प्रस्तार (prastAra)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 प्रस्तार m.
  (-रः)
	 1. A jungle,  a thicket or wood,  overgrown with grass.
	 2.
Covering,  spreading.
	 3. A bed made with blossoms,  leaves,  &c.
4. Any bed or couch.
	 5. A flat surface,  a plain. 
	 6. Representation
of the long and short vowels of a metre and its possible varie-
ties,  (in prosody.)
 E.
  प्र before,  स्तृ to spread,  aff.
   घञ् ।

Capeller Eng

English

 प्रस्तार m.
  spreading,  extension,  high degree
 straw, 
cushion,  bed,  layer,  plain,  surface.

Yates

English

 प्र-स्तार (रः) 1.
m.
  A jungle or wood
bed of flowers
 bed or couch.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

प्रस्तार 	-	 prastAra 	-	 m.
  	-	  kind of measure
प्रस्तार 	-	 prastAra 	-	 m.
  	-	  representation or enumeration of all the possible combinations of certain given numbers or of short and long syllables in a metre
प्रस्तार 	-	 prastAra 	-	 m.
  	-	  extension
प्रस्तार 	-	 prastAra 	-	 m.
  	-	  layer
प्रस्तार 	-	 prastAra 	-	 m.
  	-	  spreading out
प्रस्तार 	-	 prastAra 	-	 m.
  	-	  flat surface
प्रस्तार 	-	 prastAra 	-	 m.
  	-	  litter
प्रस्तार 	-	 prastAra 	-	 m.
  	-	  strewing
प्रस्तार 	-	 prastAra 	-	 m.
  	-	  flight of steps
प्रस्तार 	-	 prastAra 	-	 m.
  	-	  plain
प्रस्तार 	-	 prastAra 	-	 m.
  	-	  jungle or wood overgrown with grass
प्रस्तार 	-	 prastAra 	-	 m.
  	-	  process in preparing minerals
प्रस्तार 	-	 prastAra 	-	 m.
  	-	  bed of straw

 
   प्रस्तार  prastAra m.
   representation or enumeration of all the possible combinations of certain given numbers or of short and long syllables in a metre

Wilson

English

 प्रस्तार
m.
  (-रः)
1 A jungle,  a thicket or wood,  overgrown with grass.
2 A bed made with blossoms,  leaves,  &c.
3 Any bed or couch.
E.
  प्र before स्तृ to spread,  aff.
   घञ्.

Apte

English

प्रस्तारः [prastārḥ],  1 Strewing,  spreading out,  covering with.

A bed of leaves and flowers.

A bed or couch in general.

A flat surface,  level,  plain. 

A thicket,  wood.

(In prosody) A tabular representation of the long and short vowels of a metre with all possible varieties.

A process in preparing minerals.

A flight of steps (leading down to water
 Mar.
  घाट)
 मणिप्रवालप्रस्तारम् Mb.
 *  3.145.5.

Apte 1890

English

 प्रस्तारः 1 Strewing,  spreading out,  covering with. 
A bed of leaves and flowers. 
A bed or couch in general. 
A flat surface,  level,  plain. 
A thicket,  wood. 
(In prosody) A tabular representation of the long and short vowels of a metre with all possible varieties. 
A process in preparing minerals. 

Monier Williams Cologne

English

 प्र-स्तार m.
  (ifc.  f(आ). ) strewing,  spreading out,  extension (also fig. =
  abundance,  high degree),  MBh.
  
 Kāv.
 

 a litter,  bed of straw,  Hariv.
 

 a layer,  Śulbas.
 

 a flight of steps (leading down to water),  MBh.
  

 a flat surface,  plain,  Hariv.
  (v.l. °स्तर)

 a jungle or wood overgrown with grass,  L.
 

 a process in preparing minerals,  Cat.
 

 a representation or enumeration of all the possible combinations of certain given numbers or of short and long syllables in a metre,  Col.
 

 (in music) a kind of measure,  Saṃgīt.
 

 N.
  of a prince (son of Udgītha),  VP.
   (prob. w.r. for प्रस्ताव)

Monier Williams 1872

English

 प्र-स्तार,  अस्,  m. strewing about,  spreading out, 
scattering,  spreading,  covering with
 a process in pre-
paring minerals
 a bed made with blossoms and leaves
a bed or couch in general
 a flower-bed
 a jungle,  a
thicket or wood overgrown with grass
 a flat surface, 
level,  plain
 a representation or enumeration of all
the possible combinations of certain given numbers
(see Colebrooke's Algebra,  p. 125)
 N. of a prince
(a son of Ud-gītha
 in this sense incorrectly for प्र-
स्ताव).
—प्रस्तार-पङ्क्ति,  इस्,  f. a kind of metre
consisting of 12 + 12 + 8 + 8 syllables.

