पुं), विष्वक्सेन (पुं), नरायण (पुं), जलशय (पुं), नारायण (पुं), श्रीपति (पुं), दैत्यारि (पुं), पुराणपुरुष (पुं), यज्ञपुरुष (पुं), तार्क्ष्यध्वज (पुं), अधोक्षज (पुं), गोविन्द (पुं), षड्बिन्दु (पुं), मुकुन्द (पुं), कृष्ण (पुं), वैकुण्ठ (पुं), पद्मेशय (पुं), पद्मनाभ (पुं), वृषाकपि (पुं), माधव (पुं), वासुदेव (पुं), विश्वम्भर (पुं), श्रीधर (पुं), विश्वरूप (पुं), दामोदर (पुं), शौरि (पुं), सनातन (पुं), विधु (पुं), पीताम्बर (पुं), मार्ज (पुं), जिन (पुं), कुमोदक (पुं), त्रिविक्रम (पुं), जह्नु (पुं), चतुर्भुज (पुं), पुनर्वसु (पुं), शतावर्त (पुं), गदाग्रज (पुं), स्वभू (पुं), मुञ्जकेशिन् (पुं), वनमालिन् (पुं), पुण्डरीकाक्ष (पुं), बभ्रु (पुं), शशबिन्दु (पुं), पृश्निशृङ्ग (पुं), धरणीधर (पुं), पाण्डवायन (पुं), सुवर्णबिन्दु (पुं), श्रीवत्स (पुं), देवकीसूनु (पुं), गोपेन्द्र (पुं), विष्टरश्रवस् (पुं), सोमसिन्धु (पुं), जगन्नाथ (पुं), गोवर्धनधर (पुं), यदुनाथ (पुं), गदाभृत् (पुं), शार्ङ्गभृत् (पुं), चक्रभृत् (पुं), श्रीवत्सभृत् (पुं), शङ्खभृत् (पुं)
--source--
पङ्गुः श्रोणः खलतिस्तु खल्वाट ऐन्द्रलुप्तिकः ॥ ४५२ ॥
शिपिविष्टो बभ्रुरथ काणः कनन एकदृक् ।
-wordlist-
पङ्गु (पुं), श्रोण (पुं), खलति (पुं), खल्वाट (पुं), ऐन्द्रलुप्तिक (पुं), शिपिविष्ट (पुं), बभ्रु (पुं), काण (पुं), कनन (पुं), एकदृश् (पुं)
--source--
जाहको गात्रसंकोची मण्डली नकुलः पुनः ।
पिङ्गलः सर्पहा बभ्रुः सर्पोऽहिः पवनाशनः ॥ १३०२ ॥
भोगी भुजंगभुजगावुरगो द्विजिह्वव्यालौ भुजंगमसरीसृपदीर्घजिह्वाः ।
काकोदरो विषधरः फणभृत्पृदाकुर्दृक्कर्णकुण्डलिबिलेशयदन्दशूकाः ॥ १३०३ ॥
दर्वीकरः कञ्चुकिचक्रिगूढपात्पन्नगा जिह्मगलेलिहानौ ।
कुम्भीनसाशीविषदीर्घपृष्ठाः स्याद्राजसर्पस्तु भुजंगभोजी ॥ १३०४ ॥
-wordlist-
जाहक (पुं), गात्रसङ्कोचिन् (पुं), मण्डलिन् (पुं), नकुल (पुं), पिङ्गल (पुं), सर्पहन् (पुं), बभ्रु (पुं), सर्प (पुं), अहि (पुंस्त्री), पवनाशन (पुं), भोगिन् (पुं), भुजङ्ग (पुं), भुजग (पुं), उरग (पुं), द्विजिह्व (पुं), व्याल (पुं), भुजङ्गम (पुं), सरीसृप (पुं), दीर्घजिह्व (पुं), काकोदर (पुं), विषधर (पुं), फणभृत् (पुं), पृदाकु (पुं), दृक्कर्ण (पुं), कुण्डलिन् (पुं), बिलेशय (पुं), दन्दशूक (पुं), दर्वीकर (पुं), कञ्चुकिन् (पुं), चक्रिन् (पुं), गूढपाद् (पुं), पन्नग (पुं), जिह्मग (पुं), लेलिहान (पुं), कुम्भीनस (पुं), आशीविष (पुं), दीर्घपृष्ठ (पुं), राजसर्प (पुं), भुजङ्गभोजिन् (पुं)
--source--
अरुणो बालसंध्याभः पीतरक्तस्तु पिञ्जरः ।
