प्राज्ञ (prAjJa)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 प्राज्ञ mfn.
   (-ज्ञः-ज्ञा-ज्ञं)
	 1. Patient in investigation. 
	 2. Wise,  clever,  sen-
sible.
	 m.
  (-ज्ञः)
	 1. A Pandit,  a learned or wise man. 
	 2. A skilful or
clever person. 
	 f.
  (-ज्ञा) Knowledge,  understanding.
	 f.
  (-ज्ञा-ज्ञी) A
clever or intelligent woman. 
	 f.
  (-ज्ञी) The wife of a Pandit.
 E.
  प्र
and आङ् before,  ज्ञा to know,  क aff.
  

Capeller Eng

English

 प्राज्ञ॑ a.
  intellectual
 intelligent,  wise,  clever (abstr.  
°त्व† n.
 ). m.
  a wise man. 

Yates

English

 प्राज्ञ (ज्ञः) 1.
m.
  A
panḍit. f.
  (ज्ञा)
Knowledge.
a. Wise,  clever.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Wilson

English

 प्राज्ञ
mfn.
   (-ज्ञः-ज्ञा-ज्ञं)
1 Patient in investigation. 
2 Wise,  clever,  sensible.
m.
  (-ज्ञः)
1 A Paṇḍita,  a learned or wise man. 
2 A skilful or clever man. 
f.
  (-ज्ञा) Knowledge,  understanding.
f.
 
(-ज्ञा-ज्ञी) A clever or intelligent woman. 
f.
  (-ज्ञी) The wife of a
Paṇḍita.
E.
  प्र and आङ before ज्ञा to know,  क aff.
  

Apte

English

प्राज्ञ [prājña],  a.
  (-ज्ञा,  -ज्ञी f.
 ) [प्रज्ञ एव स्वार्थे अण्]

Intellectual.

Wise,  learned,  clever
 किमुच्यते प्राज्ञः खलु कुमारः U.*
  4.

ज्ञः A wise or learned man
 तेभ्यः प्राज्ञा न बिभ्यति Ve.*
  2.14
 देवद्विजगुरुप्राज्ञपूजनं शौचमार्जवम् ब्रह्मचर्यमहिंसा च शारीरं तप उच्यते ॥ Bg.*
  17.14.

A kind of parrot.

Intelligence dependent on individuality
 Vedāntasāra. 

Supreme Being (Almighty)
 अयं पुरुषः प्राज्ञेनात्मना संपरिष्वक्तो न बाह्यं किंचन वेद नान्तरम् Bṛi. Up.*
   4.3.21.

ज्ञा Intelligence,  understanding.

A clever or intelligent woman. 

ज्ञी A clever or learned woman. 

The wife of a learned man. 

N.
  of a wife of the sun (सूर्यपत्नी). Comp.
   -कथा a story about a wise man. -मन्य,  -मानिन् or प्राज्ञंमानिन् a.
  fancying oneself to be wise,  conceited
 न तु चिन्तयतश्चित्ते जनस्य प्राज्ञमानिनः Bu. Ch.4.52. -मानः respect for learned men. 

Apte 1890

English

 प्राज्ञ a. (ज्ञा or ज्ञी f.) [प्रज्ञ एव स्वार्थे अण्] 1 Intellectual. 
2 Wise,  learned,  clever
 किमुच्यते प्राज्ञः खलु कुमारः U. 4. 
ज्ञः 1 A wise or learned man
 तेभ्यः प्राज्ञा न बिभ्यति Ve. 2. 14
 Bg. 17. 14. 
2 A kind of parrot. 
ज्ञा 1 Intelligence,  understanding. 
2 A clever or intelligent woman. 
ज्ञी 1 A clever or learned woman. 
2 The wife of a learned man. 
3 N. of a wife of the sun (सूर्यपत्नी). 
Comp. 
कथा a story about a wise man. 
मन्य,  
मानिन् or प्राज्ञंमामिन् a. fancying oneself to be wise,  conceited. 

Monier Williams Cologne

English

 प्रा—ज्ञ॑ a mf(आ and ई)n.  (fr.  ज्ञा) intellectual (opp.  to शारीर,  तैजस),  ŚBr.
  
