बडवा (baDavA)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
EnglishWilson
EnglishHelp us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Monier Williams 1872
Englishबडवा बडवा, f. a mare
the nymph
Aśvinī or the personification of the asterism repre-
sented by a horse's head
a female slave.
—बड-
वाग्नि (°वा-अग्°), इस्, or बडवानल (°वा-अन्°), अस्,
m. submarine fire
(in mythology) a being consisting
of flame but with the head of a mare, fabled to have
sprung from the thighs of Urvā and to have been
received by the ocean.
—बडवा-मुख, अस्, m.
submarine fire
(अम्), n. the infernal regions.
—ब-
डवा-सुत, औ, m. du. the two sons of Aśvinī, (see
अश्विन्, अश्विनी-कुमार।)
—बडवा-हृत (?), अस्,
m. the paramour of a female slave, a slave.
Benfey
EnglishShabdartha Kaustubha
Kannadaबडवा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಹೆಣ್ಣು ಕುದುರೆ
निष्पत्तिः - > वा (गतिगन्धनयोः) - "कः" (३-२-३) । "टाप्" । डलयोरभेदः ।
व्युत्पत्तिः - > बलं वाति
प्रयोगाः - > "बडवानां तु शुद्धानां चन्द्रांशुसमवर्चसाम् । ददौ जनार्दनः प्रीत्या सहस्रं हेमभूषितम् ॥"
उल्लेखाः - > भा० १-२४७-४०
विस्तारः - > "वाम्यश्वा बहवार्वती" - वैज०
बडवा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ದಾಸಿ /ಸೇವಕಿ /ಹೆಣ್ಣು ಆಳು
विस्तारः - > "दासी चेटिका चेटी बडवा कुम्भधारिका" - वैज०
बडवा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅಶ್ವಿನೀ ದೇವತೆ
बडवा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸೂರ್ಯನ ಪತ್ನಿ
विस्तारः - > सञ्ज्ञा, छाया, बडवा ಈ ಮೂವರೂ ಸೂರ್ಯನ ಪತ್ನಿಯರು. "सञ्ज्ञा छाया च राजेन्द्र ये प्रागभिहिते तव । तृतीयां बडवामेके तासां सञ्ज्ञासुतास्त्रयः ॥" - भाग०
बडवा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಬಡವಾಗ್ನಿ
विस्तारः - > "अथाकाशगता देवाः क्रुद्धं दृष्ट्वा महेश्वरम् । प्रसीद जगतां नाथ कामे क्रोधं परित्यज ॥ इति स्म वदतां तेषाममराणां तदानलः । ललाटे चक्षुः सम्भूतो भस्माकार्षीन्मनोभवम् । ब्रह्मा क्रोधानलं शम्भोर्धक्षन्तं सकलान् जनान् । बडवारूपिणं चक्रे देवानां पुरतस्तदा । बडवां तां समादाय तदा ज्वालामुखीं विधिः । सागरं प्रययौ लोकहिताय जगतां प्रभुः ॥" - कालिकापु०
बडवा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಹೆಂಗಸು
बडवा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಒಂದು ನದಿ
बडवा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಒಂದು ಜಾತಿಯ ಹೆಂಗಸು
विस्तारः - > "बडवा द्विजयोषिति । अश्वायां कुम्भदास्यां च नारीजात्यन्तरेऽपि च " - मेदि०
