| YouTube Channel

प्राण्य (prANya)

 
Kridanta Forms
Sanskrit
अण् (अ꣡णँ꣡ शब्दार्थः - भ्वादिः - सेट्)
ल्युट् = अणनम्
अनीयर् = अणनीयः - अणनीया
ण्वुल् = आणकः - आणिका
तुमुँन् = अणितुम्
तव्य = अणितव्यः - अणितव्या
तृच् = अणिता - अणित्री
क्त्वा = अणित्वा
ल्यप् = प्राण्य
क्तवतुँ = अणितवान् - अणितवती
क्त = अणितः - अणिता
शतृँ = अणन् - अणन्ती
अण् (अ꣡णँ॒ प्राणने - दिवादिः - सेट्)
ल्युट् = अणनम्
अनीयर् = अणनीयः - अणनीया
ण्वुल् = आणकः - आणिका
तुमुँन् = अणितुम्
तव्य = अणितव्यः - अणितव्या
तृच् = अणिता - अणित्री
क्त्वा = अणित्वा
ल्यप् = प्राण्य
क्तवतुँ = अणितवान् - अणितवती
क्त = अणितः - अणिता
शानच् = अण्यमानः - अण्यमाना
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“अण शब्दार्थः”@} 2 ‘अणेरणति शब्दार्थे, प्राणते त्वण्यते श्यनि।’ 3 इति देवः।
आणकः-णिका, आणकः-णिका, अणिणिषकः-षिका
अणिता-त्री, आणयिता-त्री, अणिणिषिता, त्री
अणन् 4 -न्ती, आणयन्-न्ती, अणिणिषन्-न्ती
अणिष्यन्-ती-न्ती, आणयिष्यन्-ती-न्ती, अणिणिषिष्यन्-ती-न्ती
आणयमानः, आणयिष्यमाणः
आण् 5 आणौ-आणः
अणितम्-तः-तवान्, आणितम्-तः-तवान्, अणिणिषितम्-तः-तवान्
अणः, प्राणः, आनः ध्वाङ्क्षाणी, 6 अणिणिषुः, आणिणयिषुः
7 अणितव्यम्, आणयितव्यम्, अणिणिषितव्यम्
अणनीयम्, आणनीयम्, अणिणिषणीयम्
आण्यम्, आण्यम्, अणिणिष्यम्
ईषदणः-दुरणः-स्वणः
अण्यमानः, आण्यमानः, अणिणिष्यमाणः
आणः, आणः, अणिणिषः
अणितुम्, आणयितुम्, अणिणिषितुम्
8 आण्टिः, आणना, अणिणिषा, आणिणयिषा
अणनम्, आणनम्, अणिणिषणम्
अणित्वा, आणयित्वा, अणिणिषित्वा
प्राण्य, प्राण्य, समणिणिष्य
आणम् अणित्वा आणम् २, आणयित्वा २, अणिणिषम्
अणिणिषित्वा
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
(१७)
02
=>
(१-भ्वादिः ४४४-अक। से-पर।)
03
=>
(९२)
04
=>
[[आ। ‘अणद्दिशः केलिरणैर्मनोज्ञया वाण्या भणन्तो मणिभूषणोत्कणाः। वनात् कुमाराः क्वणिताग्र्यवेणवो व्रणद्विषा- णभ्रणिताभ्रमाययुः।। धा। का १-५८।’]]
05
=>
[[१। ‘अनुनासिकस्य क्विझलोः क्ङिति’ (६-४-१५) इति दीर्घः।]]
06
=>
[[२। ‘कर्तर्युपमाने’ (३-२-७९) इति णिनिः।]]
07
=>
[पृष्ठम्००१६+ २४]
08
=>
[[१। ‘अनुनासिकस्य--’ (६-४-१५) इति दीर्घः। ष्टुत्वम्।]]
1 {@“अण प्राणने”@} 2 3 ‘अणेरणति शब्दार्थे प्राणते त्वण्यते श्यनि’ 4 इति देवः।
5 णकः-णिका, आणकः-णिका, अणिणिषकः-षिका
अणिता-त्री, आणयिता-त्री, अणिणिषिता-त्री
आणयन्-न्ती, आणयिष्यन्-न्ती-ती
अण्य 6 मानः, आणयमानः, अणिणिषमाणः
अणिष्यमाणः आणयिष्यमाणः, अणिणिषिष्यमाणः
7 प्राण्-प्राणौ-प्राणः
अणितः-तम् तवान्, आणितः, अणिणिषितम्-तः-तवान्
अणः, आणः, अणिणिषुः, आणिणयिषुः
8 अणितव्यम्, आणयितव्यम्, अणिणिषितव्यम्
अणनीयम्, आणनीयम्, अणिणिषणीयम्
आण्यम्, आण्यम्, अणिणिष्यम्
ईषदणः, दुरणः, स्वणः
ईषदाणः, दुराणः, स्वाणः
अण्यमाणः, आण्यमानः, अणिणिष्यमाणः
