| YouTube Channel

प्राणः (prANaH)

 
Apte
English
प्राणः [prāṇḥ], 1 Breath, respiration.
The breath of life, vitality, life, vital air, principle of life (usually
pl.
 in this sense, the Prāṇas being five
प्राण, अपान, समान, व्यान and उदान)
प्राणैरुपक्रोशमलीमसैर्वा
R.*
 2.53
12.54
(हृदि प्राणो गुदे$पानः समानो नाभिसंस्थितः । उदानः कण्ठदेशस्थो व्यानः सर्वशरीरगः ॥).
The first of the five life-winds or vital airs (which has its seat in the lungs)
अपाने जुह्वति प्राणं प्राणे$पानं तथापरे । प्राणापानगती रुद्ध्वा प्राणायाम- परायणाः ॥
Bg.*
 4.29.
Wind, air inhaled.
Energy, vigour, strength, power
as in प्राणसार q. v.
युद्धातिथ्यं प्रदास्यामि यथाप्राणं निशाचर
Rām.*
 3.5.28
Bhāg.*
 8.2.29
सर्वप्राणप्रवणमघवन्मुक्तमाहत्य वक्षः
Mv.*
 1.45.
The spirit or soul (opp. शरीर).
The Supreme Spirit
इमानि भूतानि प्राणमेवाभिसंविशन्ति Bṛi.
Up.*
 1.11.5.
An organ of sense
स्पृष्ट्वैतानशुचिर्नित्यमद्भिः प्राणानुपस्पृशेत् । गात्राणि चैव सर्वाणि नाभिं पाणितलेन तु ॥
Ms.*
 4.143
मरीचिमिश्रा ऋषयः प्राणेभ्यो$हं च जज्ञिरे
Bhāg.*
 1.6.31.
Any person or thing as dear and necessary as life, a beloved person or object
कोशः कोशवतः प्राणाः प्राणाः प्राणा न भूपतेः
H.*
 2.9
अर्थपतेर्विमर्दको बहिश्चराः प्राणाः Dk.
The life or essence of poetry, poetical talent or genius
inspiration.
Aspiration
as in महाप्राण or अल्पप्राण q. v.
Digestion.
A breath as a measure of time.
Gum-myrrh.
Life, living (जीवन)
दैवं च दैवसंयुक्तं प्राणश्च प्राणदश्च ह । अपेक्षापूर्वकरणादशुभानां शुभं फलम् ॥
Mb.
 * 12.36.14.
Food (अन्न)
अनस्तिकानां भूतानां प्राणदाः पितरश्च ये
Mb.
 * 12.12.4.
N.
 of Brahmā, Viṣṇu and other gods.
Comp.
 -अतिपातः killing a living being, taking away life. -अत्ययः loss of life. -अधिक
a.
dearer than life.
superior in strength or vigour. -अधिनाथः a husband. -अधिपः the soul. -अन्तः death
capital punishment
अब्राह्मणः संग्रहणे प्राणान्तं दण्डमर्हति
Ms.*
 8.359. -अन्तिक
a.
fatal, mortal.
lasting to the end of life, ending with life.
dangerous.
capital (as a sentence)
अज्ञानात् वारुणीं पीत्वा संस्कारेणैव शुद्ध्यति । मतिपूर्वमनिर्देश्यं प्राणान्तिकमिति स्थितिः ॥
Ms.*
 11.146. (-कम्) murder. -अपहारिन्
a.
 fatal, destructive to life. -अपानम्, -नौ air inhaled and exhaled
प्राणापाना- न्तरे देवी वाग्वै नित्यं प्रतिष्ठिता Mañjūṣā. -अयनम् an organ of sense
(सुप्तिमूर्च्छोपतापेषु प्राणायनविघाततः । नेहते$हमिति ज्ञानं मृत्युप्रज्वारयोरपि ॥
Bhāg.*
 4.29.72. -आघातः destruction of life, killing a living being
प्राणाघातान्निवृत्तिः
Bh.*
 3.63.-आचार्यः a physician to a king. -आत्मन्
m.
 the vital or animal soul. -आद
a.
 fatal, mortal, causing death.-आबाधः injury to life
प्राणाबाधयुक्तास्वापत्सु Kau.
