| YouTube Channel

प्रोषितभर्तृका (proSitabhartRkA)

 
शब्दसागरः
English
प्रोषितभर्तृका
f.
 (-का) A woman whose husband is absent.
E.
 प्रोषित ab-
road, भर्त्तृ a husband,
aff.
 कन् and टाप् ।
Yates
English
प्रोषित-भर्तृका (का) 1.
f.
 A woman
whose husband is absent.
Wilson
English
प्रोषितभर्तृका
f.
 (-का) A woman whose husband is absent.
E.
 प्रोषित abroad, भर्तृ a husband,
aff.
 कन् and टाप्.
Monier Williams Cologne
English
प्रोषित—भर्तृका
f.
 (a wife) whose husband is abroad
Apte Hindi
Hindi
प्रोषितभर्तृका
स्त्री*
 प्रोषित-भर्तृका -
"वह स्त्री जिसका पति परदेश गया हो, शृंगारकाव्यान्तर्गत आठ नायिकाओं में से एक"
L R Vaidya
English
prozita-BartfkA {% f. %} a woman whose husband is abroad (considered as one of the eight Nāyikās
the S.D. thus describes her- नानाकार्यवशद्यस्या दूरदेशं गतः पतिः । सा मनोभवदुःखार्ता भवेत् प्रोषितभर्तृका).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
प्रोषितभर्त्तृका,
स्त्री,
 (प्रोषितो विदेशगतो भर्त्तायस्याः । समसान्तकप्प्रत्ययः ।) विदेशस्य-पतिका । इति जटाधरः ॥
स्वीयादिनायिका-भेदः । तस्या लक्षणं यथा । देशान्तरे गतेभर्त्तरि सन्तापाकुला प्रोषितभर्त्तृका । अस्या-श्चेष्टा दशावस्था । यथा । पत्यभिलाषः १चिन्ता २ स्मृतिः ३ गुणोत्कीर्त्तनम् ४ उद्वेगः५ विलापः ६ उन्मादः ७ व्याधिः ८ जडता ९निधनम् १० । मुग्धा प्रोषितभर्त्तृका यथा, --“दुःखं दीर्घतरं वहन्त्यपि सखीवर्गाय नो भाषतेशैवालैः शयनं सृजन्त्यपि पुनः शेते न वालज्जया ।कण्ठे गद्गदवाचमञ्चति दृशा धत्ते न वास्पोदकंसन्तापं सहते यदम्बुजमुखी तद्बेद चेतोभवः ॥
”मध्या प्रोषितभर्त्तृका यथा, --“वासस्तदेव वपुषो वलयन्तदेवहस्तस्य सैव जघनस्य च रत्नकाञ्ची ।वाचालभृङ्गसुभगे सुरतौ समस्त-मद्याधिकं भवति तत् सखि किन्निदानम् ॥
”प्रगल्भा प्रोषितभर्त्तृका यथा, --“माला बालाम्बुजदलमयी मौक्तिकी हार-यष्टिःकाञ्ची स्थानात् प्रसरति हरौसुभ्रुवः प्रस्थितैव ।अन्यद्ब्रूमः किमपि धमनी विद्यते वा नवेतिज्ञातुं बाह्वोरहह वलयं पाणिमूलं प्रयाति ॥
”परकीया प्रोषितभर्त्तृका यथा, --“श्वश्रूः पद्मदलं ददाति तदपि भ्रूसंज्ञया गृह्यतेसद्यो मर्म्मरशङ्कया न च तया संस्पृश्यतेपाणिना ।यातुर्व्वाचि सुहृज्जनस्य वचसा प्रत्युत्तरं दीयतेश्वासः किन्तु न मुच्यते हुतवहक्रूरः कुरङ्गी-दृशा ॥
”सामान्यवनिता प्रोषितभर्त्तृका यथा, --“विरहविदितमन्तःप्रेम विज्ञाय कान्तःपुनरपि वसु तस्मादेत्य मे दास्यतीति ।भरिचनिचयमक्ष्णोर्न्यस्य वास्पोदबिन्दून्सृजति च पुरयोषिद्द्वारदेशोपविष्टा ॥
”इति रसमञ्जरी ॥
(अस्याः अकर्त्तव्यं यदुक्तं चिन्तामणौ तद्यथा, “हास्यं परगृहे यानं समाजोत्सवदर्शनम् ।क्रीडां शरीरसंस्कारं त्यजेत् प्रोषितभर्त्तृका ॥
”)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
प्रोषितभर्तृका स्त्री प्रोषितः भर्त्ता यस्या कप् । यस्याःपतिः विदेशं गतस्तस्यां स्त्रियाम् “नानाकार्य्यावशाद्यस्यादूरदेशं गतः पतिः । सा मनोभवदुःखार्त्ता भवेत्प्रोषितभर्तृका” सा० द० ।