कपिलः पिङ्गलः श्यावः पिशङ्गः कपिशो हरिः ॥ १३९६ ॥
बभ्रुः कद्रुः कडारश्च पिङ्गे कृष्णस्तु मेचकः ।
स्याद्रामः श्यामलः श्यामः कालो नीलोऽसितः शितिः ॥ १३९७ ॥
-wordlist-
अरुण (पुं), बालसन्ध्याभ (पुं), पीतरक्त (पुं), पिञ्जर (पुं), कपिल (पुं), पिङ्गल (पुं), श्याव (पुं), पिशङ्ग (पुं), कपिश (पुं), हरि (पुं), बभ्रु (पुं), कद्रु (पुं), कडार (पुं), पिङ्ग (पुं), कृष्ण (पुं), मेचक (पुंक्ली), राम (पुं), श्यामल (पुं), श्याम (पुं), काल (पुं), नील (पुं), असित (पुं), शिति (पुं)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
पिङ्ग
पिङ्ग, पिशङ्ग, बभ्रु, कपिल, पिङ्गल
पिङ्गः पिशङ्ग इत्युक्तो बभ्रुः कपिलः पिङ्गलः ।
verse 4.1.1.736
page 0085
बभ्रु
बभ्रु, नकुल
रूपं मृगेऽपि विज्ञेयं बभ्रुः स्यान्नकुलेऽपि च ॥ ८१६ ॥
verse 5.1.1.816
page 0094
Mahabharata
English
Babhru^1 (one or more Vṛshṇi or Yādava princes). § 252 (Subhadrāharaṇap.): I, 219, 7915 (a Vṛshṇi).--§ 291 (Śiśupālavadhap.): II, 45, 1569 (his wife is ravished by Śiśupāla).--§ 608 (Karṇap.): VIII, 85, †4322 (ºsuta-, slays the elephant of the Kulinda chief
Devāvṛdha-sūnu, i.e. Babhru, is wounded by the son of Sahadeva).--§ 641 (Rājadh.): XII, 81, 3040 (ºŪgrasenayoḥ
belongs to the opposition against Kṛshṇa).--§ 793 (Mausalap.): XVI, 1, 17, 29
3, 72, 102
4, 105, 108--9, 110.
Babhru^2, pl. (ºavaḥ) (the race of Babhru). § 793 (Mausalap.): XVI, 7, 178.
Babhru^3 (son of Viśvāmitra). § 721b (Viśvāmitrop.): XIII, 4, 249.
Babhru^4 = Śiva (XIII, 589, 1000 names^2), Vishṇu (1000 names), Kṛshṇa: XII, 1511.
Babhru^5. § 455 (Brāhmaṇamāh.): III, 186, 12705 (among honourable appellations of the king).
पुराणम्
English
बभ्रु १ / BABHRU I. A maharṣi of the line of preceptors from vyāsa. (See guruparamparā).
बभ्रु २ / BABHRU II. A yādava of the vṛṣṇi dynasty. He was one of the ablest of yādava warriors. (Chapter 14, Dākṣiṇātya Pāṭham, M.B.). Even in his old age he used to do penance. Śiśupāla carried away his wife when once he was away in dvārakā. He was a friend of Śrī kṛṣṇa. He died when hit by an arrow from vyāsa. (Chapter 4, Mausala Parva, M.B.).
बभ्रु ३ / BABHRU III. A king of kāśī. By the help of śrī kṛṣṇa he attained Rājyalakṣmī. (Chapter 28, Udyoga Parva, M.B.).
बभ्रु ४ / BABHRU IV. A son of King virāṭa. (Śloka 33, Chapter 57, Udyoga Parva, M.B.).
