| YouTube Channel

प्रीतिः (prItiH)

 
Apte
English
प्रीतिः [prītiḥ], [प्री भावे क्तिच्]
f.
 Pleasure, happiness, satisfaction, delight, gladness, joy, gratification
निहत्य धार्त- राष्ट्रान् नः का प्रीतिः स्याज्जनार्दन
Bg.*
 1.36
Bhāg.*
 1.23.32. भुवनालोकनप्रीतिः
Ku.*
 2.45
6.21
R.*
 2.51
Me.*
 64.
Favour, kindness.
Love, affection, regard
प्रीतिप्रमुख- वचनं स्वागतं व्याजहार
Me.*
 4, 16
R.*
 1.57
12.54.
Liking or fondness for, delight in, addiction to
द्यूत˚, मृगया˚.
Friendliness, amity.
Conciliation.
A symbolical expression for the letter ध.
N.
 of a wife of Cupid and rival of Rati
(स चानङ्गवती वेश्या कामदेवस्य सांप्रतम् । पत्नी, सपत्नी संजाता रत्याः प्रीतिरिति श्रुता ॥ Matsya
P.
 ).
Longing (अभिलाषा)
प्रीतिरेषा कथं रामो राजा स्यान्मयि जीवति ॥ एषा ह्यस्य परा प्रीतिर्हृदि संपरिवर्तते ।
Rām.*
 2.1.36-37.
N.
 of a श्रुति.
The 2nd of the 27 astrological Yogas.
Comp.
 -कर
a.
 producing love, kind, agreeable.-कर्मन्
n.
 an act of friendship or love, a kind action. -च्छेदः destruction of joy
Mk. -जुषा
N.
 of the wife of अनिरुद्ध. -तृष्
m.
N.
 of cupid. -द
a.
 inspiring love
giving pleasure, pleasing. (-दः) a jester or buffoon in a play. -दत्त
a.
 given through affection. (-दत्तम्) property given to a female by her relatives, particularly by her father-in law or mother-in-law at the time of marriage
प्रीत्या दत्तं तु यत् किंचित् श्वश्र्वा वा श्वशुरेण वा । पाद- वन्दनिकं चैव प्रीतिदत्तं तदुच्यते ॥ Kātyāyana. -दानम्, -दायः a gift of love, a friendly present
तदवसरो$यं प्रीतिदायस्य
Māl.
 4
R.*
 15.68. -धनम् money given through love or friendship. -पात्रम् an object of love, any beloved person or object. -पुरोग
a.
 affectionate, loving. -पूर्वम्, पूर्वकम्ind. kindly, affectionately. -प्रमुख
a.
 friendly, affectionate, full of love, kind
Me.*
 4. -भाज्
a.
enjoying friendship, loved.
Contented
स्तनभरनमिताङ्गीरङ्गनाः प्रीति- भाजः
Ki.*
 6.47. -मनस्
a.
delighted in mind, pleased, happy.
kind, affectionate. -मय
a.
 arising from love or joy. -युज्
a.
 dear, affectionate, beloved
सखीनिव प्रीति- युजो$नुजीविनः
Ki.*
 1.1.
रसायनम् a collyrium made of love
मित्रं प्रीतिरसायनं नयनयोः
H.*
 183.
Any nectar-like beverage causing joy. -वचस्
n.
 , -वचनम् a friendly or kind speech. -वर्धन
a.
 increasing love or joy. (-नः) an epithet of Viṣṇu
प्रियकृत् प्रीतिवर्धनः Viṣṇusahasranāma. -वादः a friendly discussion. -विवाहः a love-marriage, love-match (based purely on love). -श्राद्धम् a sort of Śrāddha or obsequial ceremony performed in honour of the manes of both parents. -संयोगः relation of friendship. -संगतिः friendly alliance. -स्निग्ध
a.
 moist or wet through love (as the eyes).
Apte 1890
English
प्रीतिः [प्री भावे क्तिच्] 1 f. Pleasure, happiness, satisfaction, delight, gladness, joy, gratification
भुवनालोकनप्रीतिः Ku. 2. 45, 6. 21
R. 2. 51
Me. 62.
2 Favour, kindness.
3 Love, affection, regard
Me. 4, 16
R. 1. 57
12. 54.
4 Liking or fondness for, delight in, addiction to
द्यूत°, मृगया°.