A.
 1.8.-आयामः restraining or suspending the breath during the mental recitation of the names or attributes of a deity. -आहुतिः
f.
 an oblation to the five Prāṇas.
ईशः, ईश्वरः a lover, husband
नीचैः शंस हृदि स्थितो हि ननु मे प्राणेश्वरः श्रोष्यति
Amaru.*
 67
बाला लोलविलोचना शिव शिव प्राणेशमालोकते
Bv.*
 2.57.
wind. -ईशा, -ईश्वरी a wife, beloved, mistress. -उत्क्रमणम्, -उत्सर्गः departure of the soul, death. -उपहारः food. -कर
a.
 refreshing or reviving the spirits
सद्यो मांसं नवान्नं च बाला स्त्री क्षीरभोजनम् । क्षीर- मुष्णोदकं चैव सद्यः प्राणकराणि षट् ॥ Chāṇakya. -कर्मन्
n.
 Vital function. -कृच्छ्रम्, -बाधा peril of life, a danger to life.-ग्रहः the nose. -घातक
a.
 destructive to life. -घोषः the sound from the ears when the fingers are put therein
छिद्रप्रतीतिश्छायायां प्राणघोषानुपश्रुतिः
Bhāg.*
 1.42.29. -घ्नःa. fatal, life-destroying. -चयः increase of strength.-छिद्
a.
murderous.
destructive. -छेदः murder.
त्यागः suicide
वरं प्राणत्यागो न च पिशुनवाक्येष्वभिरुचिः
H.*
 1.
death. -द
a.
 life-giving.
(दम्) water.
blood.
(दः) Viṣṇu.
Brahmā.
Terminalia Tomentosa (Mar. ऐन). -दा Terminalia Chebula (Mar. हिरडा).-दक्षिणा gift of life
प्राणदक्षिणां दा 'to grant one his life'.-दण्डः capital punishment. -दयितः a husband. -दातृa. 'life-giver', saviour, deliverer.
दानम् resigning life.
the gift of life, saving one's life. -दुरोदरम्, -द्यूतम् fighting for life. -दृह्
a.
 Sustaining or prolonging the breath. -द्रोहः an attempt upon any body's life.-धार
a.
 living, animate. (-रः) a living being.
धारणम् maintenance or support of life.
vitality.
a means of supporting life.
नाथः a lover, husband.
an epithet of Yama. -निग्रहः restraint of breath, checking the breath.
पतिः a lover, husband.
the soul
बुद्धिं समाच्छाद्य च मे समान्युरुद्भूयते प्राणपतिः शरीरे
Mb.
 * 3. 269.4.
a physician. -पत्नी the voice. -परिक्रयः staking one's life. -परिक्षीण
a.
 one whose life is drawing to a close. -परिग्रहः possession of life, life, existence. -प्रद, -दायक, -दायिन्
a.
 restoring or saving life.-प्रयाणम् departure of life, death. -प्रियः 'as dear as life', a lover, husband. -भक्ष
a.
 feeding on air only.-भास्वत्
m.
 the ocean. -भृत्
a.
 possessed of life, living, animate, sentient. (m. ) a living being
अन्तर्गतं प्राणभृतां हि वेद
R.*
 2.43.
N.
 of Viṣṇu.
मोक्षणम् departure of life, death.
suicide. -यमः
=
 प्राणायाम q. v.
यात्रा support of life
maintenance, livelihood
पिण्डपात- मात्रप्राणयात्रां भगवतीम्
Māl.
 1.
the act of breathing.-यात्रिक requisite for subsistence
प्राणयात्रिकमात्रः स्यात्
Ms.*
 6.57.
