| YouTube Channel

फिरङ्गः (phiraGgaH)

 
Apte
English
फिरङ्गः [phiraṅgḥ], 1 The country of the Franks (i. e. of Europeans).
A disease of the Franks, syphilis
also फिरङ्गामयः, -व्याधिः.
Apte Hindi
Hindi
फिरङ्गः
पुं*
 - -
फिरंगियों अर्थात् यूरोपियनों का देश
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 फिरङ्गः, उपदंशः
noun
शिश्ने उद्भूयमानः रोगः।
"फिरङ्गः संक्रामकः रोगः अस्ति।"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
फिरङ्गः,
पुं,
 (फौ पापे क्रोधे वा रङ्गोऽनुरागोयस्य ।) स्वनामख्यातम्लेच्छदेशः । यथा, --“पूर्व्वाम्नाये नवशतं षडशीतिः प्रकीर्त्तिताः ।फिरङ्गभाषया मन्त्रास्तेषां संसाधनाद्भुवि ॥
अधिपा मण्डलानाञ्च संग्रामेष्वपराजिताः ।इंरेजा नव षट् पञ्च लण्ड्रजाश्चापि भाविनः ॥
”इति मेरुतन्त्रे २३ प्रकाशः ॥
रोगविशेषः । अथ फिरङ्गस्य निरुक्तिमाह ।“फिरङ्गसंज्ञके देशे बाहुल्येनैष यद्भवेत् ।तस्मात् फिरङ्ग इत्युक्तो व्याधिर्व्याधिविशारदैः ॥
”तस्य विप्रकृष्टं निदानमाह ।“गन्धरोगः फिरङ्गोऽयं जायते देहिनां ध्रुवम् ।फिरङ्गिणोऽतिसंसर्गात् फिरङ्गिण्याः प्रसङ्गतः ॥
व्याधिरागरुजो ह्येष दोषाणामत्र संक्रमः ।भ्रवेत्ता लक्षयेत्तेषां लक्षणैर्भिषजां वरः ॥
”फिरङ्गिण्याः प्रसङ्गत इति विशेषार्थम् ॥
* ॥
रूपमाह ।“फिरङ्गस्त्रिविधो ज्ञेयो वाह्याभ्यन्तरतस्तथा ।बहिरन्तर्भवश्चापि तेषां लिङ्गानि च ब्रुवे ॥
तत्र बाह्यः फिरङ्गः स्याद्विस्फोटसदृशोऽल्परुक् ।स्फुटितो व्रणवद्भेद्यः सुखसाध्योऽपि स स्मृतः ॥
सन्धेश्चाभ्यन्तरः स स्यादुभयोर्लक्षणैर्युतः ।कष्टदोऽतिचिरस्थायी कष्टसाध्यतमश्च सः ॥
”उपद्रवान् आह ।“कार्श्यं बलक्षयो नासाभङ्गो वह्नेश्च मन्दता ।अस्थिशोषोऽस्थिवक्रत्वं फिरङ्गोपद्रवा अमी ॥
”साध्यत्वादिकमाह ।“बहिर्भवो भवेत् साध्यो नूतनो निरुपद्रवः ।आभ्यन्तरस्तु कष्टेन साध्यः स्यादयमामयः ॥
बहिरन्तर्भवो जीर्णः क्षीणस्योपद्रवैर्युतः ।बोध्यो व्याधिरसाध्योऽयमित्यूचुर्म्मुनयः पुरा ॥
”अथ फिरङ्गस्य चिकित्सा ।“फिरङ्गसंज्ञकं रोगं रसः कर्पूरसंज्ञकः ।अवश्यं नाशयेदेतदूचुः पूर्व्वे चिकित्सकाः ॥
लिख्यते रसकर्परप्राशने विधिरुत्तमः ।अनेन विधिना खादन्मुखे शीथं न विन्दति ॥
