| YouTube Channel

प्राकृतप्रलय (prAkRtapralaya)

 
शब्दसागरः
English
प्राकृतप्रलय
m.
 (-यः) The total dissolution of the world.
E.
 प्राकृत material,
and प्रलय destruction.
Yates
English
प्राकृत-प्रलय (यः) 1.
m.
 End or dis-
solution of the world.
Wilson
English
प्राकृतप्रलय
m.
 (-यः) The total dissolution of the world.
E.
 प्राकृत material, and प्रलय destruction.
Monier Williams Cologne
English
प्राकृत—प्रलय
m.
 the total dissolution of the world,
W.
Apte Hindi
Hindi
प्राकृतप्रलयः
पुं*
 प्राकृत- प्रलयः -
विश्व का पूर्ण विघटन
Shabdartha Kaustubha
Kannada
प्राकृतप्रलय
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪ್ರಕೃತಿ ನಾಶರೂಪವಾದ ಒಂದು ಪ್ರಳಯ /ಪ್ರಕೃತಿಸಂಬಂಧವಾದ ಪ್ರಳಯ
व्युत्पत्तिः - > प्राकृतः प्रकृतिसम्बन्धी प्रलयः
विस्तारः - > ಪ್ರಳಯವು ನಿತ್ಯ ನೈಮಿತ್ತಿಕ ಪ್ರಾಕೃತ ಮತ್ತು ಆತ್ಯಂತಿಕಗಳೆಂದು ನಾಲ್ಕು ವಿಧ. ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೆ ಎರಡು ಪರಾರ್ಧಗಳು ಕಳೆದ ನಂತರ ಮಹತ್ತು ಅಹಂಕಾರ ಪಂಚಭೂತಗಳೆಂಬ ಏಳು ಪ್ರಕೃತಿಗಳೂ ಅಲಯ ಹೊಂದುವುವು. ಇದೇ ಪ್ರಾಕೃತ ಪ್ರಳಯ.
L R Vaidya
English
prAkfta-pralaya {% m. %} total destruction of the world.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
प्राकृतप्रलयः,
पुं,
 (प्राकृतः प्रकृतिसम्बन्धी प्रलयः ।)प्रकृतेर्लयः । तस्य विवरणम् । यथा, --“निर्गुणस्य च नित्यस्य चाद्यन्तरहितस्य च ।निमेषाणां सहस्रेण प्रकृतेर्द्दण्ड उच्यते ॥
षष्टिदण्डात्मकस्तस्य वासरश्च प्रकीर्त्तितः ।मासस्त्रिंशद्दिवारात्रैर्व्वर्षं द्वादशमासकैः ॥
एवं गते शताब्दे च श्रीकृष्णे प्रकृतेर्लयः ।प्रकृत्याञ्च प्रलीनायां तदैवं प्राकृतो लयः ॥
सर्व्वाः संहृत्य सा चैका महाविष्णोः प्रसूश्च या ।कृष्णवक्षसि लीना च मूलप्रकृतिरीश्वरी ॥
शाक्ता वदन्ति तां दुर्गां विष्णुमायां सनातनीम् ।सर्व्वशक्तिस्वरूपाञ्च परां नारायणीं सतीम् ॥
बुद्ध्यधिष्ठातृदेवीञ्च कृष्णस्य त्रिगुणात्मिकाम् ।यन्मायया मोहिताश्च ब्रह्मविष्णुशिवादयः ॥
वैष्णवास्तां महालक्ष्मीं परां राधां वदन्ति ते ।यदर्द्धाङ्गा महालक्ष्मीः प्रिया नारायणस्य च ॥
प्राणाधिष्ठातृदेवीञ्च प्रेम्णा प्राणाधिकां वराम् ।शश्वत् प्रेममयीं शक्तिं निर्गुणां निर्गुणस्य च ॥
नारायणश्च शम्भुश्च संहृत्य स्वगणान् बहून् ।शुद्धसत्त्वस्वरूपी च कृष्णे लीनश्च निर्गुणे ॥
गोपा गोप्यश्च गावश्च सुरभ्यश्च नराधिप ! ।सर्व्वे लीनाः प्रकृत्याञ्च प्रकृतिः प्रकृतीश्वरे ! ॥
महाविष्णौ विलीनाश्च सर्व्वे ते क्षुद्रविष्णवः ।महाविष्णुः प्रकृत्याञ्च सा चैवं परमात्मनि ॥
प्रकृतिर्योगनिद्रा च श्रीकृष्णनेत्रपद्मयोः ।अधिष्ठानं चकारैवं मायया चेश्वरेच्छया ॥
प्रकृतेर्व्वासरं यावन्मितं कालं प्रकीर्त्तितम् ।तावद्वृन्दावने निद्रा कृष्णस्य परमात्मनः ॥
अमूल्यरत्नतल्पे च वह्निशुद्धांशुकार्च्चिते ।गन्धचन्दनमाल्याढ्ये वायुना सुरभीकृते ॥
पुनः प्रजागरे तस्य सर्व्वसृष्टिर्भवेत् पुनः ।एवं सर्व्वे प्राकृतिकाः श्रीकृष्णं निर्गुणं विना ॥
”इति ब्रह्मवैवर्त्ते प्रकृतिखण्डे ५१ अध्यायः ॥
* ॥
अपि च ।“प्रकृतौ संस्थितो यस्मात् सर्व्वस्तन्मात्रसञ्चयः ।अहङ्कारमहत्तत्त्वगतो यत् प्राकृतो लयः ॥
प्रकृतौ संस्थितो व्यक्तमतीतप्रलयस्तु यत् ।तस्मात् प्राकृतसंज्ञोऽयमुच्यते प्रतिसञ्चरः ॥
अयं यः कथितो विप्राः प्राकृताख्यो महालयः ॥
”इति कालिकापुराणे २४ अध्यायः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
प्राकृतप्रलय कर्म० । प्रलयभेदे प्रलयशब्दे दृश्यम् ।