| YouTube Channel

प्रीणनम् (prINanam)

 
Apte Hindi
Hindi
प्रीणनम्
नपुं*
 - प्रीण् + ल्युट्
"प्रसन्न करना, सन्तुष्ट करना"
प्रीणनम्
नपुं*
 - प्रीण् + ल्युट्
जो प्रसन्न या सन्तुष्ट करता है।
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 आतर्पणम्, प्रीणनम्
noun
माङ्गलिकं लेपनम्।
"विवाहात् पूर्वं हरिद्राचन्दनादिभिः कन्यायाः आतर्पणं क्रियते।"
Synonyms:
 तर्पणम्, प्रीणनम्, अवनम्, आप्यायनम्
noun
तृप्तिसम्पादनस्य क्रिया।
"पितॄणां तर्पणं पितृपक्षे क्रियते।"
अमरकोशः
Sanskrit
Word: प्रीणनम्
Root: प्रीणन
Gender: नपुं
Number: all
Meaning(s):
⇒ soothing
⇒ pleasing
⇒ appeasing
⇒ gratifying
⇒ act of pleasing or delighting or satisfying
⇒ means of pleasing or delighting or satisfying
Shloka(s):
3|2|4|2 ► विधूननं विधुवनं तर्पणं प्रीणनावनम्॥ (विशेष्यनिघ्नवर्गः)
Synonym(s):
➠ 3|2|4|2 ⇢ तर्पणम् (तर्पण) (नपुं) ⇒ food, fuel, satiating, saturation, refreshing, gladdening, refreshment, filling the eyes
➠ 3|2|4|2 ⇢ प्रीणनम् (प्रीणन) (नपुं) ⇒ soothing, pleasing, appeasing, gratifying, act of pleasing or delighting or satisfying, means of pleasing or delighting or satisfying
➠ 3|2|4|2 ⇢ अवनम् (अवन) (नपुं) ⇒ joy, wish, speed, desire, favour, pleasure, preserving, protection, a preserver, preservation, satisfaction
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः ➡ क्रिया
जातिः ➡ क्रिया
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“प्रीञ् तर्पणे”@} 2 आधृषीयः।
‘--यौ ञित्त्वसाफल्यात् प्रीणयेत् प्रयते प्रयेत्।’ 3 इति देवः।
4 प्रीणकः-णिका, 5 प्रायकः-यिका, 6 पिप्रीणयिषकः-पिप्राययिषकः-षिका, 7 प्रायकः-यिका, 8 पिप्रीषकः-षिका, 9 पेप्रीयकः-यिका
प्रीणयिता-त्री, पिप्रीणयिषिता-त्री, प्रेता-त्री, पिप्रीषिता-त्री, पेप्रीयिता-त्री
प्रीणयन्-न्ती, पिप्रीणयिषन्-न्ती, 10 प्रयन् 11 -न्ती, पिप्रीषन्-न्ती
-- 12 प्रीणयिष्यन्-पिप्रीणयिषिष्यन्-न्ती-ती, प्रेष्यन्-न्ती-ती, पिप्रीषिष्यन्-न्ती-ती
मित्रप्रीः-मित्रप्रियौ-मित्रप्रियः
-- प्रीणितम्-तः, पिप्रीणयिषितः-तवान्, प्रीतम्-तः, पिप्रीषितः, पेप्रीयितः-तवान्
प्रीणः, पिप्रीणयिषुः, प्रियः, पिप्रीषुः, प्रेप्रियः
प्रीणयितव्यम्, पिप्रीणयिषितव्यम्, प्रेतव्यम्, पिप्रीषितव्यम्, प्रेप्रीयितव्यम्
