प्लक्ष (plakSa)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 प्लक्ष r. 1st cl. (प्लक्षति-ते) To eat.

 प्लक्ष m.
  (-क्षः)
	 1. Waved-leaf fig-tree,  (Ficus infectoria.)
	 2. Another
tree,  (Hibiscus populneoides.)
	 3. The holy fig,  (Fious religiosa.)
4. One of the seven Dwīpas or continents,  into which the world is
divided.
	 5. A private or back-door.
 E.
  प्लष् to burn,  Unādi aff.
   स, 
and अ substituted for the penultimate vowel.

Capeller Eng

English

 प्लक्ष॑ m.
  the holy fig-tree.

Yates

English

 प्लक्ष (क्षः) 1.
m.
  Waved leaf fig-tree
holy fig
 one of the 7 continents
of the world
 a private door.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Wilson

English

 प्लक्ष r. 1st cl. (प्लक्षति-ते) To eat.

 प्लक्ष
m.
  (-क्षः)
1 Waved leaf fig tree,  (Ficus infectoria.)
2 Another tree,  (Hibiscus populneoides.)
3 The holy fig,  (Ficus religiosa.)
4 One of the seven Dvīpas or continents,  into which the world is divided.
5 A private or back door.
E.
  प्लुष to burn,  Uṇādi aff.
   स,  and अ substituted for the
penultimate vowel.

Apte

English

प्लक्षः [plakṣḥ],  [प्लक्षते कीटैः प्लक्ष्-कर्मणि घञ्]

The Indian fig-tree
 प्लक्षप्ररोह इव सौधतलं विभेद R.*
  8.93
13.71
 कपित्थैः किंशुकैः प्लक्षैः Parṇāl.4.62.

One of the seven Dvīpas or continents of the world
 प्लक्षो जम्बूप्रमाणो द्वीपः ख्यातिकरो हिरण्मय उत्थितो यत्राग्निरुपास्ते सप्तजिह्वः Purāṇam. 

A side or back-door,  a private entrance.

The space at the side of a door. Comp.
   -जाता,  -समुद्रवाचका an epithet of the river Sarasvatī. -तीर्थम्,  -प्रस्रवणम्,  -राज् m.
   the place where the Sarasvatī rises. -द्वारम् a back-door,  a side-entrance
 Matsya P.*
  264.15.

Apte 1890

English

 प्लक्षः [प्लक्ष्यते कीटैः प्लक्ष्-कर्मणि घञ्] 1 {1} The Indian fig-tree
 प्लक्षप्ररोह इव सौधतलं बिभेद R. 8. 93
 13. 71. 
2 One of the seven Dvīpas or continents of the world. 
3 A side or back-door,  a private entrance. 
4 The space at the side of a door. 
Comp. 
जाता,  
समुद्रवाचका an epithet of the river Sarasvatī. 
तीर्थ,  प्रस्रवणं,  -राज् m. the place where the Sarasvatī rises. 

Monier Williams Cologne

English

 प्लक्ष॑ m.
  the waved-leaf fig-tree,  Ficus Infectoria (a large and beautiful tree with small white fruit),  AV.
   &c.
   &c.
  

 the holy fig-tree,  Ficus Religiosa,  L.
 

 Thespesia Populneoides,  L.
 

 a side door or the space at the s° of a d°,  L.
 

 =
  द्वीप,  Pur.
 

 N.
  of a man,  TBr.
  

 (with प्रास्रवण) =
  -प्रस्रवण,  TāṇḍBr.
  
 ŚrS.
 

