| YouTube Channel

प्रेतश्राद्ध (pretazrAddha)

 
Spoken Sanskrit
English
प्रेतश्राद्ध pretazrAddha
n.
 obsequial ceremonies performed for a relative at death and every month for a year and at every anniversary after death
Monier Williams Cologne
English
प्रेत—श्राद्ध
n.
 the obsequial ceremonies performed for a relative at death and every month for a year and at every anniversary after death.
Apte Hindi
Hindi
प्रेतश्राद्धम्
नपुं*
 प्रेत-श्राद्धम् -
किसी मृत संबंधी के निमित्त वरसी से पहले-पहले किये जाने वाली और्ध्वदेहिक क्रियाएँ
L R Vaidya
English
preta-SrAdDa {% n. %} obsequial offerings to the departed during the year of his death.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
प्रेतश्राद्धं,
क्ली,
 (प्रेताय प्रेतोद्देश्यकं वा श्राद्धम् ।)प्रेतोद्देश्यकश्राद्धम् । तदनुष्ठानं यथा । तत्रगोभिलः । अथैकोद्दिष्टमेकं पवित्रमेकोऽर्घ एकःपिण्डो नावाहनं नाग्नौकरणं नात्र विश्वेदेवाःस्वदितमिति तृप्तिप्रश्नः । उपतिष्ठतामित्यक्षय्य-स्थाने अभिरम्यतामिति विसर्गोऽभिरतो-ऽस्मीति प्रतिवचनमेतत् प्रेतश्राद्धमिति । इतिश्राद्धतत्त्वम् ॥
* ॥
तच्च नवश्राद्धं तत्तु साग्निक-कर्त्तव्यं चतुर्थपञ्चमनवमैकादशाहेषु प्रेतश्राद्धम् ।यथा यमः ।“चतुर्थे पञ्चमे चैव नवमैकादशे तथा ।तदत्र दीयते जन्तोस्तन्नवश्राद्धमुच्यते ॥
”इति श्राद्धविवेकः ॥
* ॥
साग्निनिरग्न्युभयकर्त्तव्यं आद्यश्राद्धादिसपिण्डी-करणान्तं श्राद्धम् । यथा, --“द्वादश प्रतिमास्यानि आद्यं षाण्मासिके तथा ।सपिण्डीकरणञ्चैव इत्येतत् श्राद्धषोडशम् ॥
”इति श्राद्धतत्त्वम् ॥
* ॥
अम्बुघटश्राद्धम् । तत्तु संवत्सरं यावत् प्रत्यहंप्रेतोद्देश्यकान्नजलदानरूपम् । यथा । पार-स्करः । अहरहरन्नमस्मै ब्राह्मणायोदकुम्भञ्चदद्यात् पिण्डमप्येके निगृणन्ति । ददतीत्यर्थः । इतिश्राद्धविवेकः ॥
* ॥
गयादितीर्थद्रव्यादिप्राप्ति-निमित्तमेकोद्दिष्टश्राद्धम् । यथा, --“पितृयज्ञन्तु निर्व्वर्त्त्य मासिके श्राद्ध एव तु ।श्राद्धं प्रतिरुचौ चैव मातापित्रोर्मृताहनि ॥
असपिण्डीकृतं प्रेतमेकोद्दिष्टेन तर्पयेत् ॥
तेनाम्बुघटश्राद्धे मृताहविहितमासिके तथाविशिष्टतीर्थद्रव्यादिप्राप्तौ प्रेतश्राद्धकरणेच्छायांमातापित्रोर्म्मृताहनि च असपिण्डीकृतं प्रेत-मेकोद्दिष्टेन तर्पयेत् ।” इति श्राद्धतत्त्वम् ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
प्रेतश्राद्ध
न०
 प्रेतोद्देश्यकं श्राद्धम् । प्रेतोद्देश्यके आद्यश्रा-द्धादिसपिण्डीकरणान्तश्राद्धे तस्य गौणकालादि ति० त०उक्तम् यथा “मासेऽन्यस्मिन् तिथौ तस्मिन् तदा दद्या-द्विचक्षणः” । तथा श्रा० त० दर्शितं यथा“षोडशश्राद्धानां यत्पतितं कृष्णैकादश्यां तत्कर्त्तव्यम् ।तथा च लघुहारीतः “श्राद्धविघ्ने समुत्पन्ने मृताहा-ऽविदिते तथा । एकादश्यां प्रकुर्वीत कृष्णपक्षे विशेषतः” ।विशेषत इत्यमावस्यापेक्षया तस्यामपि विघ्नादौ विधानात् ।यथा हेमाद्रिधृतं षट्त्रिंशन्मतम् “मासिके चाव्दिकेत्वह्नि संप्राप्ते मृतसूतके । वदन्ति शुद्धौ तत्कार्यं दर्शेचापि विचक्षणैः” । राजमार्त्तण्डे “श्राद्धविघ्ने समुत्पन्नेअन्तरा मृतसूतके । एकादश्यां प्रकुर्वीत कृष्णपक्षे विशेषतः । श्राद्धविघ्ने समुत्पन्ने मृतस्याबिदिते तथा ।अमावस्यां प्रकुर्वीत वदन्त्येके मनीषिणः” । अत्र मृतसू-तकोपदानात् ऋष्यशृङ्गवचनेऽशौचपदमेतत्परम् । यत्त्व-न्तरा मृतसूतकेऽप्येकादश्यां श्राद्धविधानं तत् “देये पितृणांश्राद्धे तु अशौचं जायते यदि । तदशौचे व्यतीते तुतेषां श्राद्धं विधीयते । शुचीभूतेन दातव्यं या तिथिःप्रतिपद्यते । सा तिथिस्तस्य कर्त्तव्या नत्वन्या वै कदा-चन” इति ऋस्यशृङ्गवचन विरोधात् अशौचान्तदिनेमलमासादिरूपविघ्नान्तरेण तदकरणे । अतएव श्राद्धवि-वेके अपाटवाद्यशौचाभ्यामपि पतितमेकोद्दिष्टमेकादश्या-मशौचान्ते च मलमासे न कर्त्तव्यं किन्तु मलमासाव्या-प्रकृष्णैकादश्यामेवेत्युक्तम्” ।