आणः, आणः, अणिणिषः
अणितुम्, आणयितुम्, अणिणिषितुम्
9 ण्टिः, आणना, अणिणिषा, आणिणयिषा
अणनम् 10, आणनम्, अणिणिषणम्
अणित्वा, आणयित्वा, अणिणिषित्वा
प्राण्य, प्राण्य, प्राणिणिष्य
आणम् २, अणित्वा २, आणम् २, आणयित्वा २, अणिणिषम्
अणिणिषित्वा
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
(१८)
02
=>
(४ दिवादिः-११७५ अक। से। आ।)
03
=>
[[आ। ‘अन’ इति नकारान्तः, तवर्गीयान्तेषु पाठात्--इति शाकटायनः]]
04
=>
(श्लो ९२)
05
=>
[[२। ‘अत उपधायाः’ (७-२-११६) इति वृद्धिः।]]
06
=>
[[३। दिवादित्वात् श्यन्।]]
07
=>
[[४। ‘अनुनासिकस्य--’ (६-४-१५) इति उपधायाः दीर्घः।]]
08
=>
[पृष्ठम्००१७+ २७]
09
=>
[[१। ‘अनुनासिकस्य--’ (६-४-१५) इति उपधादीर्घः। ष्टुत्वम्।]]
10
=>
[[आ। ‘कंसानुरोध्यणनहृन्मतिमद्युगर्च्यः शेषं व्यसृज्यत पटौघमलिश्यमानम्’ (धा। का। २-६२)]]
1 {@“अन प्राणने”@} 2 प्रपूर्वकोऽयं प्रायेण।
आनकः-निका, आनकः-निका, अनिनिषकः-षिका
अनिता-त्री, आनयिता-त्री, अनिनिषिता-त्री
अनन्-ती, 3 प्राणन् 4, आनयन्-न्ती, प्राणयन् 5 अनिनिषन्-न्ती
प्राणिष्यन्-ती-न्ती, प्राणयिष्यन्-ती-न्ती, 6 प्राणिणिषिष्यन्-न्ती-ती
प्राणयमानः, प्राणयिष्यमाणः
हे 7 प्राण्
प्रा- 8 प्राणौ-प्राणः
प्राणितम्-तः-तवान्
आनितम्-तः, अनिनिषितम्-तः-तवान्
9 प्राणः, प्राणः, अनिनिषुः, 10 प्राणिणिषुः, आनिनयिषुः
प्राणितव्यम्, प्राणयितव्यम्, प्राणिणिषितव्यम्
प्राणनीयम्, आननीयम्, अनिनिषणीयम्
प्राण्यम्, प्राण्यम्, प्राणिणिष्यम्
ईषदनः-दुरनः-स्वनः
अन्यमानः, आन्यमानः, अनिनिष्यमाणः
प्राणः 11, अपानः, व्यानः, उदानः, समानः, प्राणः, अनिनिषः
अनितुम्, आनयितुम्, अनिनिषितुम्
आन्तिः 12, प्राणना, अनिनिषा, आनिनयिषा
अननम्, प्राणनम्, आननम्, अनिनिषणम्
अनित्वा, आनयित्वा, अनिनिषित्वा
प्राण्य, प्राण्य, प्राणिणिष्य
प्राणम् २, अनित्वा २, प्राणम् २, आनयित्वा २, अनिनिषम् २, अनिनिषित्वा
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
(२३)
02
=>
(२-अदादिः-१०७०-अक। से। पर।)
03
=>
[[३। ‘अनितेः’ (८-४-१९) इति णत्वम्।]]
04
=>
[[आ। ‘न जिजीवासुखी तातः प्राणता रहितस्त्वया’ भ। का। १४-५८।]]
05
=>
[[B। ‘प्राणयन्तमरिं प्रोचे राक्षसेन्द्रो विभीषणम्’ भ। का। ९-१०१।]]
06
=>
[[४। ‘उभौ साभ्यासस्य’ (८-४-२१) इति णत्वम्।]]
07
=>
[[५। ‘पदान्तस्य’ (८-४-३७) इति निषेधं बाधित्वा ‘अन्तः’ (८-४-२०) इति णत्वम्।]]
08
=>
[[६। क्विपि, ‘अनुनासिकस्य क्वि--’ (६-४-१५) इति दीर्घः। ‘नलो- पः प्रातिपदिकान्तस्य’ (८-२-७) इति नकारलोपः।]]
09
=>
[पृष्ठम्००२२+ २८]
10
=>
[[C। ‘प्राणिणिषुर्न पापोऽयं योऽभाङ्क्षीत् प्रमदावनम्।’ भ। का। ९-१०१।]]
11
=>
[[ड्। ‘उदश्वसन् प्राणमिवाप्य काश्चित् दृष्ट्वा सलीलं मृदु जक्षतं तम्’ धा। का। २-५१।]]
12
=>
[[१। ‘अनुनासिकस्य क्वि--’ (६-४-१५) इति दीर्घः।]]