Monier Williams 1872

English

 प्लक्ष प्लक्ष,  अस्,  m. (said to be fr. rt.
प्लुष्,  to burn),  the waved-leaf fig-tree or Ficus Infec-
toria (a large and beautiful tree with small white
fruit)
 the holy fig-tree,  Ficus Religiosa
 the tree
Hibiscus Populneoides,  Thespesia Populneoides
 a
side door,  private or back door
 the space at the
side of a door
 one of the seven Dvīpas or continents
into which the world is divided
 N. of a man
 (आ), 
f. a N. of the river Sarasvatī.
—प्लक्ष-जाता,  f.
‘rising near the fig-tree, ’ an epithet of the Sarasvatī.
—प्लक्ष-तीर्थ,  अम्,  n.,  N. of a place of pil-
grimage.
—प्लक्ष-प्रस्रवण,  अम्,  n. ‘the
fig-tree source, ’ N. of the place where the Sarasvatī
takes its rise.
—प्लक्ष-राज,  अस्,  m. ‘king of the
fig-trees, ’ N. of the place where the Sarasvatī becomes
visible.
—प्लक्ष-वत्,  आन्,  अती,  अत्,  surrounded by
fig-trees (Ficus Infectoria)
 (अती),  f.,  N. of a river
(perhaps the Sarasvatī).
—प्लक्ष-समुद्र-वा-
चका,  f. an epithet of the river Sarasvatī.
—प्लक्ष-
स्रवण,  अम्,  n.,  N. of the place where the Saras-
vatī becomes visible
 [cf. प्लक्ष-प्रस्रवण।]
—प्लक्षावतरण (°ष-अव्°),  अम्,  n.,  N. of a
place of pilgrimage.

Macdonell

English

 प्लक्ष plakṣá,  m.
  wavy-leaved fig-tree (Ficus 🞄infectoria): (a) -prasravaṇa,  -rāja,  m.
  🞄N. of a locality where the Sarasvatī rises
 🞄-sravaṇa,  n.
  id..

Benfey

English

 प्लक्ष प्लक्ष,  m.
 
 1. The holy fig-
tree,  Ficus religiosa,  Nal. 12,  4.
 2. The
waved-leaf fig-tree,  Ficus infectoria.
 3. Another tree,  Hibiscus populneoides.
 4. One of the seven Dvīpas or divisions
of the world.
 5. A side door.

Apte Hindi

Hindi

प्लक्षः
पुं*
  - प्लक्ष् +  घञ्
"वटवृक्ष,  गूलर का पेड़"

प्लक्षः
पुं*
  - प्लक्ष् +  घञ्
संसार के सात द्वीपों में से एक

प्लक्षः
पुं*
  - प्लक्ष् +  घञ्
"पार्श्व द्वार या पिछवाड़े का दरवाजा,   निजी गुप्त द्वार"

Shabdartha Kaustubha

Kannada

प्लक्ष
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಜುಲ್ಲಿ ಗಿಡ
प्लक्ष
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಬಸುರಿ ಗಿಡ
प्लक्ष
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅರಳಿ ಮರ
प्लक्ष
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಒಂದು ದ್ವೀಪ
विस्तारः - > "प्लक्षो जटीगर्दभाण्डद्वीपभित्कुञ्जराशने" - मेदि०

L R Vaidya

English

 plakza {% m. %} 1. The Indian fig tree,  प्लक्षप्ररोह इव सौधतलं बिभेद R.viii.93
 2. one of the seven continents of the world (in mythology)
 3. a side-door,  a private entrance.

Bopp

Latin

 प्लक्ष m. nomen arboris (Wils.:
1) The waved leaf fig tree, 
ficus infectoria.
2) Another tree,  Hibiscus po-
pulneoides.
3) The holy fig,  Ficus religiosa).
N. 12. 4.

Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch

German

 प्लक्ष 1. m. b) *Ficus religiosa,  Buddhacaritam 17,  26.