गोघूमचूर्णं संनीय विदध्यात् सूक्ष्मकूपिकाम् ।तन्मध्ये निःक्षिपेत् सूतं चतुर्गुञ्जामितं भिषक् ॥
ततस्तु गुटिकां कुर्य्याद्यथा न स्याद्रसो बहिः ।सूक्ष्णचूर्णं लवङ्गस्य तां वटीमवधूलयेत् ॥
दन्तस्पर्शो यथा न स्यात्तथा तामम्भसा गिलेत् ।ताम्बूलं भक्षयेत् पश्चाच्छाकाम्ललवणांस्त्यजेत् ॥
श्रममातपमध्वानं विशेषात् स्त्रीनिषेवणम् ॥
इति कर्पूररसः ॥
१ ॥
पारदष्टङ्कमानः स्यात् खदिरष्टङ्कसंमितः ।आकारकरभश्चापि ग्राह्यष्टङ्कद्बयोन्मितः ॥
टङ्कत्रयमितं क्षौद्रं खल्ले सर्व्वं विनिःक्षिपेत् ।संमर्द्य तस्य सर्व्वस्य कुर्य्यात् सप्त वटीर्भिषक् ॥
स रोगी भक्षयेत् प्रातरेकैकामम्बुना वटीम् ।वर्जयेदम्ललवणौ फिरङ्गस्तस्य नश्यति ॥
इति सप्तशाणिकावटी ॥
२ ॥
पारदः कर्षमात्रः स्यात्तावदेव हि गन्धकः ।तण्डुला अक्षमात्राः स्युस्तेषां कुर्य्याच्च कज्ज-लीम् ॥
तस्याः सप्त वटीः कुर्य्यात्ताभिर्द्धूमं प्रयोजयेत् ।दिनानि सप्त तेन स्यात् फिरङ्गान्तो न संशयः ॥
इति धूमप्रयोगः ॥
३ ॥
पीतपुष्पवलापत्ररसैष्टङ्कमितं रसम् ।हस्ताभ्यां मर्द्दयेत्तावत् यावत् सूतो न दृश्यते ॥
ततः संस्वेदयेद्धस्तादेवं वासरसप्तकम् ।त्यजेल्लवणमम्लञ्च फिरङ्गस्तेन नश्यति ॥
४ ॥
चूर्णयेन्निम्बपत्राणि पथ्यां निम्बाष्टमांसिकाम् ।धात्रीञ्च तावतीं रात्रिं निम्बषोडशभागिकाम् ॥
शाणमानमिदं चूर्णमश्नीयादम्भसा सह ।फिरङ्गं नाशयत्येव वाह्यमाभ्यन्तरं तथा ॥
५ ॥
तोपचीनिभवं चूर्णं शाणमानं समाक्षिकम् ।फिरङ्गव्याधिनाशाय भक्षयेल्लवणं त्यजेत् ॥
लवणं यदि वा त्यक्तुं न शक्नोति तदा जनः ।सैन्धवं स हि भुञ्जीत मधुरोपरसं हि तत् ॥
६ ॥
अर्द्धकर्षमितं सूतं कुरण्टकरसैः सह ।खल्ले विमर्द्दयेत्तत्र पलार्द्धं गुग्गुलुं क्षिपेत् ॥
तत्रार्ककरभं कुष्ठं त्रिफलाञ्च पृथक् पृथक् ।अर्द्धकर्षमितं सर्व्वं चूर्णयित्वा तु निःक्षिपेत् ॥
तत् सर्व्वं मधुसर्पिर्भ्यां द्विपलाभ्यां पृथक् पृथक् ।मर्द्दयेदथ तत् खादेदर्द्धकर्षमितं रसम् ॥
व्रणः फिरङ्गरोगोत्थस्तस्यावश्यं विनश्यति ।अल्पोऽपि चिरजातोऽपि प्रशाम्यति महाव्रणः ॥
एतद्भक्षयतः शोथो मुखस्य च न जायते ।वर्जयेदत्र लवणमेकविंशतिवासरान् ॥
७ ॥
इति फिरङ्गाधिकारः ।” इति भावप्रकाशः ॥