योनिः the Supreme Being.
wind. (f. ) the source of life.
रन्ध्रम् the mouth.
a nostril.
रोधः suppressing the breath.
danger to life. -वल्लभा a mistress, wife. -विद्या the science of breath or vital airs. -विनाशः, -विप्लवः loss of life, death. -वियोगः separation of the soul from the body, death. -वृत्तिः
f.
 a vital function. -व्ययः cost or sacrifice of life. -शरीरः the Supreme Being
स क्रतुं कुर्वीत मनोमयः प्राणशरीरः Ch. Up. -संयमः suspension of breath.-संशयः, -संकटम्, -संदेहः risk or danger to life, peril of life, a very great peril. -संहिता a manner of reciting the Vedic text. -सद्मन्
n.
 the body. -सम
a.
 as dear as life. (-मः) a husband, lover. (-मा) a wife
नूनं प्राणसमावियोगविधुरः स्तम्बेरमस्ताम्यति
Māl.
 9.33. -सार
a.
 'having life as the essence', full of strength and vigour, muscular
गिरिचर इव नागः प्राणसारं (गात्रं) विभर्ति
Ś.*
 2.4. -हर, -हारिन्
a.
 causing death, taking away life, fatal
पुरो मम प्राणहरो भविष्यसि
Gīt.*
 7.
capital.-हारक
a.
 fatal. (-कम्) a kind of deadly poison.
Apte 1890
English
प्राणः 1 Breath, respiration.
2 The breath of life, vitality, life, vital air, principle of life (usually pl. in this sense, the Prāṇas being five
प्राण, अपान, समान, व्यान and उदान)
प्राणैरुपक्रोशमलमिसैर्वा R. 2. 53
12. 54
(हदि प्राणो गुदेऽपानः समानो नाभिसंस्थितः । उदानः कंठदेशस्थो व्यानः सर्वशरीरगः ॥).
3 The first of the five life-winds or vital airs (which has its seat in the lungs)
Bg. 4. 29.
4 Wind, air inhaled.
5 Energy, vigour, strength, power
as in प्राणसार q. v.
6 The spirit or soul (opp. शरीर).
7 The Supreme Spirit.
8 An organ of sense
Ms. 4. 143.
9 Any person or thing as dear and necessary as life, a beloved person or object
कोशः कोशवतः प्राणाः प्राणाः प्राणा न भूपतेः H. 2. 92
अर्थपतेर्विमर्दको बहिश्चराः प्राणाः Dk.
10 The life or essence of poetry, poetical talent or genius
inspiration.
11 Aspiration
as in महाप्राण or अल्पप्राण q. v.
12 Digestion.
13 A breath as a measure of time.
14 Gum-myrrh.
Comp.
अतिपातः killing a living being, taking away life.
अत्ययः loss of life.
अधिक a. {1} dearer than life. {2} superior in strength or vigour.
अधिनाथः a husband.
अधिपः the soul.
अंतः death.
अंतिक a. {1} fatal, mortal. {2} lasting to the end of life, ending with life. {3} dangerous. {4} capital (as a sentence). (
कं) murder.
अपहारिन् a. fatal, destructive to life.
अपानं
नौ air inhaled and exhaled.
अयनं an organ of sense.
आघातः destruction of life, killing a living being
Bh. 3. 63.
आचार्यः a physician to a king.
आत्मन् m. the vital or animal soul.
आद a. fatal, mortal, causing death.
आबाधः injury to life.
आयामः restraining or suspending the breath during the mental recitation of the names or attributes of a deity.
आहुतिः f. an oblation to the five Prāṇas.
ईशः,
ईश्वरः {1} a lover, husband
Amaru. 67
Bv. 2. 57. {2} wind.
ईशा,
ईश्वरी a wife, beloved, mistress.
उत्क्रमणं,
उत्सर्गः departure of the soul, death.
उपहारः food.
कर a. refreshing or reviving the spirits.
