| YouTube Channel

प्राथकः-थिका (prAthakaH-thikA)

 
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“प्रथ प्रख्याने”@} 2 घटादिः षिच्च।
‘प्रख्यानम् = प्रसिद्धिः।’ इति क्षीरस्वामी।
‘विस्तारेऽपि’ इति धा।
का।
3।
‘प्रथते प्राथयत्येतत् प्रख्याने द्वितयं प्रथेः।’ 4 इति देवः।
प्राथकः-थिका, 5 प्रथकः-थिका, पिप्रथिषकः-षिका, पाप्रथकः-थिका
इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि भौवादिकक्रथतिवत् 6 तद्धातुविषयकप्राति- स्विकरूपाणि विना ज्ञेयानि।
7 प्रथा, 8 पृथुः-पृथु, 9 प्रथमः, 10 पृथिवी इति रूपाण्यस्माद्भवन्तीति विशेषः।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (१०६७)
02
=>
 (१-भ्वादिः-७६५। अक। सेट्। आत्म।)
03
=>
 [२। ४]
04
=>
 (श्लो। ९९)
05
=>
 [[१। ण्यन्ते सर्वत्र, ‘घटादयो मितः’ (ग। सू। भ्वादौ) इति मित्संज्ञायाम्, ‘मितां ह्रस्वः’ (६-४-९२) इति उपधाह्रस्वे रूपम्।]]
06
=>
 (२०६)
07
=>
 [[२। ‘घटादयः षितः’ (ग। सू। भ्वादौ) इति षित्त्वात्, स्त्रियाम्, ‘षिद्भिदा- दिभ्यः--’ (३-३-१०४) इत्यङि रूपमेवम्।]]
08
=>
 [[३। ‘प्रथिम्रदि--’ (द। उ। १। ११३) इति कुप्रत्यये सम्प्रसारणे च रूपमेवम्। प्रथतेऽसौ इति पृथुः = राजा, प्रथनं वा। पृथु = विस्तीर्णम्।]]
09
=>
 [[४। ‘प्रथेरट् च’ (द। उ। ७। २९) इति मन्प्रत्ययेऽडागमे च रूपम्।]]
10
=>
 [[५। ‘प्रथेः षिवन् सम्प्रसारणं च’ (द। उ। ८। १२४) इति षिवन्प्रत्यये सम्प्रसारणे च रूपम्। षित्त्वात् ङीष्।]]
1 {@“प्रथ प्रख्याने”@} 2 3 क्षीरस्वामी धातुममुं चुरादिषु न पठति।
‘पृथ 4’ इति तत्य पाठः।]] ‘--क्षेपे च।’ इति द्रुमे 5।
‘प्रथते प्राथयत्येतत् प्रख्याने द्वितर्यं प्रथेः।’ 6 इति देवः।
प्राथकः-थिका, पिप्राथयिषकः-षिका
इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि चौरादिकक्लापयतिवत् 7 ज्ञेयानि।
‘नान्ये मितोऽहेतौ’ 8 इति सम्भवद्धेतुमण्णिचां चुरादिणिचि मित्त्वनिषेधात् घटादिकार्यमत्र नेति ज्ञेयम्।
9 प्राथितः।
10
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (१०६८)
02
=>
 (१०-चुरादिः-१५५३। अक। सेट्। उभ।)
03
=>
 [[[अ]
04
=>
 (पर्थ)
05
=>
 (श्लो। १८८)
06
=>
 (श्लो। ९९)
07
=>
 (२८२)
08
=>
 (ग। सू। भ्वादौ)
09
=>
 [[आ। ‘अप्राथितो व्रजगृहेऽपि च पर्थितोऽभूत्…।।’ धा। का। ३। १५।]]
10
=>
 [पृष्ठम्०९०३+ २३]