प्राणद (prANada)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 प्राणद mfn.
   (-दः-दा-दं) Who or what gives life.
	 n.
  (-दं)
	 1. Water.
	 2.
Blood.
 E.
  प्राण life and द who gives.

Capeller Eng

English

 प्राणद॑ a.
  giving or saving life.

Yates

English

 प्राण-द (दः-दा-दं)
a. Life-giving or
sustaining.
n.
  Water
 blood.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

प्राणद 	-	 prANada 	-	 adj.
  	-	  life-giving
प्राणद 	-	 prANada 	-	 adj.
  	-	  saving or preserving life
प्राणद 	-	 prANada 	-	 m.
  	-	  Indian laurel or ivy gourd plant   [ Terminalia Tomentosa or Coccinia Grandis - Bot. ]
प्राणद 	-	 prANada 	-	 m.
  	-	  kind of pill used as a remedy for hemorrhoids
प्राणद 	-	 prANada 	-	 m.
  	-	  Asiatic dayflower  [ Commelina salicifolia - Bot. ]
प्राणद 	-	 prANada 	-	 m.
  	-	  species of bulbous plant
प्राणद 	-	 prANada 	-	 n.
  	-	  blood
प्राणद 	-	 prANada 	-	 n.
  	-	  water

Wilson

English

 प्राणद
mfn.
   (-दः-दा-दं) Who or what gives life.
n.
  (-दं)
1 Water.
2 Blood.
E.
  प्राण life,  and द who gives.

Monier Williams Cologne

English

 प्राण—द॑ mf(आ)n.  life-giving,  saving or preserving life,  AV.
   &c.
   &c.
  

 प्राण—द॑ m.
  Terminalia Tomentosa or Coccinia Grandis,  L.
 

 N.
  of Brahmā,  L.
 

 of Viṣṇu,  A.
 

 प्राण—द॑ n.
  water,  L.
 

 blood,  L.
 

Apte Hindi

Hindi

प्राणदम्
नपुं*
   प्राणः-दम् -
पानी

प्राणदम्
नपुं*
   प्राणः-दम् -
रुधिर

Shabdartha Kaustubha

Kannada

प्राणद
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಿಷ್ಣು
निष्पत्तिः - > प्राण + डुदाञ् (दाने) - "कः" (३-२-३)
व्युत्पत्तिः - > १) प्राणं बलं ददाति सूरिभ्यः सदा दर्शनरूपस्वानुभ्वपरिचरणानुकूलबलदः २) प्राणं मरुतां मथनोचितं बलं ददाति इति ३)विषयविषमूर्छितेभ्यः आत्मभ्यः प्राणम् आत्मिज्जीवनं ददाति इति
प्रयोगाः - > १) "ईशानः प्राणदः प्राणः" २) "अच्युतः प्रथितः प्राणः ्राणदो वासवानुजः" ३) "ऊर्ध्वगः सत्पथाचारः प्राणदः प्रणवः पणः"
उल्लेखाः - > वि० स०
विस्तारः - > ೧) ನಿತ್ಯಸೂರಿಗಳಿಗೆ ಪರಿಚರ್ಯೆ ಮೊದಲಾದ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಬಲವನ್ನು ಕೊಡುವುದರಿಂದ ಈ ಹೆಸರು. :सूरिभ्यः परिचर्यादौ बलदः प्राणदः स्मृतः" - निरुक्तिः ೨) ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಸಮುದ್ರಮಥನಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಬಲವನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿದ್ದರಿಂದ ಈ ಹೆಸರು. "मरुतां बलदानाद्धि समुद्रमथने भृशम् । प्राणदश्च समुद्दिष्टः कूर्मरूपताय हि सः ॥" - निरुक्तिः ೩) ವಿಷಯಗಳೆಂಬ ವಿಷದಿಂದ ಕಲುಷಿತರಾದ ಜೀವಾತ್ಮರಿಗೆ ದಯೆಯಿಂದ ಆತ್ಮೋಜ್ಜೀವನವನ್ನು ಅನುಗ್ರಹಿಸುವುದರಿಂದ ಪರಮಾತ್ಮನಿಗೆ ಈ ಹೆಸರು "कान्तादि विषयव्याप्त्या नष्टात्मभ्यः कृपावशात् । सदात्मोज्जीवनं योऽसौ ददाति प्राणदः स्मृतः ॥" - निरुक्तिः
प्राणद
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಜೀವಕ ವೃಕ್ಷ /ಹೊನ್ನೆಮರ
प्राणद
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಜಲ /ನೀರು
प्राणद
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ರಕ್ತ
निष्पत्तिः - > प्राण + डुदाञ् (दाने) - "कः" (३-२-३)
व्युत्पत्तिः - > प्राणं ददाति
प्राणद
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಪ್ರಾಣದಾನ ಮಾಡುವವನು
विस्तारः - > "अर्थप्रधानमेवाहुः संसारे सुमहत् तपः । अर्थदं प्राणदः प्रोक्तः प्राणा ह्यर्थेषु कीलिताः ॥" - कथास०

L R Vaidya

English

 prARa-da {% n. %} 1. water
 2. blood.