कृच्छ्रं,
बाधा peril of life, a danger to life.
ग्रहः the nose.
घातक a. destructive to life.
घ्न a. fatal, lifedestroying.
छिद् a. {1} murderous. {2} destructive.
छेदः murder.
त्यागः {1} suicide
वरं प्राणत्यागो न च पिशुनवाक्येष्वभिरुचिः H. 1. {2} death.
द a. life-giving. (
दं) {1} water. {2} blood. (
दः) Viṣṇu.
दक्षिणा gift of life
प्राणदक्षिणां दा ‘to grant one his life’.
दंडः capital punishment.
दयितः a husband.
दातृ a. ‘life-giver’, saviour, deliverer.
दानं {1} resigning life. {2} the gift of life, saving one's life.
दुरोदरं,
द्यूतं fighting for life.
द्रोहः an attempt upon any body's life.
धार a. living, animate. (
रः) a living being.
धारणं {1} maintenance or support of life. {2} vitality. {3} a means of supporting life.
नाथः {1} a lover, husband. {2} an epithet of Yama.
निग्रहः restraint of breath, checking the breath.
पतिः {1} a lover, husband. {2} the soul.
पत्नी the voice.
परिक्रयः staking one's life.
परिग्रहः possession of life, life, existence.
प्रद,
दायक,
दायिन् a. restoring or saving life.
प्रयाणं departure of life, death.
प्रियः ‘as dear as life’, a lover, husband.
भक्ष a. feeding on air only.
भास्वत् m. the ocean.
भृत् a. possessed of life, living, animate, sentient. (
m.) a living being
अंतर्गतं प्राणभृतां हि वेद R. 2. 43. {2} N. of Viṣṇu.
मोक्षणं {1} departure of life, death. {2} suicide.
यमः = प्राणायाम q. v.
यात्रा {1} support of life
maintenance, livelihood
पिंडपातमात्रप्राणयात्रां भगवतीं Māl. 1. {2} the act of breathing.
योनिः {1} the Supreme being. {2} wind. (
f.) the source of life.
रंध्रं {1} the mouth. {2} a nostril.
रोधः {1} suppressing the breath. {2} danger to life.
विनाशः,
विप्लवः loss of life, death.
वियोगः separation of the soul from the body, death.
वृत्तिः f. a vital function.
व्ययः cost or sacrifice of life.
शरीरः the Supreme being.
संयमः suspension of breath.
संशयः,
संकटं,
संदेहः risk or danger to life, peril of life, a very great peril.
संहिता a manner of reciting the Vedic text.
सद्मन् n. the body.
सम a. as dear as life (
मः) a husband, lover. (
मा) a wife.
सार a. ‘having life as the essence’, full of strength and vigour, muscular
गिरिचर इव नागः प्राणसारं (गात्रं) बिभर्ति Ś. 2. 4.
हर
हारिन् a. {1} causing death, taking away life, fatal
पुरो मम प्राणहरो भविष्यसि Gīt. 7. {2} capital.
हारक a. fatal. (
कं) a kind of deadly poison.
