| YouTube Channel

प्राचीनबर्हिस् (prAcInabarhis)

 
Monier Williams Cologne
English
प्राचीन—बर्हिस्
m.
 (nom. °हि before ऋ) ‘eastern light (?)’,
N.
 of Indra,
Ragh.
of a Prajā-pati of the race of Atri,
MBh.
of a son of Havir-dhāman (or Havir-dhāna) and father of the 10 Pracetas,
MBh.
Hariv.
Pur.
of a son of Manu,
BhP.
Apte Hindi
Hindi
प्राचीनबर्हिस्
पुं*
 प्राचीन-बर्हिस् -
इन्द्र का विशेषण
Shabdartha Kaustubha
Kannada
प्राचीनबर्हिस्
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಇಂದ್ರ /ದೇವತೆಗಳ ಪ್ರಭು
प्रयोगाः - > "स ययौ प्रथमं प्राचीं तुल्यः प्राचीनबर्हिषा"
उल्लेखाः - > रघु० ४-२८
प्राचीनबर्हिस्
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಒಬ್ಬ ದೊರೆ
विस्तारः - > ಈ ರಾಜನ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ದರ್ಭೆಗಳು ಪೂರ್ವಾಗ್ರವಾಗಿ ಬೆಳೆದುದರಿಂದ ಈ ರಾಜನಿಗೆ ಈ ಹೆಸರು ಉಂಟಾಯಿತು. "प्राचीनाग्राः कुशास्तस्य पृथिव्यां विश्रुताः मुने । प्राचीनबर्हिर्भगवान् ख्यातो भुवि महाबलः ॥"
L R Vaidya
English
prAcIna-barhis {% m. %} an epithet of Indra.
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
इन्द्रो हरिर्दुश्च्यवनोऽच्युताग्रजो वज्री विडौजा मघवान्पुरंदरः ।
प्राचीनबर्हिः पुरुहूतवासवौ संक्रन्दनाखण्डलमेघवाहनाः ॥ १७१ ॥
सुत्रामवास्तोष्पतिदल्मिशक्रा वृषा शुनासीरसहस्रनेत्रौ ।
पर्जन्यहर्यश्वऋभुक्षिबाहुदन्तेयवृद्धश्रवसस्तुराषाट् ॥ १७२ ॥
सुरर्षभस्तपस्तक्षो जिष्णुर्वरशतक्रतुः ।
कौशिकः पूर्वदिग्देवाप्सरःस्वर्गशचीपतिः ॥ १७३ ॥
पृतनाषाडुग्रधन्वा मरुत्वान्मघवास्य तु ।
-wordlist-
दिक्पाल (पुं), इन्द्र (पुं), हरि (पुं), दुश्च्यवन (पुं), अच्युताग्रज (पुं), वज्रिन् (पुं), विडौजस् (पुं), मघवन् (पुं), पुरन्दर (पुं), प्राचीनबर्हिस् (पुं), पुरुहूत (पुं), वासव (पुं), सङ्क्रन्दन (पुं), आखण्डल (पुं), मेघवाहन (पुं), सुत्रामन् (पुं), वास्तोष्पति (पुं), दल्मि (पुं), शक्र (पुं), वृषन् (पुं), सुनाशीर (पुं), सहस्रनेत्र (पुं), पर्जन्य (पुं), हर्यश्व (पुं), ऋभुक्षिन् (पुं), बाहुदन्तेय (पुं), वृद्धश्रवस् (पुं), तुराषाह् (पुं), सुरर्षभ (पुं), तपस्तक्ष (पुं), जिष्णु (पुं), वरक्रतु (पुं), शतक्रतु (पुं), कौशिक (पुं), पूर्वदिक्पति (पुं), देवपति (पुं), अप्सरःपति (पुं), स्वर्गपति (पुं), शचीपति (पुं), पृतनाषाह् (पुं), उग्रधन्वन् (पुं), मरुत्वत् (पुं), मघवन् (पुं)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
इन्द्र
इन्द्र, दुश्च्यवन, हरि, सुरपति, सङ्क्रन्दन, वासव, वृत्रारि, बलसूदन, शतमख, वृद्धश्रवस्, कौशिक, जिष्णु, वज्रधर, सहस्रनयन, वास्तोष्पति, गोपति, पर्जन्य, मघवन्, वृषन्, हरिहय, प्राचीनबर्हिस्, पुरुहूत, पृतनाषाट्, पुरन्दर, पूर्वदिक्पति, स्वाराज्, आखण्डल, तुराषाह्, सुत्रामन्, गोत्रभिद्, सुनासीर, शक्र, उग्रधन्वन्, हरिवत्, पाकशासन, दिवस्पति, विडौजस्, मरुत्वत्, मेघवाहन
इन्द्रो दुश्च्यवनो हरिः सुरपतिः सङ्क्रन्दनो वासवो,
वृत्रारिर्बलसूदनः शतमखो वृद्धश्रवाः कौशिकः ।
जिष्णुर्वज्रधरः सहस्रनयनो वास्तोष्पतिर्गोपतिः,
पर्जन्यो मघवा वृषा हरिहयः प्राचीनबर्हिः स्मृतः ॥ ५२ ॥
पुरुहूतः पृतनाषाट् पुरन्दरः पूर्वदिक्पतिः स्वाराट् ।
आखण्डलस्तुराषाट् सुत्रामा गोत्रभित्सुनासीरः ॥ ५३ ॥
शक्रः स्यादुग्रधन्वा च हरिवान्पाकशासनः ।
दिवस्पतिर्विडौजाश्च मरुत्वान्मेघवाहनः ॥ ५४ ॥
verse 1.1.1.52
page 0008
नाममाला
Sanskrit