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritब(व)डवा, (बलं वातीति । बल + वा + कः ।टाप् । डलयोरैक्यात् लस्य डत्वम् ।) घोटकी ।इत्यमरः । २ । ८ । ४३ ॥
(यथा, महाभारते ।१ । २२२ । ४५ ।“वडवानान्तु शुद्धानां चन्द्रांशुसमवर्च्चसाम् ।ददौ जनार्द्दनः प्रीत्या सहस्रं हेमभूषितम् ॥
”अस्या दुग्धगुणा यथा, --“रूक्षोष्णं बडवाक्षीरं बल्यं शोषानिलापहम् ॥
”इति भावप्रकाशस्य पूर्व्वखण्डे द्वितीये भागे ॥
बडवारूपधारिणी सूर्य्यपत्नी संज्ञा । यथा, मार्कण्डेयपुराणे । ७७ । २३ ।“सूर्य्यतापमनिच्छन्ती तेजसस्तस्य बिभ्यती ।तपश्चचार तत्रापि बडवारूपधारिणी ॥
”अस्या विशेषविवरणन्तु तत्रैव विशेषतो द्रष्टव्यम् ॥
तृतीया सूर्य्यपत्नी । इति केचित् । यथा, भाग-वते । ८ । १३ । ८ -- ९ ।“विवस्वतश्च द्वे जाये विश्वकर्म्मसुते उभे ।संज्ञा छाया च राजेन्द्र ! ये प्रागभिहिते तव ॥
तृतीयां बडवामेके तासां संज्ञासुतास्त्रयः ।यमो यमी श्राद्धदेवश्छायायाश्च सुतान् शृणु ॥
”)अश्विनीनक्षत्रम् । इति ज्योतिषम् ॥
(नारी-विशेषः । इति हेमचन्द्रः ॥
दासी । यथाह नारदः ।“भक्तदासञ्च विज्ञेयस्तथैव बडवाकृतः ॥
”वासुदेवस्य स्वनामख्याता परिचारिका । इतिहरिवंशः । ३५ । ३ ॥
) बाडवाग्निः । अस्योत्-पत्तिर्यथा, --“अथाकाशगता देवाः क्रुद्धं दृष्ट्वा महेश्वरम् ।प्रसीद जगतां नाथ ! कामे क्रोधं परित्यज ॥
इति स्म वदतां तेषाममराणां तदानलः ।ललाटचक्षुःसम्भूतो भस्माकार्षीन्मनोभवम् ॥
ब्रह्मा क्रोधानलं शम्भोर्धक्षन्तं सकलान् जनान् ।बडवारूपिणं चक्रे देवानां पुरतस्तदा ॥
बडवां तां तदा देवाः सौम्वां ज्वालामुखींशुभाम् ।दृष्ट्वा निर्विघ्नमनसो बभूवुः पूर्व्वपीडिताः ॥
बडवां तां समादाय तदा ज्वालामुखीं विधिः ।सागरं प्रययौ लोकहिताय जगतां प्रभुः ॥
गत्वाथ सागरं ब्रह्मा प्रोवाच परिपूजितः ।यथावत्तेन विप्रेन्द्राः समयञ्च निदेशयन् ॥
अयं क्रोधो महेशस्य बडवारूपधृक् त्वया ।ज्वालामुखः सदा धार्य्यो यावन्न विलयाम्यहम् ॥
यदा त्वामहमागम्य वदामि सरितांपते ! ।तदा त्वया परित्याज्यः क्रोधोऽयं बडवामुखः ॥
भोजनं भवतस्तोयमेतस्य तु भविष्यति ।यत्नादेव विधार्य्योऽयं यथा नो याति चान्तरम् ॥
इत्युक्तो ब्रह्मणा सिन्धुरङ्गीचक्रे तदा क्रुधम् ।ग्रहीतुं बडवावक्त्रं शम्भोश्चाशक्यमप्यरम् ॥
ततः प्रविष्टो जलधौ पावको बडवामुखः ।वार्य्योघविद्धहंसस्य ज्वालामालातिदीपितः ॥
”इति कालिकापुराणे ४१ अध्यायः ॥
(नदीविशेषः । यथा, महाभारते । ३ । २२१ । २४ ।“तमसा नर्म्मदा चैव नदी गोदावरी तथा ।वेण्णोपवेण्णा भीमा च बडवा चैव भारत ! ॥
”तीर्थभेदः । यथा, महाभारते । ३ । ८२ । ८८ ।“ततो गच्छेत बडवां त्रिषु लोकेषु विश्रुताम् ।पश्चिमायान्तु सन्ध्यायां उपस्पृश्य यथाविधि ॥
”)
वाचस्पत्यम्
SanskritBurnouf
FrenchNo entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.