Apte Hindi
Hindi
प्राणः
पुं*
 - "प्र + अन् + अच्, घञ् वा"
"सांस, श्वास"
प्राणः
पुं*
 - "प्र + अन् + अच्, घञ् वा"
"जीवन का सांस, जीवनशक्ति, जीवन, जीवनदायी वायु, जीवन का मूलतत्त्व"
प्राणः
पुं*
 - "प्र + अन् + अच्, घञ् वा"
जीवन के पाँच प्राणों में से पहला
प्राणः
पुं*
 - "प्र + अन् + अच्, घञ् वा"
"वायु, अन्दर खींचा हुआ साँस"
प्राणः
पुं*
 - "प्र + अन् + अच्, घञ् वा"
"ऊर्जा, बल, सामर्थ्य, शक्ति"
प्राणः
पुं*
 - "प्र + अन् + अच्, घञ् वा"
जीव या आत्मा
प्राणः
पुं*
 - "प्र + अन् + अच्, घञ् वा"
परमात्मा
प्राणः
पुं*
 - "प्र + अन् + अच्, घञ् वा"
ज्ञानेन्द्रिय
प्राणः
पुं*
 - "प्र + अन् + अच्, घञ् वा"
"प्राणों के समान आवश्यक या प्रिय, प्रिय व्यक्ति या पदार्थ"
प्राणः
पुं*
 - "प्र + अन् + अच्, घञ् वा"
"कविता का सत्, काव्यमयी प्रतिभा, स्फूर्ति"
प्राणः
पुं*
 - "प्र + अन् + अच्, घञ् वा"
"महत्त्वाकांक्षा, श्वासग्रहण"
प्राणः
पुं*
 - "प्र + अन् + अच्, घञ् वा"
पाचन
प्राणः
पुं*
 - "प्र + अन् + अच्, घञ् वा"
समय का मापक सांस
प्राणः
पुं*
 - "प्र + अन् + अच्, घञ् वा"
"लोबान, गोंद"
प्राणः
पुं*
 - प्र+अन्+घञ्
"जीवन, जान"
प्राणः
पुं*
 - प्र+अन्+घञ्
"आहार, अन्न"
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 प्राणः
noun
शरीरस्थेषु पञ्चसु वायुषु एकः यः मुखप्रदेशे सञ्चरति।
"शरीरे चैतन्यार्थं प्राणः आवश्यकः।"
Synonyms:
 यात्रा, जीवितम्, प्राणः
noun
प्राणधारणस्य अवस्था भावो वा।
"प्रकृतिं प्रति अनुकूलता अपि यात्रायाः कारणम् अस्ति।"
Synonyms:
 प्राणः, जीवः, जीवनम्, प्राणनम्
noun
प्राणधारणम्
"तवमेव चिन्तय सखि नोत्तरम् प्रतिभाति मे स्व कार्ये मुह्यते लोको यथा जीवं लभाम्यहम्"[ह.174.73]"
Synonyms:
 सामर्थ्यम्, शक्तिः, बलम्, प्रभावः, वीर्यम्, ऊर्जः, सहः, ओजः, विभवः, तेजः, विक्रमः, पराक्रमः, शौर्यम्, द्रविणम्, तरः, सहः, स्थामः, शुष्मम्, प्राणः, शक्तिता, वया, ईशा, आयत्तिः, आस्पदम्, उत्साहः, ऐधम्, ऐश्यम्, तवः, प्रतापः, प्रबलता, प्रबलता, सबलता, प्रबलत्वम्, प्रासहः, धिष्ण्यम्, वैभवम्, शम्बरः
noun
शारिरिकी क्षमता यया मनुष्यः कार्यं कर्तुं शक्यते।
"भरतस्य सामर्थ्यं केन अपि न ज्ञायते।"
Tamil
Tamil
ப்ராண: : மூச்சு, காற்று, வலிமை, சக்தி, ஆன்மா, பிராணன்.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
प्राणः,
पुं,