 Nir.
 
 MāṇḍUp.

 intelligent,  wise,  clever,  KaṭhUp.
   
 Mn.
  
 MBh.
   &c.

 प्रा—ज्ञ॑ m.
  a wise or learned man,  MBh.
  
 Kāv.
  &c.
  

 intelligence dependent on individuality,  Vedāntas.
 

 a kind of parrot with red stripes on the neck and wings,  L.
 

 प्राज्ञ b &c.
   See p.
  702,  col. 1.

Monier Williams 1872

English

 प्राज्ञ प्राज्ञ,  अस्,  आ or ई,  अम् (fr. प्र-ज्ञा), 
intellectual,  (opposed to शारीर,  तैजस)
 intelligent, 
wise,  clever
 patient in investigation
 (Ved.) having
no deep insight
 (अस्),  m. a wise or learned man,  a
Paṇḍit,  a skilful or clever man
 a kind of parrot
with red stripes on the neck and wings
 (आ or ई),  f.
a clever or intelligent woman
 (ई),  f. the wife of an
intellectual man,  wife of a Paṇḍit
 (आ),  f. intelligence, 
understanding.
—प्राज्ञ-कथा,  f. a story of a wise
man,  tale about a wise man.
—प्राज्ञ-त्व,  अम्,  n.
or प्राज्ञ-ता,  f. wisdom,  learning.
—प्राज्ञ-मान, 
अम्,  n. respect for learned men.
—प्राज्ञ-मानिन् or
प्राज्ञम्-मानिन्,  ई,  इनी,  इ,  thinking one's self wise, 
fancying one's self a learned man.

Macdonell

English

 प्राज्ञ prājñá,  a.
  (relating to intellect,  prajñā),  🞄intellectual
 intelligent,  wise,  clever
 🞄m.  wise or sensible man
 intelligence associated 🞄with individuality (phil.): -tva,  n.
  🞄wisdom,  intelligence,  cleverness,  -mānin or 🞄-ṃ -mānin,  a.
  considering oneself wise.

Benfey

English

 प्राज्ञ प्राज्ञ,  i. e. प्रज्ञा + अ, 
 I. adj.
 
Wise,  Pañc. i. d. 129.
 II. m.
  A learned
man,  Man.  2,  123.
 III. f.
  ज्ञा,  Know-
ledge.
 IV. f.
  ज्ञी and ज्ञा,  A clever
woman. 

Hindi

बुद्धिमान व्यक्ति

Apte Hindi

Hindi

प्राज्ञ
वि* - "प्रकर्षेण जानाति इति-  प्र +  ज्ञा +  क =   प्रज्ञ,   ततः स्वार्थे-  अण्"
मनीषी

प्राज्ञ
वि* - "प्रकर्षेण जानाति इति-  प्र +  ज्ञा +  क =   प्रज्ञ,   ततः स्वार्थे-  अण्"
"बुद्धिमान्,  विद्वान्,  चतुर"

प्राज्ञः
पुं*
  - "प्रकर्षेण जानाति इति-  प्र +  ज्ञा +  क =   प्रज्ञ,   ततः स्वार्थे-  अण्"
बुद्धिमान् पुरुष

प्राज्ञः
पुं*
  - "प्र +  ज्ञा +  क =   प्रज्ञ,   ततः स्वार्थे-  अण्"
एक प्रकार का तोता

प्राज्ञ
वि* - प्रज्ञ एव +स्वार्थे अण्
बुद्धिमान्

प्राज्ञ
वि* - प्रज्ञ एव +स्वार्थे अण्
"समझदार,  विद्वान्"