बभ्रु ५ / BABHRU V. One of the sons of viśvāmitra who were Brahmavādīs. (Śloka 50, Chapter 4, anuśāsana parva, M.B.).
Vedic Reference
English
1. Babhru is the name, in the Rigveda, ^1 of a Ṛṣi who received
gifts from King Ṛṇaṃcaya. The same Babhru may be meant
in another passage, ^2 where he is mentioned as a protégé of the
Aśvins
but it is doubtful whether the word is a proper name
at all in the Atharvaveda.^3
1) v. 30, 11. 14.
2) viii. 22, 10.
3) iv. 29, 2. It is here taken as a
proper name by the St. Petersburg
Dictionary, s.v.
Ludwig, Translation
of the Rigveda, 3, 126. But Whitney,
Translation of the Atharvaveda, 199,
denies that a proper name is meant.
Cf. Oldenberg, Zeitschrift der Deutschen
Morgenländischen Gesellschaft, 42, 214.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
बभ्रुः,
पुं,
 (बिभर्त्ति भरति वा । भृ + “कुभ्रश्च ।”उणा० १ । २३ । इति कुर्द्वित्वञ्च ।) अग्निः ।शिवः । (यथा, महाभारते १३ । महादेवस्यसहस्रनामकथने । १७ । १४८ ।“शृङ्गीशृङ्गप्रियो बभ्रू राजराजो निरामयः ॥
”)विष्णुः । (यथा, महाभारते १३ । विष्णोःसहस्रनामकथने । १४९ । २६ ।“रुद्रो बहुशिरा बभ्रुर्व्विश्वयोनिः शुचिश्रवाः ॥
”)विशालः । नकुलः । इति मेदिनी ॥
(यथा, मार्कण्डेये । १५ । ९ ।“सञ्जायते महावक्त्रो मूषिको बभ्रुसन्निभः ॥
”)मुनिविशेषः । इति हेमचन्द्रः ॥
देशभेदः । इतिशब्दरत्नावली ॥
सितावरशाकः । इति राज-निर्घण्टः ॥
खलतिः । इति हेमचन्द्रः । ३ । ११७ ॥
(कपिलो वर्णः । इति मेधातिथिः ॥
तद्गुणयुक्तेतु वाच्यलिङ्गः । यथा, मनुः । ४ । १३० ।“नाक्रामेत्कामतच्छायां बभ्रुणो दीक्षितस्य च ॥
”लोमपादसुतः । यथा, भागवते । ९ । २४ । १ ।“रोमपादसुतो बभ्रुर्बभ्रोः कृतिरजायत ।”देवावृधसुतः । यथा, तत्रैव । ९ । २४ । ९ ।“वभ्रुर्देवावृधसुतस्तयोः श्लोकौ पठन्त्यमू ॥
”ययातिपुत्त्रस्य द्रुह्योः सुतः । यथा, तत्रैव । ९ ।२३ । १४ ।“द्रुह्योश्च तनयो बभ्रुः सेतुस्तस्यात्मजस्ततः ॥
”पञ्चगन्धर्व्वपतिषु अन्यतरः । यथा, रामायणे ।४ । ४१ । ४२ ।“तत्र गन्धर्व्वपतयः पञ्च सूर्य्यसमप्रभाः ।शैलूषो ग्रामणीः शिक्षः शुको बभ्रुस्तथैव च ॥
”विश्वामित्रपुत्त्रभेदः । यथा, महाभारते । १३ ।४ । ५० ।“अक्षीणश्च शकुन्तश्च बभ्रुः कालपथस्तथा ॥
”विश्वगर्भस्य पुत्त्रः । स तु यादवानामन्यतमः ।यथा, हरिवंशे । ९४ । ४८ ।“वसुर्बभ्रुः सुषेणश्च सभाक्षश्चैव वीर्य्यवान् ।यदुप्रवीरा विख्याता लोकपाला इवापरे ॥
”यथा च माघे । २ । ४० ।“आलप्यालमिदं बभ्रोर्यत्स दारानपाहरत् ॥