5 Friendliness, amity.
6 Conciliation.
7 A symbolical expression for the letter ध.
8 N. of a wife of Cupid and rival of Rati
(सपत्नी संजाता रत्याः प्रीतिरिति श्रुता).
Comp.
कर a. producing love, kind, agreeable.
कर्मन् n. an act of friendship or love, a kind action.
जुषा N. of the wife of अनिरुद्ध.
तृष् m. N. of cupid.
द a. inspiring love
giving pleasure, pleasing. (
दः) a jester or buffoon in a play.
दत्त a. given through affection. (
त्तं) property given to a female by her relatives, particularly by her father-in-law or motherin-law at the time of marriage.
दानं,
दायः a gift of love, a friendly present
तदवसरोऽयं प्रीतिदायस्य Māl. 4
R. 15. 68.
धनं money given through love or friendship.
पात्रं an object of love, any beloved person or object.
पुरोग a. affectionate, loving.
पूर्वं, पूर्वकं ind. kindly, affectionately.
प्रमुख a. friendly, affectionate, full of love, kind
Me. 4.
भाज् a. enjoying friendship, loved.
मनस् a. {1} delighted in mind, pleased, happy. {2} kind, affectionate.
मय a. arising from love or joy.
युज् a. dear, affectionate, beloved
Ki. 1. 10.
वचस् n.,
वचनं a friendly or kind speech.
वर्धन a. increasing love or joy. (
नः) an epithet of Viṣṇu.
वादः a friendly discussion.
विवाहः a love-marriage, love-match (based purely on love).
श्राद्धं a sort of Śrāddha or obsequial ceremony performed in honour of the Manes of both parents.
स्निग्ध a. moist or wet through love (as the eyes).
Hindi
Hindi
खुशी
Apte Hindi
Hindi
प्रीतिः
स्त्री*
 - प्री + क्तिन्
"प्रसन्नता, आह्लाद, संतोष, खुशी, आनंद, हर्ष, तृप्ति"
प्रीतिः
स्त्री*
 - प्री + क्तिन्
"अनुग्रह, कृपालुता"
प्रीतिः
स्त्री*
 - प्री + क्तिन्
"प्रेम, स्नेह, आदर"
प्रीतिः
स्त्री*
 - प्री + क्तिन्
"पसन्द, चाह, खुशी, व्यसन"
प्रीतिः
स्त्री*
 - प्री + क्तिन्
"मित्रता, सौहार्द"
प्रीतिः
स्त्री*
 - प्री + क्तिन्
"कामदेव की एक पत्नी का नाम, रति की सौत"
प्रीतिः
स्त्री*
 - प्री+क्तिच्
प्रबल इच्छा
प्रीतिः
स्त्री*
 - प्री+क्तिच्
संगीत की श्रुति
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 प्रेम, प्रीतिः, अभिलाषः, स्नेहः, रागः, कामः, अनङ्गरागः, शृङ्गारः, शृंगारभावः, रति, अनुरागः
प्रणयः, भावः, प्रेमबन्धः
noun
स्त्रियाः पुरुषस्य च प्राणिनां मध्ये पारस्परिकस्नेहः यः रूपस्य गुणस्य सान्निध्यस्य कामवासनायाः वा कारणात् भवति।
"हीरराँझा इत्येतयोः, शिरीफरहाद इत्येतयोः, ढोलामारू इत्येतयोः प्रेम अमरं जातम्।"
Synonyms:
