| YouTube Channel

प्लक्षद्वीप (plakSadvIpa)

 
Monier Williams Cologne
English
प्लक्ष—द्वीप
m.
n.
N.
 of a Dvīpa,
VP.
 (cf.
IW.
 420).
Shabdartha Kaustubha
Kannada
प्लक्षद्वीप
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸಪ್ತದ್ವೀಪಗಳಲ್ಲೊಂದು
वैजयन्तीकोषः
Sanskrit
Word: प्लक्षद्वीपः
Root: प्लक्षद्वीप
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒
Meaning(s):
⇒ Island surrounded by sugar-cane sea
Shloka(s):
3|1|11|1 ► प्लक्षद्वीपादयोऽप्येवं वृता इक्षूदकादिभिः। (भूमिकाण्डः/देशाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 3|1|11|1 ⇢ प्लक्षद्वीपः (प्लक्षद्वीप) (पुं) ⇒ Island surrounded by sugar-cane sea ⇒
Related word(s):
पुराणम्
English
प्लक्षद्वीप / PLAKṢADVĪPA. One of the seven dvīpas (islands). (See under Saptadvīpa.)
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
प्लक्षद्वीपः,
पुं,
 (प्लक्षतरूपलक्षितो द्वीपः ।) सप्त-द्वीपान्तर्गतद्बीपविशेषः । तस्य विवरणं यथा, सूत उवाच ।“जम्बुद्वीपस्य विस्ताराद्द्विगुणेन समन्ततः ।संवेष्टयित्वा क्षीरोदं प्लक्षद्बीपो व्यवस्थितः ॥
प्लक्षद्बीपे च विप्रेन्द्राः सप्तासन् कुलपर्व्वताः ।ऋज्वायताः सुपर्व्वाणः सिद्धसंघनिषेविताः ॥
गोमेरुः प्रथमस्तेषां द्बितीयश्चन्द्र उच्यते ।नारदो दुन्दुभिश्चैव सोमश्च ऋषभस्तथा ॥
विभ्राजः सप्तमः प्रोक्तो ब्रह्मणोऽत्यन्तवल्लभः ।तत्र देवर्षिगन्धर्व्वैः सिद्धैश्च भगवानजः ॥
उपास्यते स विश्वात्मा साक्षी सर्व्वस्य विश्वसृक ।तेषु पुण्या जनपदा नाधयो व्याधयोऽपि च ॥
न तत्र पापकर्त्तारः पुरुषा वा कदाचन ।तेषां नद्यः सप्त चैव वर्षाणान्तु समुद्रगाः ॥
तासु ब्रह्मर्षयो नित्यं पितामहमुपासते ।अनुतप्ता शिखी चैव विपाशा त्रिदिवा कृता ॥
अनृता सुकृता चैव नामतः परिकीर्त्तिताः ।क्षुद्रनद्यस्त्वसंख्याताः सरांसि सुबहून्यपि ॥
न वै तेषु युगावस्थाः पुरुषा वै चिरायुषः ।आर्य्यकाः कुरवाश्चैव विदशा भाविनस्तथा ॥
ब्रह्मक्षत्त्रियविट्शूद्रास्तस्मिन् द्बीपे प्रकीर्त्तिताः ।इज्यते भगवान् सोमो वर्णैस्तत्र निवासिभिः ॥
तेषाञ्च सोमसायुज्यं सारूप्यं मुनिपुङ्गवाः ।सर्व्वे धर्म्मपरा नित्यं नित्यं मुदितमानसाः ॥
पञ्चवर्षसहस्राणि जीवन्ति च निरामयाः ॥
”इति कौर्म्मे भुवनकोषे ४६ अध्यायः ॥
* ॥
अपि च “ऋषिरुवाच । अतःपरं प्लक्षादीनांप्रमाणलक्षणसंस्थानतो वर्षविभाग उपवर्ण्यते ।जम्बुद्वीपो यावत्प्रमाणविस्तारस्तावता क्षारो-दधिना परिवेष्टितो यथा मेरुर्जम्ब्वाख्येन । लवणो-दधिरपि ततो द्विगुणविशालेन प्लक्षाख्येन परि-क्षिप्तो यथा परिखा बाह्योपवनेन । प्लक्षोजम्बुप्रमाणो द्वीपाख्यातिकरो हिरण्मय उत्थितोयत्राग्निरुपास्ते सप्तजिह्वः । तस्याधिपतिः प्रिय-व्रतात्मज इध्मजिह्वस्तं द्बीपं सप्तवर्षाणि विभज्यसप्तवर्षनामभ्य आत्मजेभ्य आकलय्य स्वयमात्म-योगेनोपरराम । शिवं वयसं सुभद्रं शान्तं क्षेम-ममृतमभयमिति वर्षाणि । तेषु गिरयो नद्यश्चसप्तैवाभिज्ञाताः । मणिकूटो वज्रकूट इन्द्रसेनोज्योतिष्मान् सुवर्णो हिरण्यष्ठीवो मेघमाल इतिसेतुशैलाः । अरुणा नृमणा आङ्गिरसी सावित्रीसुप्रभाता ऋतम्भरा सत्यम्भरेति महानद्यः ।यासां जलोपस्पर्शनविधतरजस्तमसो हंसपतङ्गो-र्द्धायनसत्याङ्गसंज्ञाश्चत्वारो वर्णाः सहस्रायुषोविबुधोपमसन्दर्शनप्रजननाः स्वर्गद्वारं त्रय्याविद्यया भगवन्तं त्रयीमयं सूर्य्यमात्मानं यजन्ते ।प्रत्नस्य विष्णो रूपं यत् सत्यर्त्तस्य ब्रह्मणः । अमृ-तस्य च मृत्योश्च सूर्य्यमात्मानमीमहीति ॥
प्लक्षा-दिषु पञ्चसु पुरुषाणामायुरिन्द्रियमोजः सहोबलं बुद्धिर्विक्रम इति च सर्व्वेषामौत्पत्तिकीसिद्धिरविशेषेण वर्त्तते । प्लक्षश्च समानेनेक्षुरसोदेनावृतः ।” इति श्रीभागवते ५ स्कन्धे२० अध्यायः ॥