वैजयन्तीकोषः

Sanskrit

Word: प्लक्षः
Root: प्लक्ष
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒ 
Meaning(s):
⇒ Fig-tree
 Tamil Iral̤i
Shloka(s):
3|3|28|2 ► प्लक्षस्तु पर्कटिजटिकलापिगिरिलक्ष्मणाः॥ (भूमिकाण्डः/वनाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 3|3|28|2 ⇢ प्लक्षः (प्लक्ष) (पुं) ⇒ Fig-tree
 Tamil Iral̤i ⇒ 
➠ 3|3|28|2 ⇢ पर्कटि (पर्कटिन्) (पुं) ⇒ Fig-tree
 Tamil Eral̤i ⇒ 
➠ 3|3|28|2 ⇢ जटि (जटिन्) (पुं) ⇒ Fig-tree
 Tāmil Eral̤i ⇒ 
➠ 3|3|28|2 ⇢ कलापि (कलापिन्) (पुं) ⇒ Fig-tree
 Tamil Iral̤i ⇒ 
➠ 3|3|28|2 ⇢ गिरिलक्ष्मणः (गिरिलक्ष्मण) (पुं) ⇒ Fig-tree ⇒ 
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः ➡ वृक्षः
    

Vedic Reference

English

 1. Plakṣa is the name of the waved leaf fig-tree (Ficus
infectoria),  a large and beautiful tree with small white fruit.
It is mentioned in the Atharvaveda^1 and the Taittirīya Saṃhitā^2
along with the Nyagrodha and the Parṇa. Its name is altered
in the latter Saṃhitā^3 to Prakṣa for the sake of an etymology.
It is also mentioned in the Brāhmaṇas.^4
1) v. 5,  5.
2) vii. 4,  12,  1. Cf. iii. 4,  8,  4
Maitrāyaṇī Saṃhitā,  iii. 10,  2.
3) vi. 3,  10,  2.
4) Aitareya Brāhmaṇa,  vii. 32
 viii. 16
Taittirīya Brāhmaṇa,  iii. 8,  19,  2
 Śata-
patha Brāhmaṇa,  iii. 8,  3,  10,  12,  etc.
Cf. Zimmer,  Altindisches Leben,  58.

अमरकोशः

Sanskrit

Word:  प्लक्षः
Root:  प्लक्ष
Gender:  पुं
Number:  all
Meaning(s): 
⇒ holy fig-tree
⇒ waved-leaf fig-tree
⇒ holy fig tree [Ficus Religiosa]
⇒ holy fig tree [Ficus Religiosa - Bot.]
⇒ side door or the space at the space of a door
⇒ Indian tulip tree [Thespesia populneoides - Bot.]
⇒ white-fruited wavy leaf fig tree [Ficus Infectoria - Bot.]
Shloka(s): 
2|4|32|2 ► प्लक्षो जटी पर्कटी स्यान्न्यग्रोधो बहुपाद्वटः॥ (वनौषधिवर्गः)
Synonym(s): 
➠ 2|4|32|2 ⇢ प्लक्षः (प्लक्ष) (पुं) ⇒ holy fig-tree, waved-leaf fig-tree, holy fig tree [Ficus Religiosa], holy fig tree [Ficus Religiosa - Bot.], side door or the space at the space of a door, Indian tulip tree [Thespesia populneoides - Bot.], white-fruited wavy leaf fig tree [Ficus Infectoria - Bot.]
➠ 2|4|32|2 ⇢ जटि (जटिन्) (पुं) ⇒ ziva, ascetic, pratuda bird, elephant 6o years old, white-fruited wavy leaf fig tree [Ficus Infectoria - Bot.]
➠ 2|4|32|2 ⇢ पर्कटिः (पर्कटि) (पुं)
Related word(s): 
परा_अपरासंबन्धः ➡ वृक्षः
जातिः ➡ वृक्षः
अवयव_अवयवीसंबन्धः ➡ प्लक्षस्य_फलम्
    

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 प्लक्ष,  ञ भक्षणे । इति कविकल्पद्रुमः ॥
 (भ्वा०-उभ०-सक०-सेट् ।) अन्तःस्थतृतीययुक्तः । ञ, प्लक्षति प्लक्षते । इति दुर्गादासः ॥

