| YouTube Channel

फाणित (phANita)

 
शब्दसागरः
English
फाणित
n.
 (-तं) Raw sugar, the inspissated juice of the sugarcane.
E.
 फण्
to go, causal form,
aff.
 क्त ।
Yates
English
फाणित (तं) 1.
n.
 Raw sugar.
Wilson
English
फाणित
n.
 (-तं) Raw sugar, the inspissated juice of the sugar cane.
E.
 फण to go, causal form,
aff.
 क्त.
Apte
English
फाणितम् [phāṇitam], Raw sugar
इक्षोः रसस्तु यः पक्वः किंचिद् गाढो बहुद्रवः । स एवेक्षुविकारेषु ख्यातः फाणितसंज्ञया ॥ Bhāva.
P.
condensed juice of sugarcane (Mar. काकवी)
फाणितेषु मरिचावचूर्णना सा स्फुटं कटुरपि स्पृहावहा
N.*
 14.118.
A product of milk (गोरसविकार)
भक्ष्यान् फाणितसंयुक्तान् दत्वा सौभाग्यमृच्छति
Mb.
 * 13.64.13.
Apte 1890
English
फाणितं Raw sugar.
Monier Williams Cologne
English
फाणित
m.
 (Nīlak. )
n.
 (fr.
Caus.
 of √ फण्
cf.
Pāṇ.
 vii, 2, 18, Sch.) the inspissated juice of the sugar cane and other plants,
Āpast.
MBh.
Hariv.
फाणित [cf.
Arab.
 فانيذ
Pers.
 پانيد
medieval
Lat.
 penidium. ]
Monier Williams 1872
English
फाणित, अम्, n. (fr. Caus. of rt. फण्), the in-
spissated juice of the sugar-cane, raw sugar
the
inspissated juice of other plants
[cf. Arab. فانيذ
Pers. پانيد medieval Lat. penidium.]
—फा-
णिती-भूत, अस्, आ, अम्, inspissated.
Macdonell
English
फाणित phāṇita, cs. pp. (√ phaṇ)
m.
n.
 thickened 🞄juice of the sugar-cane, syrup.
Apte Hindi
Hindi
फाणितम्
नपुं*
 - "फण्+णिच्+इञ्, क्त वा"
"सीरा, राब"
Shabdartha Kaustubha
Kannada
फाणित
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಾಕಂಬಿ
निष्पत्तिः - > फण (गतौ) + णिच् - "क्तः" (३-२-१०२)
विस्तारः - > "मत्स्यण्डी फणितं खण्डविकारे" - अम०
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
गुड इक्षुरसक्वाथः शर्करा तु सितोपला ॥ ४०२ ॥
सिता च मधुधूलिस्तु खण्डस्तद्विकृतिः पुनः ।
मत्स्यण्डी फाणितं चापि रसालायां तु भार्जिता ॥ ४०३ ॥
शिखरिण्यथ यूर्यूषो रसो दुग्धं तु सोमजम् ।
गोरसः क्षीरमूधस्यं स्तन्यं पुंसवनं पयः ॥ ४०४ ॥
-wordlist-
गुड (पुं), ईक्षुरसक्वाथ (पुं), शर्करा (स्त्री), सितोपला (स्त्री), सिता (स्त्री), मधुधूलि (स्त्री), खण्ड (पुंक्ली), मत्स्यण्डी (स्त्री), फाणित (क्ली), रसाला (स्त्री), मार्जिता (स्त्री), शिखरिणी (स्त्री), यू (पुं), यूष (पुंक्ली), रस (पुं), दुग्ध (क्ली), सोमज (क्ली), गोरस (पुं), क्षीर (पुंक्ली), ऊधस्य (क्ली), स्तन्य (क्ली), पुंसवन (क्ली), पयस् (क्ली)
अमरकोशः
Sanskrit
Word: फाणितम्
Root: फाणित
Gender: नपुं
Number: all
Meaning(s):
⇒ syrup
⇒ inspissated juice of the sugar cane and other plants
Shloka(s):
2|9|43|2 ► मत्स्यण्डी फाणितं खण्डविकारः शर्करा सिता॥ (वैश्यवर्गः)
Synonym(s):
➠ 2|9|43|2 ⇢ मत्स्यन्डी (मत्स्यन्डी) (स्त्री)
➠ 2|9|43|2 ⇢ फाणितम् (फाणित) (नपुं) ⇒ syrup, inspissated juice of the sugar cane and other plants
➠ 2|9|43|2 ⇢ खण्डविकारः (खण्डविकार) (पुं)
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः ➡ शर्करा
उपाधि ➡ पक्वम्
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
फाणितं,
क्ली,
 (फण गतौ + णिच् + क्तः ।) अर्द्धा-वर्त्तितेक्षुरसः । फेणीति ख्यातम् । इत्यमर-भरतौ ॥
(यथा, महाभारते । १३ । ६४ । २३ ।फल्गुनी पूर्व्वसमये ब्राह्मणानामुपोषितः ।भक्ष्यान् फाणितसंयुक्तान् दत्त्वा सौभाग्य-मृच्छति ॥
”)अस्य गुणाः । गुरुत्वम् । अभिष्यन्दित्वम् ।बृंहणत्वम् । कफशुक्रलत्वम् । वातपित्तश्रमनाशि-त्वम् । मूत्रवस्तिविशोधनत्वञ्च ॥
* ॥
“इक्षो रसस्तु यः पक्वः किञ्चिद्गाढो बहुद्रवः ।स एवेक्षुविकारेषु ख्यातः फाणितसंज्ञया ॥
”इति भावप्रकाशः ॥
(यथा च ।“शिराहर्षेऽञ्जनं कुर्य्यात् फाणितं मधुसंयुतम् ॥
”इति वैद्यकचक्रपाणिसंग्रहे नेत्ररोगाधिकारे ॥
“फाणितं शक्तवः सर्पि र्दधिमण्डोऽम्लकाञ्जिकम् ।तर्पणं मूत्रकृच्छ्रघ्नमुदावर्त्तहरं पिबेत् ॥
”इति चरके सूत्रस्थाने २३ अध्याये ॥
)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
फाणित
न०
 फण--णिच्--क्त । गुडविकारभेदे (फेणी) अमरः“इक्षो रमसस्तु य पक्वः किञ्चिद्गाढो बहुद्रवः । सएवेक्षुविकारेषु ख्यातः फाणितसंज्ञया” भावप्र० । “फाणितंगुर्वभिशन्दि वृंहणं कफशुककृन् । वातपित्तश्रमहरंमूत्रवस्तिविशोधनम्” तद्गुणास्तत्रीक्ताः ।
Stchoupak
French
फाणित-
nt. jus épaissi de la canne à sucre.