| YouTube Channel

फणिन् (phaNin)

 
शब्दसागरः
English
फणिन्
m.
 (-णी) A snake.
E.
 फण a hood, and इनि
aff.
Capeller Eng
English
फणि॑न्
m.
 =
prec.
 ,
E.
 of Rāhu & PataJjali.
Yates
English
फणिन् (णी) 5.
m.
 A snake.
Spoken Sanskrit
English
फणिन् phaNin
m.
 hooded
फणिन् phaNin
m.
 serpent
फणिन् phaNin
m.
 species of shrub
फणिन् phaNin
m.
 cobra
फणिन् phaNin
n.
 tin or lead
Wilson
English
फणिन्
m.
 (-णी) A snake.
E.
 फण a hood, and इनि
aff.
Apte
English
फणिन् [phaṇin],
m.
 [फणा अस्त्यस्य इनि]
A hooded serpent, serpent or snake in general
उद्गिरतो यद्गरलं फणिनः पुष्णासि परिमलोद्गारैः
Bv.*
 1.12, 58
फणी मयूरस्य तले निषीदति
Ṛs.*
 1. 13
R.*
 16.17
Ku.*
 2.21.
An epithet of Rāhu.
An epithet of Patañjali, the author of the Mahābhāṣya on Pāṇini's Sūtras
फणिभाषितभाष्यफक्किका
N.*
 2.95.
Comp.
 इन्द्रः, ईश्वरः an epithet of the serpent-demon Śeṣa.
of Ananta, the lord of serpents.
of Patañjali.-केस(स)रः
=
 नागकेशर. -खेलः a quail. -तल्पगः an epithet of Viṣṇu (who uses Śeṣa as his couch).
पतिः an epithet of Śeṣa or of Vāsuki.
of Patañjali.-प्रियः wind. -फेनः opium. -भाष्यम् Mahābhāṣya (the commentary of Patañjali on Pāṇini's Sūtras).-भुज्
m.
a peacock.
an epithet of Garuḍa. -मुखम् a kind of spade used by house-breakers
Dk.*
 2.2. -लता, -वल्ली betel-pepper.
Apte 1890
English
फणिन् m. [फणा अस्त्यस्य इनि] 1 A hooded serpent, serpent or snake in general
उद्गिरतो यद्गरलं फणिनः पुष्णासि परिमलोद्गारैः Bv. 1. 12, 58
फणी मयूरस्य तले निषीदति Rs. 1. 13
R. 16. 17
Ku. 2. 21.
2 An epithet of Rāhu.
3 An epithet of Patañjali, the author of the Mahābhāṣya on Pāṇini's Sūtras
फणिभाषितभाष्यफक्किका N. 2. 95.
Comp.
इंद्रः,
ईश्वरः {1} an epithet of the serpentdemon Śeṣa. {2} of Ananta, the lord of serpents. {3} of Patañjali.
केश (स) रः = नागकेशर.
खेलः a quail.
तल्पगः an epithet of Vishṇu (who uses Śeṣa as his couch).
पतिः {1} an epithet of Śeṣa or of Vāsuki. {2} of Patañjali.
प्रियः wind.
फेनः opium.
भाष्यं Mahābhāshya (the commentary of Patañjali on Pāṇini's Sūtras).
भुज् m. {1} a peacock. {2} an epithet of Garuḍa.
मुखं a kind of spade used by house-breakers.
लता,
वल्ली betel-pepper.
Monier Williams Cologne
English
फणिन्
m.
 ‘hooded’, a serpent (esp. Coluber Naga),
Kāv.
Kathās.
Pur.
N.
 of Rāhu and Patañjali,
L.
Cat.
a species of shrub,
L.
फणिन्
n.
 (prob.) tin or lead,
Kālac.
Monier Williams 1872
English
फणिन्, ई, m. the hooded serpent, cobra di
capello, a serpent in general
an epithet of Rāhu
of Patañjali
a species of herb (= सर्पिणी).
—फ-
णि-कन्या, f. the daughter of a serpent-demon.