प्राज्ञः
पुं*
  - प्रज्ञ एव +स्वार्थे अण्
बुद्धिमान या विद्वान्

प्राज्ञः
पुं*
  - प्रज्ञ एव +स्वार्थे अण्
एक प्रकार का तोता

प्राज्ञः
पुं*
  - प्रज्ञ एव +स्वार्थे अण्
व्यक्तिगत बुद्धिमत्ता

प्राज्ञः
पुं*
  - प्रज्ञ एव +स्वार्थे अण्
परमेश्वर

Shabdartha Kaustubha

Kannada

प्राज्ञ
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪಂಡಿತ /ವಿದ್ವಾಂಸ /ಜ್ಞಾನಿ
निष्पत्तिः - > "णः" (५-२-१०१)
व्युत्पत्तिः - > प्रज्ञाऽस्यास्ति
प्रयोगाः - > "देवद्विजगुरुप्राज्ञपूजनं शौचमार्जवम्"
उल्लेखाः - > गीता० १७-१४
प्राज्ञ
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಒಂದು ಜಾತಿಯ ಗಿಳಿ
प्राज्ञ
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಬುದ್ಧಿವಂತ /ಜಾಣ
प्रयोगाः - > "नामधेयस्य ये केचिदभिवादं न जानते । तान् प्राज्ञोऽहमिति ब्रूयात्स्त्रियः सर्वास्तथैव च ॥"
उल्लेखाः - > मनु० २-१२३

L R Vaidya

English

 prAjYa {% (I) a. (f. ज्ञा or ज्ञी) %} 1. Intellectual
 2. wise,  learned.

 prAjYa {% (II) m. %} 1. A learned man,  a Paṇḍit,  Bg.xvii.14
 2. a kind of parrot.

Bopp

Latin

 प्राज्ञ (a प्रज्ञा sapientia s. अ) sapiens,  doctus. DR. 4. 19. N.
17. 42. BH. 17. 14.

Anekartha-Dvani-Manjari

Sanskrit

व्यक्त
पु
व्यक्त,  स्पष्ट,  प्राज्ञ
स्पष्टप्राज्ञौ मतौ व्यक्तौ दीप्तिः स्वेच्छा तथा रुचिः ।
verse 3.1.1.24
page 0015

Lanman

English

 prājñá,  a. wise
 as m. wise man. [prajñā, 
1208c.]

Wordnet

Sanskrit

Synonyms:
  चतुर,  चतुरक,  निपुण,  निष्ण,  निष्णात,  विशारद,  पटु,  प्रवीण,  प्राज्ञ,  विचक्षण,  विदग्ध,  पटुमति,  पटिष्ठ,  पटीयस्,  पेशल,  प्रणत,  प्रतीत,  अणुक,  अभिज्ञ,  उल्लाघ,  ऋभु,  ऋभुमत्,  ऋभुष्ठिर,  ऋभ्व,  ऋभ्वन्,  ऋभ्वस्,  करण,  कर्मठ,  कर्मण्य,  कलाप,  कलिङ्ग,  कल्य,  कारयितव्यदक्ष,  कुशल,  कुशलिन्,  कृतकर्मन्,  कृतमुख,  कृतिन्,  कृत्नु,  क्रियापटु,  छेक,  छेकल,  छेकाल,  तूर्णि,  तेजीयस्,  धीवन्,  धीवर,  धृत्वन्,  धृषु,  नदीष्ण,  नयक,  नागर,  नागरक,  नागरिक,  निर्ग्रन्थक,  निर्ग्रन्थिक,  प्रोह,  प्रौण,  बहुपट,  बुध,  बुध्द,  मतिमत्,  मनस्विन्,  मर्मज्ञ,  विज्ञ,  विडङ्ग,  विदुर,  विद्वल,  शिक्व,  सुधी,  सुविचक्षण,  समाप्त
adjective
 
यः चातुर्येण कार्यं करोति।
 "चतुरेण आरक्षकेण अपराद्धानां एकः सङ्घः गृहीतः।"

Synonyms:
  पण्डित,  विद्वस्,  ज्ञानिन्,  विद्यावत्,  विद्याविशिष्ट,  विद्यासम्पन्न,  कृतविद्य,  विद्यालङ्कृत,  अभिज्ञ,  सविद्य,  लब्धविद्य,  ज्ञानवत्,  प्राज्ञ,  प्रज्ञ,  प्रज्ञावत्,  कृतधी,  अधीतिन्,  बहुश्रुत,  मनीषिन्,  बुद्धीमत्,  धीमत्,  बुध,  वेत्तृ
adjective
 
