| YouTube Channel

प्रस्तारः (prastAraH)

 
Apte
English
प्रस्तारः [prastārḥ], 1 Strewing, spreading out, covering with.
A bed of leaves and flowers.
A bed or couch in general.
A flat surface, level, plain.
A thicket, wood.
(In prosody) A tabular representation of the long and short vowels of a metre with all possible varieties.
A process in preparing minerals.
A flight of steps (leading down to water
Mar.
 घाट)
मणिप्रवालप्रस्तारम्
Mb.
 * 3.145.5.
Apte 1890
English
प्रस्तारः 1 Strewing, spreading out, covering with.
2 A bed of leaves and flowers.
3 A bed or couch in general.
4 A flat surface, level, plain.
5 A thicket, wood.
6 (In prosody) A tabular representation of the long and short vowels of a metre with all possible varieties.
7 A process in preparing minerals.
Apte Hindi
Hindi
प्रस्तारः
पुं*
 - प्र + स्तृ + घञ्
"बखेरना, फैलाना, आच्छादित करना"
प्रस्तारः
पुं*
 - प्र + स्तृ + घञ्
"पुष्पशय्या, पर्णशय्या"
प्रस्तारः
पुं*
 - प्र + स्तृ + घञ्
"पलंग, खाट"
प्रस्तारः
पुं*
 - प्र + स्तृ + घञ्
"चपटी सतह, समतल हमवार"
प्रस्तारः
पुं*
 - प्र + स्तृ + घञ्
"वनस्थली, जंगल"
प्रस्तारः
पुं*
 - प्र + स्तृ + घञ्
संभावित भेदों समेत छन्द की ह्रस्व तथा दीर्घ मात्राओं की द्योतिका तालिका
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 प्रस्तारः, स्तरः, फलकम्
noun
कस्यापि वस्तुनः विस्तारः।
"ग्रीष्मे कुल्यस्थ-जलस्य प्रस्तारः निम्नः भवति।"
वैजयन्तीकोषः
Sanskrit
Word: प्रस्तारः
Root: प्रस्तार
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒ तृणाटवी
Meaning(s):
⇒ Forest abounding in grass
Shloka(s):
3|3|2|1 ► महाटवी त्वरण्यानी प्रस्तारस्तु तृणाटवी। (भूमिकाण्डः/वनाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 3|3|2|1 ⇢ प्रस्तारः (प्रस्तार) (पुं) ⇒ Forest abounding in grass ⇒ तृणाटवी
➠ 3|3|2|1 ⇢ तृणाटवी (तृणाटवी) (स्त्री) ⇒ Forest abounding in grass ⇒ तृणाटवी
Related word(s):
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
प्रस्तारः,
पुं,
 (प्र + स्तॄ + घञ् ।) तृणवनम् । तत्-पर्य्यायः । तृणाटवी २ ऋषः ३ । इति हेम-चन्द्रः । ४ । १७७ ॥
पल्लवादिविरचितशय-नीयम् । इति शब्दरत्नावली ॥
शय्या । इतिहारावली ॥
छन्दःप्रभृतीनां प्रभेदज्ञापकसङ्केत-विशेषः । यथा, --“पादे सर्व्वगुरावाद्यात् लघु न्यस्य गुरोरधः ।यथोपरि तथा शेषं भूयः कुर्य्यादमुं विधिम् ॥
ऊने दद्याद्गुरूनेव यावत् सर्व्वलघुर्भवेत् ।प्रस्तारोऽयं समाख्यातश्छन्दोविचितिवेदिभिः ॥
”इति वृत्तरत्नावली ॥
* ॥
अपि च । अहपत्थार । पढम गुरु हेट्ट ठाणेलहुआ परिठवौ अप्पबुद्धी ए । सरिसासरिसा पन्ती उव्वरिआ गुरुलहू देहु ॥
अस्यटाका । एतद्भेदज्ञानं प्रस्तारज्ञानाधीनमितिप्रस्तार दर्शयति । प्रथमं गुरोरधःस्थाने लघुकंस्थापय आत्मबुद्ध्या सदृशी सदृशी पंक्तिरुद्-वृत्तौ गुरुलघू देहि सदृशी पंक्तिर्दक्षिणे कार्य्यावामे गुरुलघुभिः पूरणं कार्य्यं इदन्तु मात्रा-प्रस्तारविषयं तत्रापि गुरोर्लिखनयोग्यत्वे गुरु-र्लेख्यः अपरत्र लघुर्देयः । वर्णप्रस्तारे तु गुरुणैवपूरणं कार्य्यं तत्रायं प्रकारः आदौ गुरुर्लेख्यःतत्र प्रथमं गुरोरधःस्थाने लघुर्लेख्यः तद्दक्षिणेचोपरिस्थितपंक्तेः सदृशी कार्य्या वामे च गुरु-लघुभिः पूरणं कार्य्यं वामे चैक एकलघुः पततिवर्णप्रस्तारे तु वामे लघुस्पर्शो नास्ति यथात्रिकलप्रस्तारे । ६६ । प्रथमगुरोरधो लघु-र्वामतश्च कलार्द्धपूरणं गुरुणैव कार्य्यं दक्षिणे चपंक्त्यभावः ततो गुरोरधो लघुर्लेख्यः दक्षिणे चलघोरधो लघुर्लेख्यः वामे च कलापूरणं एकेनलघुना कार्य्यं एवं चतुष्कला-६६ दावपि बोध्यंयथा अक्षरच्छन्दसि ६६ एवमन्यत्रापि बोध्यम् ॥
अथ सकलप्रस्तारसंख्या । दव्वीसा सत्तस-आतैं सत्तावह सहज्जाइ वाआलिसहलक्खं तेरहकोडी समग्गाइं । अस्य टीका ।अत्र चैकाक्षरमारभ्य षड्विंशत्यवधिवर्ण-वृत्तानां प्रस्तारे कियती संख्येत्यत आह ।१३४, २१७, ७२६ षड्विंशतिः सप्त तानि तथासप्तदशसहस्राणि द्विचत्वांशल्लक्षास्त्रयोदश-कोट्यः समग्राणि अङ्कस्य वामा गतिरित्यङ्काःस्थाप्याः । इति पिङ्गलः शीघ्रबोधभूषणश्च ॥