| YouTube Channel

प्राग्ज्योतिष (prAgjyotiSa)

 
शब्दसागरः
English
प्राग्ज्योतिष
m.
 (-षः) A country, Kāmarupa, part of Assām.
E.
 प्राक् for-
merly, ज्योतिष light
being the scene of BRAHMĀ'S penance.
Yates
English
प्राग्-ज्योतिष (षः) 1.
m.
 A country,
Kāmarūpa, part of
Asam.
Spoken Sanskrit
English
प्राग्ज्योतिष - prAgjyotiSa -
adj.
 - lighted from the east
प्राग्ज्योतिष - prAgjyotiSa -
m.
 - king of the city of prAgjyotiSa
प्राग्ज्योतिष - prAgjyotiSa -
n.
 - country bordering north-east border of Bharat [ region covering a part of Assam state and some of present day Mayanmar ]
Wilson
English
प्राग्ज्योतिष
m.
 (-षः) A country, Kāmarūpa, part of Asam.
E.
 प्राक् formerly, ज्योतिष light
being the scene of BRAHMĀ'S penance.
Monier Williams Cologne
English
प्राग्—ज्योतिष
mfn.
 lighted from the east,
ŚāṅkhGṛ.
relating to the city of Prāg-jyotiṣa,
MBh.
प्राग्—ज्योतिष
m.
N.
 of a country (= काम-रूप),
L.
the king of the city of Prāg-jyotiṣa (N. of Bhaga-datta),
MBh.
(pl. )
N.
 of a people living in that city or its environs,
MārkP.
Var.
प्राग्—ज्योतिष
n.
N.
 of a city, the dwelling-place of the demon Naraka,
MBh.
Hariv.
R.
Rājat.
Ragh.
N.
 of a Sāman,
MBh.
 (Nīlak. )
Apte Hindi
Hindi
प्राग्ज्योतिषः
पुं*
 प्राच्-ज्योतिषः -
"एक देश का नाम, कामरूप देश का नामांतर"
प्राग्ज्योतिषः
ब* व* प्राच्-ज्योतिषः -
इस देश के रहने वाले लोग
प्राग्ज्योतिषम्
नपुं*
 प्राच्-ज्योतिषम् -
एक नगर का नाम
Shabdartha Kaustubha
Kannada
प्राग्ज्योतिष
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಾಮರೂಪ ದೇಶ
प्राग्ज्योतिष
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಒಂದು ಪಟ್ಟಣ
प्रयोगाः - > "पयसौ दीप्तसन्नाहः प्राग्ज्योतिषपुरं प्रभुः"
उल्लेखाः - > याद० १७-७१
विस्तारः - > ಇದು ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ನರಕಾಸುರನ ಪಟ್ಟಣವಾಗಿತ್ತು.
L R Vaidya
English
prAc-jyotiza {% (I) m. %} name of a country otherwise called Kāmarūpa.
prAc-jyotiza {% (II) m.f. %} the people of this country.
prAc-jyotiza {% (III) n. %} name of a city.
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
प्राग्ज्योतिषाः कामरूपा मालवाः स्युरवन्तयः ।
-wordlist-
प्राग्ज्योतिष (पुं), कामरूप (पुं), मालव (पुं), अवन्ति (पुं)
Mahabharata
English
Prāgjyotisha^1, name of a city. § 279 (Arjuna): II, 26, 1000 (the capital of Bhagadatta
Arjuna came to P. on his digvijaya).--§ 291 (Śiśupālavadhap.): II, 45, 1567 (ºpuraṃ, the Vṛshṇis had gone to P., meantime Śiśupāla burnt Dvārakā).--§ 317b (Kṛshṇa Vāsudeva): III, 12, 488 (kṛtaḥ kshemaḥ punaḥ panthāḥ puraṃ Pºṃ prati, sc. by Kṛshṇa
the capital of Naraka).--§ 320 (Saubhavadhop.): III, 22, 857(?).--§ 561c (Kṛshṇa Vāsudeva)
V, 48, †1887 (durgaṃ puraṃ ghoram Asurānāṃ, the capital of Naraka, conquered by Kṛshṇa).--§ 567 (Bhagavadyānap.): V, 130, 4408 (Śauri, i.e. Kṛshṇa, went to P., cf. § 561c).--§ 717b (Nārāyaṇīya): XII, 340, 12956 (Kṛshṇa will transplant P. to Dvārakā after having slain Naraka).--§ 782 (Anugītāp.): XIV, 75, 2175 (the capital of Vajradatta).
Prāgjyotisha^2 (“the king of Prāgjyotisha”) = Bhagadatta: II, 1002, 1268 (nṛpatir Bhagadattaḥ)
VI, 2856 (ºgajaḥ)
3295, 3559, 3664 (rājā), 3675, 3676 (ºgajaṃ), 4277, 4297 (nṛpaḥ), 4316, 5147, 5148 (rājā), 5269, 5292, 5432
VII, 808, 1147, 1162, 1169 (rājā), 1176, 1197 (rājā), 1239, 1251 (rājā), 1256, 1257, 1265, 1289, 1302 (is slain by Arjuna).