देवपति, सेन्द्रपति, स्वर्गवासपति, स्वर्गपति, नाकपति, नाकेन्द्र, शक्र, इन्द्र, शुनासीर, शतक्रतु, प्राचीनबर्हिस्, सुत्रामन्, वज्रिन्, आखण्डल, हरि, बलशत्रु, गोत्रशत्रु, पाकशत्रु, नमुचिशत्रु, वृत्रहन्, सहस्राक्ष, गीर्वाणेश, पुरन्दर, विडौजस्, अश्व, अप्सरोनाथ, वासव, हरिवाहन, मरुत्, मरुत्वत्, वृषन्, ऐरावणाधिप, शतमन्यु, तुराषाह्, पुरुहूत, कौशिक, संक्रन्दन, मघवन्, पुलोमारि, मरुत्सख
तत्पतिः शक्र इन्द्रश्च शुनासीरः शतक्रतुः ।
प्राचीनबर्हिः सुत्रामा वज्री चाखण्डलो हरिः ॥ ५७ ॥
शत्रुर्बलस्य गोत्रस्य पाकस्य नमुचेरपि ।
वृत्रहा च सहस्राक्षो गीर्वाणेशः पुरन्दरः ॥ ५८ ॥
विडौजाश्चाप्सरोनाथो वासवो हरिवाहनः ।
मरुतश्च मरुत्वाँश्च वृषा चैरावणाधिपः ॥ ५९ ॥
शतमन्युस्तुराषाट् च पुरुहूतश्च कौशिकः ।
संक्रन्दनोऽथ मघवान् पुलोमारिर्मरुत्सखः ॥ ६० ॥
verse 0.1.1.57
page 0032
Mahabharata
English
Prācīnabarhis, a Prajāpati. § 665 (Mokshadh.): XII, 208, 7572 (Brahmayoniḥ, born in the race of Atri, father of the ten Prācetases).--§ 768b (Kṛshṇa Vāsudeva): XIII, 147, 6829 (son of Havirdhāman and father of ten sons, Pracetas, etc.).--§ 775 (Ānuśāsanik.): XIII, 166, 7684.
पुराणम्
English
प्राचीनबर्हिस् / PRĀCĪNABARHIS. A prajāpati. (For genealogy see under pṛthu).
pṛthu got two sons named antardhāna and vādī who were very virtuous. A son named havirdhāna was born to antardhāna of his wife śikhaṇḍinī. dhiṣaṇā born of the family of agni became the wife of havirdhāna and they got six sons named prācīnabarhis, śukra, gaya, kṛṣṇa, vraja and ajina. Of these prācīnabarhis became a great prajāpati. He carpetted the world with darbha grass with its head turned towards the east and thus got the name (Prācī = east
barhis = bed of kuśa grass) prācīnabarhis. He performed great penance and married savarṇā, daughter of the oceans. They got ten sons who were called Pracetases and who were all masters of dhanurveda (archery). They all performed penance for ten thousand years lying submerged in water. brahmā persuaded prācīnabarhis to request his sons to refrain from remaining unmarried. prācīnabarhis informed his sons about Brahmā's wish. They sat in meditation in the ocean for ten thousand years as per directions from their father and sang songs in praise of viṣṇu. Mahāviṣṇu was pleased and he gave darśana (vision of god) to them on the surface of the ocean itself with the brilliance of blue lotus. Pracetases went into ecstasy when they saw Bhagavān coming to them riding on the back of garuḍa and they bowed down in great devotion before him. Mahāviṣṇu asked them what they wanted and they reported they wanted a boon for the progress and prosperity of the prajās. Granting them the boon Mahāviṣṇu disappeared and the Pracetases went back to their father. (Chapter 14, aṁśa 1, viṣṇu purāṇa).
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
प्राचीनबर्हिस्
पु०
 । १ इन्द्रे २ नृपभेदे च हेमच० । “अत्रि-बंशे समुत्पन्नो ब्रह्मवोनिः सनातनः । प्राचीनबर्हिर्भगवांस्तस्मात् प्रचेतसो दश” भा० शा० २०८ अ० । “प्राचीनबर्हि-र्भगवान् महानासीत् प्रजापतिः । हविर्धानात् द्विज-श्रेष्ठ! येन संवर्द्धिताः प्रजाः । प्राचीनाग्राः कुशास्तस्यपृथिव्यां विश्रुता मुने! । प्राचीनबर्हिर्भगवान् ख्यातोभुवि महाबलः” अग्निपु० उक्ते ३ हविर्धम्नः पुत्रे भा०अनु० १४७ अ० ।