 प्लक्षः,  पुं,
   (प्लक्ष्यते भक्ष्यते विहगादिभिरिति । प्लक्ष+ कर्म्मणि घञ् ।) वृक्षविशेषः । पाकुड इतिभाषा । तत्पर्य्यायः । जटी २ पर्कटी ३ । इत्य-मरः ॥
 पर्कटिः ४ प्लक्ष ५ प्लीक्षा ६ जटिः ७ ।इति शब्दरत्नावली ॥
 कपीतनः ८ क्षीरी ९सुपार्श्वः १० कमण्डलुः ११ शृङ्गी १२ अव-रोहशाखी १३ गर्द्दभाण्डः १४ कपीतकः १५दृढप्ररोहः १६ प्लवकः १७ प्लवङ्गः १८ महा-बलः १९ ॥
 ह्रस्वप्लक्षपर्य्यायः । सूक्ष्मः २०सुशीतः २१ शीतवर्य्यकः २२ पुण्ड्रः २३ महा-वरोहः २४ ह्रस्वपर्णः २५ पिम्बरिः २६ भिदुरः२७ मङ्गलच्छायः २८ । अस्य गुणाः । कटु-त्वम् । कषायत्वम् । शिशिरत्वम् । रक्तदोष-मूर्च्छाभ्रमप्रलापनाशित्वञ्च । इति राजनि-र्घण्टः ॥
 व्रणयोनिगददाहपित्तकफशोथरक्तपित्तनाशित्वम् । पर्कटी च स्त्रियामपि । इतिभावप्रकाशः ॥
 कन्दरालवृक्षः । द्बीपभेदः ।अश्वत्थवृक्षः । इति मेदिनी । षे,  १७ ॥
 पक्षकः ।इति हेमचन्द्रः ॥

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 प्लक्ष भक्षणे भ्वा०
  उभ०
  सक०
  सेट् । प्लक्षति ते अप्लक्षीत् अप्ल-क्षिष्ट पप्लक्ष क्षे । प्लक्षः ।