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
रक्तं रुधिरमाग्नेयं विस्रं तेजोभवं रसात् ।
शोणितं लोहितमसृक्वासिष्ठं प्राणदासुरे ॥ ६२१ ॥
क्षतजं मांसकार्यस्त्रं मांसं पललजङ्गले ।
रक्तात्तेजोभवे क्रव्यं काश्यपं तरसामिषे ॥ ६२२ ॥
मेदस्कृत्पिशितं कीनं पलं पेश्यस्तु तल्लताः ।
-wordlist-
 
रक्त (क्ली),  रुधिर (क्ली),  आग्नेय (क्ली),  विस्र (क्ली),  रसतेजस् (क्ली),  रसभव (क्ली),  शोणित (क्ली),  लोहित (क्ली),  असृज् (क्ली),  वासिष्ठ (क्ली),  प्राणद (क्ली),  आसुर (क्ली),  क्षतज (क्ली),  मांसकारि (क्ली),  अस्र (क्ली),  मांस (पुंक्ली),  पलल (क्ली),  जङ्गल (क्ली),  रक्ततेजस् (क्ली),  रक्तभव (क्ली),  क्रव्य (क्ली),  काश्यप (क्ली),  तरस (क्ली),  आमिष (पुंक्ली),  मेदस्कृत् (क्ली),  पिशित (क्ली),  कीन (क्ली),  पल (पुंक्ली),  पेशी (स्त्री),  मांसलता (स्त्री)

--source--
 
नीरं वारि जलं दकं कमुदकं पानीयमम्भः कुशं
तोयं जीवनजीवनीयसलिलार्णांस्यम्बु वाः संवरम् ।
क्षीरं पुष्करमेघपुष्पकमलान्यापः पयःपाथसी
कीलालं भुवनं वनं घनरसो यादोनिवासोऽमृतम् ॥ १०६९ ॥
कुलीनसं कबन्धं च प्राणदं सर्वतोमुखम् ।
-wordlist-
 
नीर (क्ली),  वारि (क्ली),  जल (क्ली),  दक (क्ली),  क (क्ली),  उदक (क्ली),  पानीय (क्ली),  अम्भस् (क्ली),  कुश (क्ली),  तोय (क्ली),  जीवन (क्ली),  जीवनीय (क्ली),  सलिल (क्ली),  अर्णस् (क्ली),  अम्बु (क्ली),  वार् (स्त्री),  संवर (क्ली),  क्षीर (क्ली),  पुष्कर (क्ली),  मेघपुष्प (क्ली),  कमल (क्ली),  आपः (स्त्रीब),  पयस् (क्ली),  पाथस् (क्ली),  कीलाल (क्ली),  भुवन (क्ली),  वन (क्ली),  घनरस (पुं),  यादोनिवास (पुं),  अमृत (क्ली),  कुलीनस (क्ली),  कबन्ध (क्ली),  प्राणद (क्ली),  सर्वतोमुख (क्ली)

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 प्राणदं,  क्ली,
   (प्राणं प्राणनं बलं वा ददातीति ।प्राण + दा + “आतोऽनुपेति ।” ३ । २ । ३ ।इति कः ।) जलम् । रक्तम् । इति हेमचन्द्रः ।४ । १३६ ॥
 (प्राणदातरि,  त्रि । यथा,  कथा-सरित्सागरे । २८ । ९ ।“अर्थप्रदानमेवाहुः संसारे सुमहत् तपः ।अर्थदः प्राणदः प्रोक्तः प्राणा ह्यर्थेषुकीलिताः ॥
”)

 प्राणदः,  पुं,
   (प्राणं ददातीति । दा + कः ।)जीवकवृक्षः । इति राजनिर्घण्टः ॥

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 प्राणद न०
  प्राणं प्राणनं बलं वा ददाति पुष्णाति द्यति वादा दो--वा--क । १ जले तस्य यथा प्राणोपकारकत्वं तथाप्राणशब्दे छा० उ० वाक्ये दर्शितम् । २ रक्ते च हेमच० ।३ जीवकवृक्षे पु०
  राजनि० ४ हरीतक्याम् ५ ऋद्धिवृक्षे चस्त्री राजनि० । ६ प्राणदातृमात्रे त्रि०
  “किमाश्चर्य्यंक्षारदेशे प्राणदा यमदूतिका” तद्भटः । ७ विष्णौ पु०
  तस्यप्रलये सर्वप्राणच्छेदकत्वात्तद्दातृत्वमिति नामद्वयम् प्राण-शब्दे उदा० दृश्यम् ।

Capeller

German

 प्राणद॑ Leben gebend.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.