”स च विनष्टप्राये यादवकुले पथि गच्छन् दस्युभि-र्हतः । तत्कथा च महाभारते । १६ । मौषल-पर्व्वणि द्रष्टव्या ॥
स्त्री,
 कपिला गौः । सा चनिशि अजानता पृषध्रेण खड्गेन हता । यथा, भागवते । ९ । २ । ६ ।“खड्गमादाय तरसा प्रलीनोडुगमे निशि ।अजानन्नहनद्बभ्रोः शिरः शार्द्दूलशङ्कया ॥
”)
बभ्रुः, त्रि, (बिभर्त्तीति । भ्रू + “कुभ्रश्च ।” उणा०१ । २३ । इति कुर्द्वित्वञ्च ।) पिङ्गलः । इत्य-मरः ॥
(यथा, कुमारे । ५ । ८ ।“बबन्ध बालारुणबभ्रुवल्कलंपयोधरोत्सेधविशीर्णसंहतिः ॥
”यथा च रघुः । १५ । १६ ।“धूमधूम्रो वसागन्धी ज्वालाबभ्रुशिरोरुहः ॥
”)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
बभ्रु
पु०
 भृ--कु--द्वित्वम् बभ्र--उ वा । १ शिवे २ विष्णौ ३ नकुले४ वह्नौ, ५ विशाले देशभेदे ६ तद्देशवासिनि ब० व० मेदि० ।७ मुनिभेदे च ८ पिङ्गलवर्णे
पु०
 । ९ तद्वति
त्रि०
 अमरः ।स्त्रियाम् ऊङ् । १० खलषौ बहुकरे
पु०
 हेमच० । ११ सिता-वरकशाये राजनि० । गर्गा० अपत्ये यञ् । बाभ्रध्य तन्मु-नेरपत्ये पुंस्त्री० । स्त्रियां ङीप् यलोषः बाभ्रवी ।
Grassman
German
babhrú, a. [Cu. 〔416〕], rothbraun, braun, als Brandfarbe von einer Wurzel mit der Bedeutung brennen [Cu. 〔415〕], dem althochd. brūn verwandt. So erscheint es als Beiname 1〉 des Rosses
2〉 der Kuh
3〉 des Rudra
4〉 des Soma
5〉 des Agni
6〉 der Würfel (ursprünglich Nüsse)
7〉 gewisser Pflanzen
8〉 als Eigenname eines Sängers und Schützlings der Aśvinen.
-o 3〉 vṛṣabha, rudra {224, 15}. — 4〉 {743, 5}
{819, 19}. _{819, 20}.
-ús 3〉 {224, 5}. _{224, 9}. — 5〉 yúvā (agnís) {649, 1}. — 8〉 {384, 14}.
-úm 1〉 bradhnám várunasya {560, 3}. — 4〉 {810, 7} neben hárim. — 8〉 {642, 10}.
-áve 3〉 vṛṣabhā́ya {224, 8}. — 4〉 {723, 4} neben aruṇā́ya.
-ū́ [du.] 1〉 {328, 22} (te, índrasya). _{328, 23}. _{328, 24}.
-ávas 4〉 {745, 2}
{775, 4}. _{775, 6}. — 6〉 {860, 5}.
-ū́n 1〉 6〉 áśvān (akṣā́n) {860, 11}.
-ūṇā́m [m.] 6〉 {860, 14}.
-ū́ṇām [f.] 7〉 (óṣadhīnām) {923, 1}.
-ū́ṣu [f.] 2〉 ádhi 〰 námnate, vṛ́ṣā‿iva pátnīs abhí eti {140, 6}.
Burnouf
French
बभ्रु बभ्रु a. [f. उ et ऊ] roux, jaunâtre.
Grand, large (भृ)।
Chauve. -- S.
m.
 mangouste
rat.
Agni
le feu
Śiva xx
Viṣṇu
np. d'un Ṛṣi. -- F.
बभ्रवी Durgā.
Stchoupak
French
बभ्रु-
-उ- ou -ऊ- a. brun, roux
m.
 ichneumon
homme ou
animal roux
n.
 de divers hommes
d'un Gandharva.
°पिङ्गल- a. brun rougeâtre, fauve.
°मालिन्-
m.
n.
 d'un sage.
°वाहन-
m.
 fils d'Arjuna et de Citrāṅgadā.