 वात्सल्यम्, स्नेहः, प्रीतिः, अनुरागः
noun
मातुः पुत्रे वर्तमानः प्रेमभावः।
"पुत्रान् पालयितुं मातुः वात्सल्यस्य आवश्यकता भवति।"
Synonyms:
 प्रीतिः, कामदेवी
noun
कामदेवस्य द्वितीया पत्नी।
"रतेः प्रियतमः आसीत् कामदेवः प्रीतेः अपेक्षया।"
Synonyms:
 स्नेहः, प्रीतिः, प्रेम, अनुरागः, अनुरक्तिः, रुचिः, अभिरुचिः, हार्द्दम्, प्रश्रयः, स्नेहभावः, प्रीतिभावः, प्रेमभावः
noun
कञ्चित् प्रति सौहार्दं कमपि अतिप्रियं मत्वा सर्वदा तत्सविधे वासार्थं प्रेरिका काचन मनोवृत्तिः वा।
"स्नेहः न स्वार्थास्पदम्। / पुत्रे मम महान् स्नेहः।"
Synonyms:
 वात्सल्यम्, वत्सलता, स्नेहः, प्रीतिः, अनुरक्तिः, अनुरागः, प्रेम
noun
कनीयसि ममता।
"नेहरुमहोदयस्य बालेषु महत् वात्सल्यम्। / न पुत्र(स्य) वात्सल्यमपाकरिष्यति। "
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
प्रीतिः,
स्त्री,
 (प्रीञ् तर्पणे + भावे क्तिन् ।) तृप्तिः ।(यथा, रामायणे । १ । ६८ । १२ ।“प्रतिज्ञां मम राजेन्द्र ! निर्वर्त्तयितुमर्हसि ।पुत्त्रयोरुभयोरेव प्रीतिं त्वसुपलप्स्यसे ॥
”)तत्पर्य्यायः । मुत् २ प्रमदः ३ हर्षः ४ प्रमोदः ५आमोदः ६ सम्मदः ७ आनन्दथुः ८ आनन्दः ९शर्म्म १० सातम् ११ सुखम् १२ । इत्यमरः ।१ । ४ । २४ ॥
केचिचु । मुदादिसप्तकं प्रीतौ ।आनन्दथ्वादिपञ्चकं सुखे इत्याहुः इति भरतः ॥
इष्टदर्शनजन्यं सुखम् । इति मोक्षधर्म्मे नील-कण्ठः ॥
कामपत्नी । इति मेदिनी । ते, ३४ ॥
सापुरा अनङ्गवती वेश्या आसीत् विभूतिद्बादशी-व्रतं कृत्वा रत्याः सपत्नी जाता । यथा, --“वेश्यानङ्गवती नाम विभूतिद्वादशीव्रतम् ।समाप्य माघमासस्य द्वादश्यां लवणाचलम् ॥
निवेदयन्ती गुरवे शय्याञ्चोपस्करान्विताम् ।अलंकृत्य हृषीकेशं सौवर्णामरपादपम् ॥
सा चानङ्गवती वेश्या कामदेवस्य साम्प्रतम् ।पत्नी सपत्नी संजाता रत्याः प्रीतिरिति श्रुता ॥
”इति मात्स्ये ८२ अध्यायः ॥
विष्कम्भादिसप्तविंशतियोगान्तर्गत द्बितीययोगः ।तत्र जातफलम् ।“प्रसूतिकाले यदि प्रीतियोगोनरो ह्यरोगः सुखवान् विनोदी ।रक्तानुरक्तो विदुषां प्रपन्नःसंप्रार्थितो यच्छति वित्तमेव ॥
”इति कोष्ठीप्रदीपः ॥
प्रेम । इति मेदिनी । ते, ३४ ॥
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“प्रीञ् तर्पणे”@} 2 आधृषीयः।
‘--यौ ञित्त्वसाफल्यात् प्रीणयेत् प्रयते प्रयेत्।’ 3 इति देवः।
4 प्रीणकः-णिका, 5 प्रायकः-यिका, 6 पिप्रीणयिषकः-पिप्राययिषकः-षिका, 7 प्रायकः-यिका, 8 पिप्रीषकः-षिका, 9 पेप्रीयकः-यिका
प्रीणयिता-त्री, पिप्रीणयिषिता-त्री, प्रेता-त्री, पिप्रीषिता-त्री, पेप्रीयिता-त्री
प्रीणयन्-न्ती, पिप्रीणयिषन्-न्ती, 10 प्रयन् 11 -न्ती, पिप्रीषन्-न्ती
-- 12 प्रीणयिष्यन्-पिप्रीणयिषिष्यन्-न्ती-ती, प्रेष्यन्-न्ती-ती, पिप्रीषिष्यन्-न्ती-ती