प्रीणनीयम्, पिप्रीणयिषणीयम्, प्रयणीयम्, पिप्रीषणीयम्, पेप्रीयणीयम्
प्रीण्यम्, पिप्रीणयिष्यम्, प्रेयम्, पिप्रीष्यम्, पेप्रीय्यम्
ईषत्प्रीणः-दुष्प्रीणः-सुप्रीणः, ईषत्प्रयः-दुष्प्रयः-सुप्रयः
-- -- प्रीण्यमानः, पिप्रीणयिष्यमाणः, प्रीयमाणः, पिप्रीष्यमाणः, पेप्रीय्यमाणः
प्रीणः, पिप्रीणयिषः, 13 प्रयः, पिप्रीषः, पेप्रीयः
प्रीणयितुम्, पिप्रीणयिषितुम्, प्रेतुम्, पिप्रीषितुम्, पेप्रीयितुम्
प्रीणना, पिप्रीणयिषा, प्रीतिः, पिप्रीषा, पेप्रीया
प्रीणनम्, पिप्रीणयिषणम्, प्रयणम्, पिप्रीषणम्, पेप्रीयणम्
प्रीणयित्वा, पिप्रीणयिषित्वा, प्रीत्वा, पिप्रीषित्वा, पेप्रीयित्वा
विप्रीण्य, विपिप्रीणयिष्य, विप्रीय, विपिप्रीष्य, विपेप्रीय्य
प्रीणम् २, प्रीणयित्वा २, पिप्रीणयिषम् २, पिप्रीणयिषित्वा २, प्रायम् २, प्रीत्वा २, पिप्रीषम् २, पिप्रीषित्वा २, पेप्रीयम् २
पेप्रीयित्वा २।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (१०७३)
02
=>
 (१०-चुरादिः-१८३७। सक। सेट्। उभ।)
03
=>
 (श्लो। २०)
04
=>
 [[३। ‘धूञ्प्रीञोर्नुग् वक्तव्यः’ (वा। ७-३-३७) इति ण्यन्ते सर्वत्र नुगागमो भवति। एतच्चाविशेषेण ण्यन्ते सर्वत्रेति मतेन लिखितम्।]]
05
=>
 [[४। ‘धूञ्प्रीञोः--’ (वा। ७-३-३७) इति नुगागमः ‘धूञ्’ साहचर्येण क्रैयादिकस्य प्रीणातेर्णावेवेति, हरदत्तादिमते तु नुगभावात् वृद्धौ, आयादेशे च रूपमेवम्। एवमेव तृजादिष्वपि प्राययिता-त्री इत्यादीनि रूपाणि यथायथमूह्यानि।]]
06
=>
 [[५। चुरादिप्रीञोऽपि नुगागमवादिनां पक्षे ण्यन्तात् सनि रूपमेवम्। हरदत्तादिमते तु पिप्राययिषकः इत्यादीनि रूपाणीति च ज्ञेयम्।]]
07
=>
 [[६। ‘आधृषाद् वा’ (ग। सू। चुरादौ) इति वचनेन णिचो वैकल्पिकत्वात्, णिजभावपक्षे शुद्धाद्रूपमेवम्।]]
08
=>
 [[७। णिजभावपक्षे सनि, ‘एकाच उपदेशे--’ (७-२-१०) इतीण्निषेधे, सनः कित्त्वे, दीर्घे च रूपम्। धातोरस्य चुरादिपठितस्य सेट्त्वेऽपि णिजभावपक्षे भ्वादिपाठेऽनिट्त्वं शास्त्रवशादिति ज्ञेयम्।]]
09
=>
 [[८। णिजभावपक्षे शुद्धात् यङन्ते रूपमेवमिति ज्ञेयम्।]]
10
=>
 [[९। णिजभावपक्षे शुद्धात्, ‘शेषात् कतरि--’ (१-३-७८) इति शतैव।]]
11
=>
 [[आ। ‘… स्वैरं तत्र जनान् प्रयन् विगलितश्रन्थान् कचान् ग्रन्थयन्।’ धा। का। ३। ५१।]]
12
=>
 [पृष्ठम्०९०५+ २५]
13
=>
 [[१। ‘एरच्’ (३-३-५६) इति भावे घञपवादोऽप्प्रत्ययः। ‘एरजण्यन्तानाम्’ इति मतं तु भाष्या सम्मतत्वादप्रामाणिकम्। स्पष्टमिदं कैयटे (३-२-१)।]]