येन विद्या सम्पादिता।
 "अद्य सभायां बहवः पण्डिताः जनाः अभ्यभाषन्त।"

Sanskrit Tibetan

Tibetan

mkhas pa
१) कुशल २) कृताविन् ३) कृतिन् ४) कोविद ५) कौशल ६) कौशल्य ७) कौशिक ८) चतुर ९) दक्ष १०) निपुण ११) निष्ठित १२) पटु १३) पण्डित १४) पण्डितत्व १५) पाण्डित्य १६) पेशल १७) प्रतीत १८) प्रवीण १९) प्राज्ञ २०) बुद्ध २१) बुद्धिमत् २२) बुध २३) मनीषिन् २४) मेधाविन् २५) विचक्षण २६) विज्ञ २७) विद् २८) विदु २९) विद्वस् ३०) व्यक्त ३१) सत् ३२) सुकर्मार ३३) सूरि

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
विद्वान्सुधीः कविविचक्षणलब्धवर्णा ज्ञः प्राप्तरूपकृतिकृष्ट्यभिरूपधीराः ।
मेधाविकोविदविशारदसूरिदोषज्ञाः प्राज्ञपण्डितमनीषिबुधप्रबुद्धाः ॥ ३४१ ॥
व्यक्तो विपश्चित्संख्यावान्सन्प्रवीणे तु शिक्षितः ।
निष्णातो निपुणो दक्षः कर्महस्तमुखाः कृतात् ॥ ३४२ ॥
कुशलश्चतुरोऽभिज्ञविज्ञवैज्ञानिकाः पटुः ।
-wordlist-
 
विद्वस् (पुं),  सुधी (पुं),  कवि (पुं),  विचक्षण (पुं),  लब्धवर्ण (पुं),  ज्ञ (पुं),  प्राप्तरूप (पुं),  कृति (पुं),  कृष्टि (पुं),  अभिरूप (पुं),  धीर (पुं),  मेधाविन् (पुं),  कोविद (पुं),  विशारद (पुं),  सूरि (पुं),  दोषज्ञ (पुं),  प्राज्ञ (पुं),  पण्डित (पुं),  मनीषिन् (पुं),  बुध (पुं),  प्रबुद्ध (पुं),  व्यक्त (पुं),  विपश्चित् (पुं),  सङ्ख्यावत् (पुं),  सत् (पुं),  प्रवीण (पुं),  शिक्षित (पुं),  निष्णात (पुं),  निपुण (पुं),  दक्ष (पुं),  कृतकर्मन् (पुं),  कृतहस्त (पुं),  कृतमुख (पुं),  कुशल (पुं),  चतुर (पुं),  अभिज्ञ (पुं),  विज्ञ (पुं),  वैज्ञानिक (पुं),  पटु (पुं)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

धीर
धीर,  धीमत्,  लब्धवर्ण,  विपश्चित्,  वृद्ध,  विद्वस्,  प्राप्तरूप,  अभिरूप,  सूरि,  प्राज्ञ,  पण्डित,  मनीषिन्,  ज्ञ,  दोषज्ञ,  कोविद,  प्रबुद्ध,  बुध,  सुधी,  कृती,  कृष्टि,  कवि,  व्यक्त,  विशारद,  विचक्षण,  मेधाविन्,  संख्यावत्,  मतिमत्
धीरो धीमान् लब्धवर्णो विपश्चिद्, 
वृद्धो विद्वान् प्राप्तरूपोऽभिरूपः ।
सूरिः प्राज्ञः पण्डितः सन्मनीषी, 
ज्ञो दोषज्ञः कोविदः स्यात्प्रबुद्धः ॥ ३३२ ॥
बुधः सुधीः कृती कृष्टिः कविर्व्यक्तो विशारदः ।
विचक्षणश्च मेधावी संख्यावान्मतिमान्मतः ॥ ३३३ ॥
verse 2.1.1.332
page 0040

नाममाला

Sanskrit

प्राज्ञ,  मेधाविन्,  विद्वस्,  अभिरूप,  विचक्षण,  पण्डित,  सूरि,  आचार्य,  वाग्मिन्,  नैयायिक
प्राज्ञमेधाविनौ विद्वानभिरूपो विचक्षणः ।
पण्डितः सूरिराचार्यो वाग्मी नैयायिकः स्मृतः ॥ १११ ॥
verse 0.1.1.111
page 0056