मित्रप्रीः-मित्रप्रियौ-मित्रप्रियः
-- प्रीणितम्-तः, पिप्रीणयिषितः-तवान्, प्रीतम्-तः, पिप्रीषितः, पेप्रीयितः-तवान्
प्रीणः, पिप्रीणयिषुः, प्रियः, पिप्रीषुः, प्रेप्रियः
प्रीणयितव्यम्, पिप्रीणयिषितव्यम्, प्रेतव्यम्, पिप्रीषितव्यम्, प्रेप्रीयितव्यम्
प्रीणनीयम्, पिप्रीणयिषणीयम्, प्रयणीयम्, पिप्रीषणीयम्, पेप्रीयणीयम्
प्रीण्यम्, पिप्रीणयिष्यम्, प्रेयम्, पिप्रीष्यम्, पेप्रीय्यम्
ईषत्प्रीणः-दुष्प्रीणः-सुप्रीणः, ईषत्प्रयः-दुष्प्रयः-सुप्रयः
-- -- प्रीण्यमानः, पिप्रीणयिष्यमाणः, प्रीयमाणः, पिप्रीष्यमाणः, पेप्रीय्यमाणः
प्रीणः, पिप्रीणयिषः, 13 प्रयः, पिप्रीषः, पेप्रीयः
प्रीणयितुम्, पिप्रीणयिषितुम्, प्रेतुम्, पिप्रीषितुम्, पेप्रीयितुम्
प्रीणना, पिप्रीणयिषा, प्रीतिः, पिप्रीषा, पेप्रीया
प्रीणनम्, पिप्रीणयिषणम्, प्रयणम्, पिप्रीषणम्, पेप्रीयणम्
प्रीणयित्वा, पिप्रीणयिषित्वा, प्रीत्वा, पिप्रीषित्वा, पेप्रीयित्वा
विप्रीण्य, विपिप्रीणयिष्य, विप्रीय, विपिप्रीष्य, विपेप्रीय्य
प्रीणम् २, प्रीणयित्वा २, पिप्रीणयिषम् २, पिप्रीणयिषित्वा २, प्रायम् २, प्रीत्वा २, पिप्रीषम् २, पिप्रीषित्वा २, पेप्रीयम् २
पेप्रीयित्वा २।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (१०७३)
02
=>
 (१०-चुरादिः-१८३७। सक। सेट्। उभ।)
03
=>
 (श्लो। २०)
04
=>
 [[३। ‘धूञ्प्रीञोर्नुग् वक्तव्यः’ (वा। ७-३-३७) इति ण्यन्ते सर्वत्र नुगागमो भवति। एतच्चाविशेषेण ण्यन्ते सर्वत्रेति मतेन लिखितम्।]]
05
=>
 [[४। ‘धूञ्प्रीञोः--’ (वा। ७-३-३७) इति नुगागमः ‘धूञ्’ साहचर्येण क्रैयादिकस्य प्रीणातेर्णावेवेति, हरदत्तादिमते तु नुगभावात् वृद्धौ, आयादेशे च रूपमेवम्। एवमेव तृजादिष्वपि प्राययिता-त्री इत्यादीनि रूपाणि यथायथमूह्यानि।]]
06
=>
 [[५। चुरादिप्रीञोऽपि नुगागमवादिनां पक्षे ण्यन्तात् सनि रूपमेवम्। हरदत्तादिमते तु पिप्राययिषकः इत्यादीनि रूपाणीति च ज्ञेयम्।]]
07
=>
 [[६। ‘आधृषाद् वा’ (ग। सू। चुरादौ) इति वचनेन णिचो वैकल्पिकत्वात्, णिजभावपक्षे शुद्धाद्रूपमेवम्।]]
08
=>
 [[७। णिजभावपक्षे सनि, ‘एकाच उपदेशे--’ (७-२-१०) इतीण्निषेधे, सनः कित्त्वे, दीर्घे च रूपम्। धातोरस्य चुरादिपठितस्य सेट्त्वेऽपि णिजभावपक्षे भ्वादिपाठेऽनिट्त्वं शास्त्रवशादिति ज्ञेयम्।]]
09
=>
 [[८। णिजभावपक्षे शुद्धात् यङन्ते रूपमेवमिति ज्ञेयम्।]]
10
=>
 [[९। णिजभावपक्षे शुद्धात्, ‘शेषात् कतरि--’ (१-३-७८) इति शतैव।]]
11
=>
 [[आ। ‘… स्वैरं तत्र जनान् प्रयन् विगलितश्रन्थान् कचान् ग्रन्थयन्।’ धा। का। ३। ५१।]]
12
=>
 [पृष्ठम्०९०५+ २५]
13
=>
 [[१। ‘एरच्’ (३-३-५६) इति भावे घञपवादोऽप्प्रत्ययः। ‘एरजण्यन्तानाम्’ इति मतं तु भाष्या सम्मतत्वादप्रामाणिकम्। स्पष्टमिदं कैयटे (३-२-१)।]]