 (प्राणिति जीवति बहुकालमिति ।प्र + अन + अच् । प्राणित्यनेनेति करणे घञ्वा ।) ब्रह्मा । इति त्रिकाण्डशेषः ॥
हृन्मा-रुतः । (यदुक्तम् ।“हृदिप्राणो गुदेऽपानः समानो नाभिसंस्थितः ॥
”)वोलः । काव्यजीवः । अनिलः । बलम् । (यथा, हरिवंशे । ८६ । ३६ ।“बाहुप्राणेन शूराणां समाजोत्सवसन्निधौ ॥
”)पूरिते, त्रि । इति मेदिनी ॥
सूक्ष्मशरीरसम-ष्ट्युपहितचैतन्यम् ॥
प्राग्गमनवान् नासाग्रस्थानवर्त्ती वायुः । इति वेदान्तसारः ॥
तस्यकर्म्मबहिर्गमनम् । इति श्रीधरस्वामी ॥
तस्यरूपं स्थानानि च यथा, --“इन्द्रनीलप्रतीकाशं प्राणरूपं प्रकीर्त्तितम् ।आस्यनासिकयोर्म्मध्ये हृन्मध्ये नाभिमध्यगे ॥
प्राणालय इति प्राहुः पादाङ्गुष्ठेऽपि केचन ॥
”इति योगार्णवः ॥
(यथा, महाभारते । १२ । ३२८ । ३५ ।“प्राणिनां सर्व्वतो वायुश्चेष्टां वर्त्तयते पृथक् ।प्राणनाच्चैव भूतानां प्राण इत्यभिधीयते ॥
”)पञ्चप्राणविवरणं बहुवचनान्तप्राणशब्दे द्रष्टव्यम् ॥
धातुः पुत्त्रः । यथा, --“आयतिर्नियतिश्चैव मेरोः कन्ये महात्मनः ।भार्य्ये धातृविधात्रोस्ते तयोर्जातौ सुतावुभौ ॥
प्राणश्चैव मृकण्डुश्च पिता मम महायशाः ॥
”इति मार्कण्डेये रुद्रसर्गाध्यायः ॥
(धरपुत्त्रविशेषः । यथा, मत्स्यपुराणे । ५ । २३-२४ ।“द्रविणो हव्यवाहश्च नरपुत्त्रावुभौ स्मृतौ ।कल्यानिन्यां ततः प्राणो रमणः शिशिरोऽपि च ॥
मनोहरा धरात् पुत्त्रानवापाथ हरेः सुता ॥
”)
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“अण शब्दार्थः”@} 2 ‘अणेरणति शब्दार्थे, प्राणते त्वण्यते श्यनि।’ 3 इति देवः।
आणकः-णिका, आणकः-णिका, अणिणिषकः-षिका
अणिता-त्री, आणयिता-त्री, अणिणिषिता, त्री
अणन् 4 -न्ती, आणयन्-न्ती, अणिणिषन्-न्ती
अणिष्यन्-ती-न्ती, आणयिष्यन्-ती-न्ती, अणिणिषिष्यन्-ती-न्ती
आणयमानः, आणयिष्यमाणः
आण् 5 आणौ-आणः
अणितम्-तः-तवान्, आणितम्-तः-तवान्, अणिणिषितम्-तः-तवान्
अणः, प्राणः, आनः ध्वाङ्क्षाणी, 6 अणिणिषुः, आणिणयिषुः
7 अणितव्यम्, आणयितव्यम्, अणिणिषितव्यम्
अणनीयम्, आणनीयम्, अणिणिषणीयम्
आण्यम्, आण्यम्, अणिणिष्यम्
ईषदणः-दुरणः-स्वणः
अण्यमानः, आण्यमानः, अणिणिष्यमाणः
आणः, आणः, अणिणिषः
अणितुम्, आणयितुम्, अणिणिषितुम्
8 आण्टिः, आणना, अणिणिषा, आणिणयिषा
अणनम्, आणनम्, अणिणिषणम्
अणित्वा, आणयित्वा, अणिणिषित्वा
प्राण्य, प्राण्य, समणिणिष्य
आणम् २ अणित्वा २ आणम् २, आणयित्वा २, अणिणिषम् २
अणिणिषित्वा २
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (१७)
02
=>