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 प्राज्ञः,  पुं,
   (प्रकर्षेण जानातीति । प्र + ज्ञा +कः । ततः प्रज्ञ एव स्वार्थे अण् ।) कल्कि-देवस्य ज्येष्ठभ्राता । यथा,  --“कल्किं द्रष्टुं हरेरंशमाविर्भूतञ्च शम्भले ।कविं प्राज्ञं सुमन्तञ्च पुरस्कृत्य महाप्रभम् ॥
”इति कल्किपुराणे २ अध्यायः ॥
पण्डितः । इत्यमरः । २ । ७ । ५ ॥
 (यथा,  --“पण्डिते च गुणाः सर्व्वे मूर्खे दोषा हि केवलम् ।तस्मान्मूर्खसहस्रेषु प्राज्ञ एको विशिष्यते ॥
”इत्युद्भटः ॥
)राजशुकः । इति राजनिर्घण्टः ॥
 (प्रकर्षेणअज्ञः इति विग्रहे मूर्खोऽपि ॥
)

 प्राज्ञः,  त्रि,  (प्रज्ञ + स्वार्थे अण् । यद्बा,  प्रज्ञा-स्त्यस्येति । अच् ।) पण्डितः । (यथा,  महा-भारते । १ । १४६ । १९ ।“पौरेषु विनिवृत्तेषु विदुरः सर्व्वधर्म्मवित् ।बोधयन् पाण्डवश्रेष्ठमिदं वचनमब्रवीत् ॥
प्राज्ञः प्राज्ञं प्रलापज्ञः प्रलापज्ञमिदं वचः ॥
”)दक्षः । इति शब्दरत्नावली ॥
 (विज्ञः । यथा, मनुः । २ । १२३ ।“नामधेयस्य ये केचिदभिवादं न जानते ।तान् प्राज्ञोऽहमिति ब्रूयात् स्त्रियः सर्व्वास्तथैवच ॥
”)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 प्राज्ञ पु०
  प्रकर्षेण जानाति प्र--ज्ञा--क स्वार्थे अण् । १ पण्डितेअमरः २ राजशुके राजनि० । प्रज्ञाऽस्त्यस्य अण् ।३ बुद्धिमति ४ दक्षे च त्रि०
  । प्रज्ञा + स्वार्थे ण । ६ बुद्धौस्त्री टाप् प्राज्ञस्य पत्नी ङीप् । प्राज्ञी ७ प्राज्ञपत्न्यांस्त्री । ७ कल्किनो ज्येष्ठभ्रातरि पु०
  कल्किपु०  २ अ० ।प्रकर्षेण अज्ञः । वेदान्तसारोक्ते ८ व्यष्ठ्यु पहितचैतन्येएकाज्ञानमात्रभासके जीवचैतन्ये पु०
  “एतदुपहितचैत-न्यमल्पज्ञत्वानीश्वरत्वादिगुणकं प्राज्ञ इत्युच्यते । एका-ज्ञानावभासकन्वादस्य प्राज्ञत्वम् अस्पष्टोपाधितयाऽनति-प्रकाशकत्वम्” बेदान्तसारः । प्रज्ञ + स्वार्थे अण् स्त्रियांङीप् । प्राज्ञी ९ सूर्यपत्न्याम् स्त्री ।

Capeller

German

 प्राज्ञ॑ geistig,  klug,  verständig. m.
  ein
Kluger,  Weiser
 der durch das Einzelding
bedingte Intellekt (ph.),  Abstr.
प्राज्ञत्व n.
 

Burnouf

French

 प्राज्ञ प्राज्ञ a. (प्रज्ञा) savant
 habile
 sage.

Stchoupak

French

 प्राज्ञ-
 a. et m.
  intellectuel 
 intelligent,  sage 
 -ता- f.
 
sagesse,  intelligence.
°वादिक- °ं-मानिन्- a. qui se croit sage ou intelligent.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.