—फणि-केशर or फणि-केसर, अस्, अम्, m. n.
Mesua Roxburghii (= नाग-केसर).
—फणि-जा,
f. a species of plant (= Marāṭhī झरसी).
—फणि-
जिह्वा, f. ‘serpent's tongue, ’ N. of a plant (= महा-
शतावरी)
the plant Sida Cordifolia (= महा-स-
मङ्गा).
—फणि-जिह्विका, f. the plant Emblica
Officinalis
= फणि-जिह्वा.
—फणि-तल्प-ग, अस्,
m. ‘resorting to a serpent as a couch, ’ an epithet
of Viṣṇu.
—फणि-पति, इस्, m. ‘serpent-king, ’ N.
of the serpent Śeṣa
of Patañjali.
—फणि-प्रिय,
अस्, m. ‘serpent's friend, ’ wind.
—फणि-फेण, अस्,
m. ‘snake's saliva, ’ opium (= अहि-फेण).
—फणि-
भारिका, f. the tree Ficus Oppositifolia (= फ-
णिका).
—फणि-भाष्य, अम्, n. the commentary
of Patañjali (= महा-भाष्य).
—फणि-भुज्, क्,
m. ‘serpent-eater, ’ a peacock.
—फणि-मुख,
अम्, n. ‘serpent's mouth, ’ a kind of spade used by
housebreakers.
—फणि-लता or फणि-वल्ली, f. betel-
pepper (= नाग-वल्ली).
—फणि-हन्त्री, f. the plant
with which the ichneumon is said to cure itself after
the bite of a snake (= गन्ध-नाकुली).
—फणि-
हृत्, त्, f. a kind of plant (= क्षुद्रा दुर्-आलभा)।
—फणीन्द्र (°णि-इन्°), अस्, m. ‘serpent-chief, ’ an
epithet of the serpent-demon Śeṣa
an epithet of
Patañjali (= फणिन्).
—फणीन्द्रेश्वर(°र-ईश्°),
अस्, m., N. of one of the eight Vīta-rāgas of the
Buddhists
[cf. फणिकेश्वर।]
—फणीश (°णि-
ईश), अस्, m. ‘serpent-chief, ’ an epithet of Patañjali
(= फणिन्).
—फणीश्वर (°णि-ईश्°), अस्, m. ‘ser-
pent-chief, ’ an epithet of the serpent-demon Śeṣa
an epithet of Patañjali (= फणिन्).
Hindi
Hindi
साँप
Apte Hindi
Hindi
फणिन्
पुं*
 - फणा+इनि
"फणधारी साँप, सामान्य साँप, सर्प"
फणिन्
पुं*
 - -
राहु का विशेषण
फणिन्
पुं*
 - -
पतंजलि का विशेषण
Shabdartha Kaustubha
Kannada
फणिन्
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸರ್ಪ /ಹಾವು
निष्पत्तिः - > "इनिः" (५-२-११५)
व्युत्पत्तिः - > फणास्यास्ति
प्रयोगाः - > "अथ प्रयत्नोन्नमितानमत्फणैर्धृते कथञ्चित् फणिनां गणैरधः"
उल्लेखाः - > माघ० १-१३
फणिन्
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪತಂಜಲಿ ಮಹರ್ಷಿ /ವ್ಯಾಕರಣಮಹಾಭಾಷ್ಯವನ್ನು ರಚಿಸಿದ ಆದಿಶೇಷನ ಅವತಾರವಾದ ಒಬ್ಬ ಮುನಿ
प्रयोगाः - > "फणिभाषितभाष्यफक्किका"
उल्लेखाः - > नैष० २-९५
L R Vaidya
English
PaRin {% m. %} 1. The hooded serpent, फणी मयूरस्य तले निषीदति Rt.i.13, R.xvi.17, K.S.iii.21
2. an epithet of Rāhu
3. an epithet of Pantanjali, the author of the Mahābhāshya on Pāṇini’s sūtras, फणिभाषितभाष्यफक्किका Na.ii.95, (whether he is identical with the author of the Yogasūtra is not known).