 (१-भ्वादिः ४४४-अक। से-पर।)
03
=>
 (९२)
04
=>
 [[आ। ‘अणद्दिशः केलिरणैर्मनोज्ञया वाण्या भणन्तो मणिभूषणोत्कणाः। वनात् कुमाराः क्वणिताग्र्यवेणवो व्रणद्विषा- णभ्रणिताभ्रमाययुः।। धा। का १-५८।’]]
05
=>
 [[१। ‘अनुनासिकस्य क्विझलोः क्ङिति’ (६-४-१५) इति दीर्घः।]]
06
=>
 [[२। ‘कर्तर्युपमाने’ (३-२-७९) इति णिनिः।]]
07
=>
 [पृष्ठम्००१६+ २४]
08
=>
 [[१। ‘अनुनासिकस्य--’ (६-४-१५) इति दीर्घः। ष्टुत्वम्।]]
1 {@“अन प्राणने”@} 2 प्रपूर्वकोऽयं प्रायेण।
आनकः-निका, आनकः-निका, अनिनिषकः-षिका
अनिता-त्री, आनयिता-त्री, अनिनिषिता-त्री
अनन्-ती, 3 प्राणन् 4, आनयन्-न्ती, प्राणयन् 5 अनिनिषन्-न्ती
प्राणिष्यन्-ती-न्ती, प्राणयिष्यन्-ती-न्ती, 6 प्राणिणिषिष्यन्-न्ती-ती
प्राणयमानः, प्राणयिष्यमाणः
हे 7 प्राण्
प्रा- 8 प्राणौ-प्राणः
प्राणितम्-तः-तवान्
आनितम्-तः, अनिनिषितम्-तः-तवान्
9 प्राणः, प्राणः, अनिनिषुः, 10 प्राणिणिषुः, आनिनयिषुः
प्राणितव्यम्, प्राणयितव्यम्, प्राणिणिषितव्यम्
प्राणनीयम्, आननीयम्, अनिनिषणीयम्
प्राण्यम्, प्राण्यम्, प्राणिणिष्यम्
ईषदनः-दुरनः-स्वनः
अन्यमानः, आन्यमानः, अनिनिष्यमाणः
प्राणः 11, अपानः, व्यानः, उदानः, समानः, प्राणः, अनिनिषः
अनितुम्, आनयितुम्, अनिनिषितुम्
आन्तिः 12, प्राणना, अनिनिषा, आनिनयिषा
अननम्, प्राणनम्, आननम्, अनिनिषणम्
अनित्वा, आनयित्वा, अनिनिषित्वा
प्राण्य, प्राण्य, प्राणिणिष्य
प्राणम् २, अनित्वा २, प्राणम् २, आनयित्वा २, अनिनिषम् २, अनिनिषित्वा २
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (२३)
02
=>
 (२-अदादिः-१०७०-अक। से। पर।)
03
=>
 [[३। ‘अनितेः’ (८-४-१९) इति णत्वम्।]]
04
=>
 [[आ। ‘न जिजीवासुखी तातः प्राणता रहितस्त्वया’ भ। का। १४-५८।]]
05
=>
 [[B। ‘प्राणयन्तमरिं प्रोचे राक्षसेन्द्रो विभीषणम्’ भ। का। ९-१०१।]]
06
=>
 [[४। ‘उभौ साभ्यासस्य’ (८-४-२१) इति णत्वम्।]]
07
=>
 [[५। ‘पदान्तस्य’ (८-४-३७) इति निषेधं बाधित्वा ‘अन्तः’ (८-४-२०) इति णत्वम्।]]
08
=>
 [[६। क्विपि, ‘अनुनासिकस्य क्वि--’ (६-४-१५) इति दीर्घः। ‘नलो- पः प्रातिपदिकान्तस्य’ (८-२-७) इति नकारलोपः।]]
09
=>
 [पृष्ठम्००२२+ २८]
10
=>
 [[C। ‘प्राणिणिषुर्न पापोऽयं योऽभाङ्क्षीत् प्रमदावनम्।’ भ। का। ९-१०१।]]
11
=>
 [[ड्। ‘उदश्वसन् प्राणमिवाप्य काश्चित् दृष्ट्वा सलीलं मृदु जक्षतं तम्’ धा। का। २-५१।]]
12
=>
 [[१। ‘अनुनासिकस्य क्वि--’ (६-४-१५) इति दीर्घः।]]