Macdonell

English

 प्रस्तार pra-stāra,  m.
  strewing,  spreading out
 🞄abundance
 litter,  bed of straw
 couch
 layer
 🞄stair (leading down to water)
 flat surface
 🞄table of all the possible combinations in a 🞄metre: -paṅkti,  f.
  combination-paṅkti,  a.
  🞄metre (12 + 12 + 8 + 8 syllables)
 -stārin,  a.
  🞄spreading out,  extending to
 -stāva,  m.
  preliminary 🞄mention,  allusion,  propounding or 🞄introducing a topic
 subject of conversation,  🞄topic
 opportunity,  occasion,  season,  proper 🞄time
 beginning,  commencement
 introduction
 🞄— of a Sāman sung by the Prastotṛ 🞄priest: in.  at any oneʼs convenience
 lc. on 🞄a suitable occasion,  opportunely,  -tas,  ad. in 🞄the course of (—°)
 -stāvanā,  f.
  blazing abroad,  🞄through (in. )
 beginning,  commencement
 🞄introduction,  (dramatic) prologue (the scene 🞄between the benediction and beginning of the 🞄first act)
 -stāva-sadṛśa,  a.
  suited to the 🞄occasion,  seasonable,  appropriate
 -stāvita,  🞄cs. pp. commenced,  begun
 referred to.

Benfey

English

 प्रस्तार प्रस्तार,  i. e. प्र-स्तॄ + अ,  m.
 
 1. A bed.
 2. A thicket or wood,  over-
grown with grass.

Apte Hindi

Hindi

प्रस्तारः
पुं*
  - प्र +  स्तृ +  घञ्
"बखेरना,  फैलाना,  आच्छादित करना"

प्रस्तारः
पुं*
  - प्र +  स्तृ +  घञ्
"पुष्पशय्या,  पर्णशय्या"

प्रस्तारः
पुं*
  - प्र +  स्तृ +  घञ्
"पलंग,  खाट"

प्रस्तारः
पुं*
  - प्र +  स्तृ +  घञ्
"चपटी सतह,  समतल हमवार"

प्रस्तारः
पुं*
  - प्र +  स्तृ +  घञ्
"वनस्थली,   जंगल"

प्रस्तारः
पुं*
  - प्र +  स्तृ +  घञ्
संभावित भेदों समेत छन्द की ह्रस्व तथा दीर्घ मात्राओं की द्योतिका तालिका

Shabdartha Kaustubha

Kannada

प्रस्तार
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಹರಡುವುದು /ವ್ಯಾಪಿಸುವುದು
निष्पत्तिः - > प्र + स्तृञ् (आच्छादने) - "घञ्" (३-३-३२)
प्रस्तार
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಛಂದಃಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ವೃತ್ತಗಳ ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸುವ ಒಂದು ಉಪಾಯ
विस्तारः - > "पादे सर्वगुरावादेर्लघुं न्यस्य गुरोरधः । यथोपरि तथा शेषं भूयः कुर्यादमुं विधिम् ॥ ऊने दद्याद्गुरूनेष यावत्सर्वलघुर्भवेत् । प्रस्तारोऽयं समाख्यातश्छन्दोविचितिवेदिभिः ॥" वृ० र०
प्रस्तार
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವನ /ಕಾಡು
प्रस्तार
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಒಂದು ವಸ್ತುವಿನ ಸಮತಲವಾಗಿರುವ ಮೇಲ್ಮೈ
प्रस्तार
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪುಷ್ಪಲತಾದಿಗಳಿಂದ ರಚಿತವಾದ ಮೇಲ್ಮೈ

L R Vaidya

English

 prastAra {% m. %} 1. Spreading,  spreading out,  covering
a bed,  a couch
a bed of leaves and flowers
a flat surface,  a plain
a thicket,  a wool
representation of the long and short vowels of a metre and its possible varieties (in prosody).

Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch

German

 प्रस्तार m. °Bez. einer Strophenform,  H XLIII,  145.