 प्लक्ष पु०
  प्लक्ष्यते कीटैः प्लक्ष--कर्मणि घञ् । (पाकुड) १ वृक्षेअमरः । प्रक्ष्लसमीपस्थानात् २ निःसृतायां धरस्वत्यांच भा० व० ८४ अ० । तस्याः प्लक्षप्रस्रवणात् जातणात्तथात्वम् “प्रभवश्च सरस्वत्याः प्लक्षप्रस्रवणं मतम्” भा० श०५० अ० । ३ प्लक्षद्वीपचिह्निते द्वीपभेदे पु०
 “प्लक्षो जम्बूप्रमाणो द्वीपः ख्यातिकरो हिरण्मय उत्थितोयत्राग्निरुपास्ते सप्तजिह्वः । तस्याधिपतिः प्रियव्रता-त्मज इध्वजिह्वः स्वं द्वीप्रं सप्त वर्षाणि विभज्य सप्तवर्ष-नामभ्य आत्मजेभ्य आकलथ्य स्वयमात्मयोगेनोपरराम ।शिवं यवस सुभद्रं शान्तं क्षेमममृतमभयमिति वर्षा-णि । तेषु गिरयो नद्यश्च सप्तैवामिज्ञाताः मणिकूटोवज्रकूटः शतशृङ्ग इन्द्रसेनो ज्योतिष्मान् सुवर्णो हिर-ण्यष्ठीवो मेघमाल इति सेतुशैलाः । अरुणा नृम्णाऽऽ-ङ्गिरसी सावित्री सुप्रभाता ऋतम्भरा सत्यम्भरेतिमहानद्यः । यासां जलोपस्पर्शनविधूतंरजस्तमसोहंस-पतङ्गोर्ध्वायनसत्याङ्गसंज्ञाश्चत्वारो वर्णाः सहस्रायुषोविबुधोपमसन्दर्शनप्रजननाः स्वर्गद्वारं त्रय्या विद्ययाभगवन्तं त्रयीमयं सूर्य्यमात्मानं यजन्ते” भाग० ५ । २० ।“क्षारोदेन यथा द्वीपी जम्बुसंज्ञोऽभिवेष्टितः । संवेष्ट्य-क्षारमुदधिं प्लक्षद्वीपस्तथा स्थितः । जम्बुद्वीपस्य विस्तारःशतसाहस्रसस्मितः । स एव द्विगुणो व्रह्मन्! प्लक्षद्वीपो-ऽप्युदाहृतः । सप्त मेधातिथेः पुत्राः प्लक्षद्वीपेश्वरस्य वै ।ज्येष्ठः शान्तभयो नाम शैशिरस्तदनन्तरः । सुखोदय-न्तथानन्दः शिवः क्षेमक एव च । ध्रुवश्च सप्तमस्तेषांप्लक्षद्वीपेश्वरा इमे । पूर्वं शान्तभयं वर्षं शिशिरं सुखदंतथा । आनन्दश्च शिवर्ञ्चैव क्षेमकः ध्रुवएव च । मर्य्यादाकारकास्तेषां तथान्ये वर्षपर्बता । सप्तैव तेषां नामानिशृणुष्व मुनिसत्तम! । गोमेदश्चैव चन्द्रश्च नारदो दु-न्दुभिस्तथा । सोमकः सुमनाः शैलो वैभ्राजश्चैव सप्तमः ।वर्षाचलेषु रम्येषु सर्वेष्वेतेषु चानघाः । वसन्ति देवग-न्धर्वसहिताः सततं प्रजाः । तेषु पुण्याः जनपदाश्चिराच्चम्रियते जनः । नाधयो व्याधयो वापि सर्वकालसुखंहि तत् । तेषां नद्यश्च सप्तैव वर्षाणान्तु समुद्रगाः ।नामतस्ताः प्रवक्ष्यामि श्रुताः पापं हरन्ति याः । अनुतप्ताशिखा चैव विपापा दिविगा क्रमुः । अमृता सुकृताचैव सप्तैतास्तत्र निम्नगाः । एते शैलास्तथा नद्यः प्र-धानाः कथितास्तव । क्षुद्रनद्यस्तथा शैलास्तत्र सन्ति सह-स्रशः । ताः पिवन्ति सदा हृष्टा नदीर्जनपदास्तु ते ।अपसर्पिणी न तेषां वै न चैवोत्सर्पिणी प्रजा । नतत्रास्ति युगावस्था तेषु स्थानेषु सप्तसु । त्रेतायुगसमःकालः सर्वदैव महामुने!” विष्णुपु०  । कल्पभेदान्नामभेदः ।तदुत्तरं वनस्य णत्वम् प्लक्षवणम् । प्लक्षस्यादूरदेशादि छनडा० कुकुच् । प्लक्षकीय तत्समीपादौ त्रि०
  ।

Capeller

German

 प्लक्ष॑ m.
  N. eines Baumes
 Abstr. प्लक्षत्व॑.

Burnouf

French

 प्लक्ष प्लक्ष m.
  ficus infectoria et f.
  religiosa
 hibiscus
populneoïdes
 bot.
		 Un des 7 grands dvīpas.
		 Porte de derrière.

Stchoupak

French

 प्लक्ष-
 m.
  figuier indien,  Ficus Infectoria 
 n.
  d'un Dvīpa 
 -आ-
f.
  ép. de la rivière Sarasvatī 
 -वती- id. (?).
°जाता- f.
  Sarasvatī.
°प्ररोह- m.
  pousse d'un figuier.
°राज- m.
  n.
  de l'endroit où jaillit la Sarasvatī.
प्लक्षावतरण- nt. n.
  d'un lieu de pèlerinage.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.