पुराणम्
English
प्राग्ज्योतिष / PRĀGJYOTIṢA. The palace of Narakāsura. Narakāsura was known as Bhaumāsura also. After the death of this asura bhagadatta became King there. After bhagadatta vajradatta became ruler there. prāgjyotiṣa was an invincible fortress of the asuras. (Chapter 23, Verse 28, Sabhā Parva
Chapter 48, Udyoga Parva and Chapter 75, aśvamedha Parva).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
प्राग्ज्योतिषः,
पुं,
 (प्राक् ज्योतिषं नक्षत्रं यत्र ।तदुक्तं कालिकापुराणे ।“अत्रैव हि स्थितो ब्रह्मा प्राङ् नक्षत्रं ससर्ज ह ।ततः प्राग्ज्योतिषाख्येयं पुरी शक्रपुरीसमा ॥
”)कामरूपदेशः । इति हेमचन्द्रः । ४ । २२ ॥
स तु नरकराजपुरम् । यथा, --श्रीभगवानुवाच ।“करतोया सत्यगङ्गा पूर्व्वभागावधिश्रिता ।यावल्ललितकान्तास्ति तावद्देशं पुरं तदा ॥
तत्र देवी महामाया योगनिद्रा जगत्प्रसूः ।कामाख्यारूपमादाय सदा तिष्ठति शोभना ॥
अत्रास्ति नदराजोऽयं लौहित्यो ब्रह्मणः सुतः ।अत्रैव दशदिक्पालाः स्वे स्वे पीठे व्यवस्थिताः ॥
अत्र स्वयं महादेवो ब्रह्मा चाहञ्च सर्व्वदा ।चन्द्रः सूर्य्यश्च सततं वसतेऽत्रैव पुत्त्रक ! ॥
सर्व्वे क्रीडार्थमायाता रहस्यदेशमुत्तमम् ।अत्र श्रीः सर्व्वतो भद्रा भोग्यमत्र सदा बहु ॥
अत्रैव हि स्थितो ब्रह्मा प्राङ्नक्षत्रं ससर्ज्ज ह ।ततः प्राग्ज्योतिषाख्येयं पुरी शक्रपुरीसमा ॥
अत्र त्वं वस भद्रन्ते ह्यभिषिक्तो मया स्वयम् ।ततो विदर्भराजस्य पुत्त्रीं मायाह्वयां हरिः ।पुत्त्रार्थे वरयामास नरकस्य समां गुणैः ॥
”इति कालिकापुराणे ३७ अध्यायः ॥
(इदानीं प्रसिद्धमासामप्रदेशकियदंशकुचविहार-कामरूपं पुरा प्राग्ज्योतिषाख्ययाभिहितम् ॥
”)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
प्राग्ज्योतिष
पु०
 कामरूपदेशे हमच० । तत्र पूर्वं नरकासुरस्यपुरी आसीत् यथा कालिका० ३७ अ० “करतोया सत्यगङ्गा पूर्वभागावधिश्रिता । यावल्ललितकान्तास्ति ताव-द्देशं पुपं तव । तत्र देवी महामाया योगनिद्रा जगत्-प्रसृः । कामाख्यारूपमास्थाय सदा तिष्ठति शोभना ।तत्रास्ति नदराजोऽयं लौहित्यो ब्रह्मणः सुतः । तत्रैवदश दिक्पालाः स्वे स्वे पीठे व्यवस्थिताः । तत्र खयंमहादेवो ब्रह्मा वाऽहञ्च (हरिश्च) सर्वदा । चन्द्रः सूर्यश्चसततं वसेत् तत्रैव पुत्रक! । सर्वे क्रीडार्थमायाता रह-स्यदेशमुत्तमम् । तत्र श्रीः सर्वतो भद्रा भोग्यमत्र सदाबहु । अत्रैव हि स्थितो ब्रह्मा प्राङ् नक्षत्रं समर्ज ह ।ततः प्राग्ज्योतिषाख्येयं पुरी शक्रपुरीसमा । अत्र त्वंवस भद्रन्ते ह्यभिषिक्तो मया स्वयम्” । नरकं प्रति भग-वदुक्तिः । द्वापरे तत्र भगदत्तो नृप आसीत् यज्ञोक्तम्“तैरेव सहितः सर्वैः प्राग्ज्योतिषिसुपाद्रवत् । यत्रराजा महनासीद्भगदत्तो विशाव्यतेः!” भा० स० २५ अ० ।
Burnouf
French
प्राग्ज्योतिष प्राग्ज्योतिष
m.
 le Kāmarūpa, np. de
pays.