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
अरण्यमटवी सत्त्रं वार्क्षं च गहनं झषः ।
कान्तारं विपिनं कक्षः स्यात्षण्डं काननं वनम् ॥ १११० ॥
दवो दावः प्रस्तारस्तु तृणाटव्यां झषोऽपि च ।
-wordlist-
 
अरण्य (क्ली),  अटवी (स्त्री),  सत्त्र (क्ली),  वार्क्ष (क्ली),  गहन (क्ली),  झष (पुं),  कान्तार (पुंक्ली),  विपिन (क्ली),  कक्ष (पुं),  षण्ड (पुंक्ली),  कानन (क्ली),  वन (क्ली),  दव (पुं),  दाव (पुं),  प्रस्तार (पुं),  तृणाटवी (स्त्री),  झष (पुं)

वैजयन्तीकोषः

Sanskrit

Word: प्रस्तारः
Root: प्रस्तार
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒ तृणाटवी
Meaning(s):
⇒ Forest abounding in grass
Shloka(s):
3|3|2|1 ► महाटवी त्वरण्यानी प्रस्तारस्तु तृणाटवी। (भूमिकाण्डः/वनाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 3|3|2|1 ⇢ प्रस्तारः (प्रस्तार) (पुं) ⇒ Forest abounding in grass ⇒ तृणाटवी
➠ 3|3|2|1 ⇢ तृणाटवी (तृणाटवी) (स्त्री) ⇒ Forest abounding in grass ⇒ तृणाटवी
Related word(s):
    

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 प्रस्तारः,  पुं,
   (प्र + स्तॄ + घञ् ।) तृणवनम् । तत्-पर्य्यायः । तृणाटवी २ ऋषः ३ । इति हेम-चन्द्रः । ४ । १७७ ॥
 पल्लवादिविरचितशय-नीयम् । इति शब्दरत्नावली ॥
 शय्या । इतिहारावली ॥
 छन्दःप्रभृतीनां प्रभेदज्ञापकसङ्केत-विशेषः । यथा,  --“पादे सर्व्वगुरावाद्यात् लघु न्यस्य गुरोरधः ।यथोपरि तथा शेषं भूयः कुर्य्यादमुं विधिम् ॥
ऊने दद्याद्गुरूनेव यावत् सर्व्वलघुर्भवेत् ।प्रस्तारोऽयं समाख्यातश्छन्दोविचितिवेदिभिः ॥
”इति वृत्तरत्नावली ॥
 * ॥
अपि च । अहपत्थार । पढम गुरु हेट्ट ठाणेलहुआ परिठवौ अप्पबुद्धी ए । सरिसासरिसा पन्ती उव्वरिआ गुरुलहू देहु ॥
 अस्यटाका । एतद्भेदज्ञानं प्रस्तारज्ञानाधीनमितिप्रस्तार दर्शयति । प्रथमं गुरोरधःस्थाने लघुकंस्थापय आत्मबुद्ध्या सदृशी सदृशी पंक्तिरुद्-वृत्तौ गुरुलघू देहि सदृशी पंक्तिर्दक्षिणे कार्य्यावामे गुरुलघुभिः पूरणं कार्य्यं इदन्तु मात्रा-प्रस्तारविषयं तत्रापि गुरोर्लिखनयोग्यत्वे गुरु-र्लेख्यः अपरत्र लघुर्देयः । वर्णप्रस्तारे तु गुरुणैवपूरणं कार्य्यं तत्रायं प्रकारः आदौ गुरुर्लेख्यःतत्र प्रथमं गुरोरधःस्थाने लघुर्लेख्यः तद्दक्षिणेचोपरिस्थितपंक्तेः सदृशी कार्य्या वामे च गुरु-लघुभिः पूरणं कार्य्यं वामे चैक एकलघुः पततिवर्णप्रस्तारे तु वामे लघुस्पर्शो नास्ति यथात्रिकलप्रस्तारे । ६६ । प्रथमगुरोरधो लघु-र्वामतश्च कलार्द्धपूरणं गुरुणैव कार्य्यं दक्षिणे चपंक्त्यभावः ततो गुरोरधो लघुर्लेख्यः दक्षिणे चलघोरधो लघुर्लेख्यः वामे च कलापूरणं एकेनलघुना कार्य्यं एवं चतुष्कला-६६ दावपि बोध्यंयथा अक्षरच्छन्दसि ६६ एवमन्यत्रापि बोध्यम् ॥
अथ सकलप्रस्तारसंख्या । दव्वीसा सत्तस-आतैं सत्तावह सहज्जाइ वाआलिसहलक्खं तेरहकोडी समग्गाइं । अस्य टीका ।अत्र चैकाक्षरमारभ्य षड्विंशत्यवधिवर्ण-वृत्तानां प्रस्तारे कियती संख्येत्यत आह ।१३४,  २१७,  ७२६ षड्विंशतिः सप्त तानि तथासप्तदशसहस्राणि द्विचत्वांशल्लक्षास्त्रयोदश-कोट्यः समग्राणि अङ्कस्य वामा गतिरित्यङ्काःस्थाप्याः । इति पिङ्गलः शीघ्रबोधभूषणश्च ॥