भूतसङ्ख्या
Sanskrit
८, अनीक, अनुष्टुभ्, अहि, इभ, उरग, करटिन्, करिन्, करेणु, कर्मन्, कुज्जर, गज, गहन, गह्वर, तक्ष, तनु, दन्तिन्, दिक्, दिग्गज, दिङ्नाथ, दिश्, दुरित, द्विप, द्विरद, धी, धीगुण, नाग, नागेन्द्र, पद्मी, पन्नग, पवनभुक्, पीलुक, पुष्करिन्, प्रधान, प्रभावक, फणिन्, बुद्धिगुण, भद्र, भुजग, भुजङ्ग, भुजङ्गम, भूति, मङ्गल, मतङ्गज, मति, मद, मातङ्ग, यूथप, वन, वसु, वारण, विषभृद्वपु, व्याल, श्रिय, सर्प, सिद्धगुण, सिद्धि, सिन्धुर, सुण्डिप, स्तम्बेरम, स्तम्भेरम, हस्तिन्
Bopp
Latin
फणिन् m. (a फण vel फणा s. इन्) serpens. RITU-S. 1. 13. 18.
Aufrecht Catalogus Catalogorum
English
फणिन् or फणीश्वर a synonym of Patañjali. Oxf. 176^a.
177^a. 188^a.
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
वृषो गजोऽश्वः प्लवगः क्रौञ्चोऽब्जं स्वस्तिकः शशी ।
मकरः श्रीवत्सः खड्गी महिषः सूकरस्तथा ॥ ४७ ॥
श्येनो वज्रं मृगश्छागो नन्द्यावर्तो घटोऽपि च ।
कूर्मो नीलोत्पलं शङ्खः फणी सिंहोऽर्हतां ध्वजाः ॥ ४८ ॥
-wordlist-
तीर्थङ्करचिह्न (पुं), वृष (पुं), गज (पुं), अश्व (पुं), प्लवग (पुं), क्रौञ्च (पुं), अब्ज (क्ली), स्वस्तिक (पुं), शशिन् (पुं), मकर (पुं), श्रीवत्स (पुं), खड्गिन् (पुं), महिष (पुं), शूकर (पुं), श्येन (पुं), वज्र (क्ली), मृग (पुं), छाग (पुं), नन्द्यावर्त (पुं), घट (पुं), कूर्म (पुं), नीलोत्पल (क्ली), शङ्ख (पुं), फणिन् (पुं), सिंह (पुं)
नाममाला
Sanskrit
पन्नग, अहि, विषधर, लेलिहान, भुजङ्गम, नाग, उरग, फणिन्, सर्प
पन्नगोऽहिर्विषधरो लेलिहानो भुजङ्गमः ।
नागोरगौ फणी सर्पः तद्वैरी विनतात्मजः ॥ १२८ ॥
सुपर्णो गरुडस्तार्क्ष्यो गरुत्मान् शकुनीश्वरः ।
इन्द्रजिन्मन्त्रपूतात्मा वैनतेयो विषक्षयः ॥ १२९ ॥
verse 0.1.1.128
page 0065
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
फणिन्
पु०
 फणा अस्त्यस्य इनि । दर्वीकरे सर्पभेदे अमरः ।अहिशब्दे ५८१ पृ० तद्भेदाः दृश्याः । २ सर्पिणीनामकौ-षधौ स्त्री राजनि० । ३ शेषावतारे पतञ्जलमुनौ
पु०
 स चपाणिनीयभाष्यकारकः योगमूत्रकारकश्च तयौर्भेद ऐक्यं वा
Capeller
German
फणि॑न्
m.
 dass.
Bein. Rāhu's o. Patañjali's.
Stchoupak
French
फणिन्-
m.
 serpent à chaperon, serpent.
फणि-पति-
m.
 gros serpent
Śeṣa
Patañjali.
°मुख- nt. outil particulier (employé par les voleurs).
फणीन्द्र-
m.
 Śeṣa.