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 प्रस्तार पु०
  प्र + स्तॄ--घञ् । १ तृणप्रधानवने हेभच० । २ पल्ल-वादिरचितशयनीये शब्दर० । ३ शय्यामात्रे हारा० ।प्रस्तार्य्यन्ते विस्तार्य्यन्ते गुरुलघुरूपतया वर्णा मात्रावा अनेन प्र + स्तॄ--णिच् करणे अच् । ४ लथुगुरुवर्णज्ञा-पनक्रियाभेदे तत्प्रकारश्च वृ० र० उक्तो यथा“पादे सर्वगुरावाद्याल्लघुं न्थस्य गुरोरधः । यथोपरितथा शेषं भूयः कुर्य्यादसुं विधिम् । ऊने दद्याद्गुरू-नेव यावत् सर्वलधुर्भवेत् । प्रस्तारोऽयं समाख्यातच्छन्दो-विचितिवेदिभिः” । “प्रस्तारणीयवृत्तादीनां सर्वगुरुकेपादे पाद इत्युपलक्षणं वर्णानामपि । प्रथमपङ्क्तौलिखिते आद्यात् प्रथमगुरोस्तमारभ्येत्यर्थः । द्वितीयप-ङ्क्तौ अधः तस्यैव अधस्तात्पङ्क्तौ ब्रथमं लथुं न्थस्ययथा उपरि ऊर्द्धस्थपङ्क्तौ अपरे अवशिष्टाः सन्निवि-ष्टास्तथा तस्य दक्षिणपार्श्वेषु गुर्वादयो लेख्याः । तृतीय-पङ्क्तौ तु प्रथमाया गुरुव्यक्तेरधस्तात् लक्षुं न्थस्य शेषान्उपरिस्थद्वितीयपङ्क्तिस्थान् गुर्वादीन् त्थपेत् एवश्चतृतीयपङ्क्तौ आद्यस्थानस्य न्यूनता तत्र किं देयमि-त्थाकाङ्क्षायामाह,  ऊने प्रस्तार्य्यसंख्यातो न्थूने सतिवामभागे गुरून् दद्यात् एवं भूयो मुहुः कुर्य्यात् यावच्चसर्वलघुकः पादो भवेत्,  तावदेवं कुर्य्यादित्यर्थः । त्र्यक्ष-रप्रस्तारे लघुगुर्वोः ऋजुवक्रतया तदाकारेणोदाहरणम्प्रथमः भेदः ऽऽऽ मगणः द्वितीयो भदः । ऽऽऽ यगणःतृतीयो भेदः ऽ।ऽ रगणः चतुर्थो भेदः ॥
ऽ सगणःपञ्चमो भेदः ऽऽ। तगणः षष्ठो भेदः ।ऽ। जगणःसप्तमो भेदः ऽ॥
 भगणः अष्टमो भेदः ॥
ऽनगणमात्राप्रस्तारे विशेषस्तु पिङ्गलादौ द्रष्टव्यः ।मात्रावृत्तप्रस्तारेऽयं विशेषः जने गुर्वादिक्रमेण वर्णादेयाः । मात्राद्वये अवशेषे एको गुरुः त्रिमात्राबशेषे एकोगुरुः तद्वामे एको लघुरेवं रोत्या वृत्तमात्रसंख्यया न्यूनमात्राद्वारा संख्यापूरणार्थं गुरुलधुदानमिति वोध्यम् ।

Capeller

German

 प्रस्तार m.
  Ausbreitung,  Streu,  Polster
Übermaß,  hoher Grad.

Burnouf

French

 प्रस्तार प्रस्तार m.
  (स्तॄ) lit,  couche
		 tapis de
gazon
 bois,  plein d'herbe ou de mousse.

Stchoupak

French

 प्र-स्तार-
 m.
  fait d'étendre,  de répandre 
 abondance 
 degré élevé
 
 escalier (conduisant à l'eau) 
 couche (not. de feuilles),  couchette.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.