| YouTube Channel

प्रस्तर (prastara)

 
शब्दसागरः
English
प्रस्तर
m.
 (-रः)
1. A stone or rock.
2. A jewel, a precious stone.
3. A
couch, made of flowers or grass.
4. Any bed or couch.
5. A flat, a
level, a surface.
6. A tabular form of representing the long and
short vowels of poetical metre.
7. Notation of music.
8. A hand-
ful or bundle of Kusa grass used at sacrifices.
E.
 प्र before, स्तृ to
spread,
aff.
 अच् ।
Capeller Eng
English
प्रस्तर॑
m.
 stramentum, layer, straw
bunch of grass
((r. ))
surface, plain
stone, rock.
Yates
English
प्र-स्तर (रः) 1.
m.
 A stone or rock
a
jewel
a bed of flowers, notation
of music
handful of grass.
Spoken Sanskrit
English
प्रस्तर prastara
m.
 tabular representation of the long and short vowels of a metre
Wilson
English
प्रस्तर
m.
 (-रः)
1 A stone or rock.
2 A jewel, a precious stone.
3 A couch, made of flowers or grass.
4 Any bed or couch.
5 A tabular form of representing the long and short vowels of poetical metre.
6 Notation of music.
7 A handful or bundle of Kuśa grass used at sacrifices.
E.
 प्र before स्तृ to spread,
aff.
 अप्.
Apte
English
प्रस्तरः [prastarḥ], 1 A couch of leaves and flowers.
A couch or bed in general
इष्टकाप्रस्तरे चैव कण्टकप्रस्तरे तथा (शयनम्)
Mb.
 * 12.33.1.
A flat surface or top, level, plain.
A stone, rock
पर्वतप्रतिमं भाति पर्वतप्रस्तराश्रितम्
Mb.
 * 3.142.16.
A precious stone, gem.
A paragraph, section of a work.
A handful of darbha grass.
Comp.
 -प्रहरणन्यायः a rule of interpretation according to which the matter mentioned in the instrumental should be construed as being subsidiary to that which is mentioned in the accusative. This न्याय is mentioned by जैमिनि and शबर at MS.* 3.2.11-14.
Apte 1890
English
प्रस्तरः 1 A couch of leaves and flowers.
2 A couch or bed in general.
3 A flat surface or top, level plain.
4 A stone, rock.
5 A precious stone, gem.
6 A paragraph, section of a work.
7 A handful of darbha grass.
Monier Williams Cologne
English
प्र-स्तर a
&c.
 See प्र-√ स्तृ.
प्र-स्तर॑ b
m.
 (ifc. f(आ). ) anything strewed forth or about, a couch of leaves and flowers, (esp. ) a sacrificial seat,
RV.
&c.
&c.
(ifc. ) a couch of any material,
MBh.
a flat surface, flat top, level, a plain,
Mn.
MBh.
R.
a rock, stone,
Kāv.
Hit.
a gem, jewel,
L.
a leather bag, Mṛcch., Sch.
a paragraph, section,
Cat.
a tabular representation of the long and short vowels of a metre,
W.
musical notation, ib.
pl.
N.
 of a people,
R.
 (v.l. for प्र-चर)
Monier Williams 1872
English
प्रस्तर प्र-स्तर, अस्, m. (fr. rt. स्तृ with
प्र), anything strewed about, a couch of leaves and
flowers
a bed or couch in general
a flat surface,
flat top, level, a plain [cf. प्रासाद-प्°]
a stone,
rock
a precious stone, gem, jewel
a paragraph,
section of a work
(in prosody) a tabular represen-
tation of the long and short vowels of a metre (?)
musical notation (?) .
—प्रस्तर-घटनोपकरण
(°न-उप्°), अम्, n. an instrument for breaking or
splitting stones.
—प्रस्तरे-ष्ठ, अस्, आ, अम् (rt.
स्था), Ved. being on a couch or bed.
Benfey
English
प्रस्तर प्रस्तर, i. e. प्र-स्तॄ + अ,
m.
1. A handful or bundle of Kuśa grass
used at sacrifices.
2. A plain, level,
Rām. 3, 79, 5
Man. 2, 204.
3. A stone
or rock, Utt. Rāmac. 71, 2.
Apte Hindi
Hindi
प्रस्तरः
पुं*
 - प्र + स्तृ + अच्
"पर्णशय्या, पुष्पशय्या"
प्रस्तरः
पुं*
 - प्र + स्तृ + अच्
"पर्यंक, खटिया"
प्रस्तरः
पुं*
 - प्र + स्तृ + अच्
"समतल शिखर, हमवार, समतल"
प्रस्तरः
पुं*
 - प्र + स्तृ + अच्
"पत्थर, चट्टान"
प्रस्तरः
पुं*
 - प्र + स्तृ + अच्
"मूल्यवान् पत्थर, रत्न"
Shabdartha Kaustubha
Kannada
प्रस्तर
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಶಿಲೆ /ಕಲ್ಲು
निष्पत्तिः - > प्र + स्तृञ् (आच्छादने) - "अच्" (३-१-१३४)
व्युत्पत्तिः - > प्रस्तृणाति इति
विस्तारः - > "पाषाणग्रस्तरग्रावोपलाश्मानः दृषत्" - अम०
प्रस्तर
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮಣಿ /ರತ್ನ
प्रस्तर
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಹಾಸಿಗೆ /ಸುಪ್ಪತ್ತಿಗೆ /ಮೆತ್ತೆ
प्रस्तर
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಎಲೆ ಚಿಗುರು ಕುಸುಮ ಇವುಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಹಾಸಿಗೆ
प्रयोगाः - > "पल्लवाद्यैर्विरचिते शयनीये तु संस्तरः । प्रस्तरः प्रस्तिरश्चेति प्रस्तारोऽपि च कुत्रचित् ॥"
प्रस्तर
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ದರ್ಭೆಯ ಒಂದು ಮುಷ್ಟಿ
प्रस्तर
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸಮವಾಗಿರುವ ಒಂದು ವಸ್ತುವಿನ ಮೇಲ್ಮೈ
L R Vaidya
English
prastara {% m. %} 1. A flat, a level, a surface
2. a bed, a couch
3. a couch of leaves and flowers
4. a stone
5. a gem.
Lanman
English
prastará, m.
—1. stramentum, straw
—2. rock, 33^10. [√stṛ, ‘strew, ’ + pra:
for mg 1, cf. Eng. straw w. strew: connection
of mg 2 unclear.]
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
प्रस्तर m. 3. Stein, S I, 64, 9.
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 शिला, अश्म, पाषाण, प्रस्तर
noun
पृथ्वीस्तरीयः कठोरपिण्डः यः वालुकादिभिः कठोरद्रव्यैः निर्मितः अस्ति।
"मूर्तिकारः शिलायाः मूर्तिं निर्माति।"
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
स्नुः प्रस्थः सानुरश्मा तु पाषाणः प्रस्तरो दृषत् ॥ १०३५ ॥
ग्रावा शिलोपलो गण्डशैलाः स्थूलोपलाश्च्युताः ।
-wordlist-
स्नु (पुं), प्रस्थ (पुंक्ली), सानु (पुंक्ली), अश्मन् (पुं), पाषाण (पुं), प्रस्तर (पुं), दृषद् (स्त्री), ग्रावन् (पुं), शिला (स्त्री), उपल (पुं), गण्डशैल (पुं)
अभिधानचिन्तामणीशिलोच्छः
Sanskrit
--source--
यमन्यपि प्रतिसीरा स्रस्तरः प्रस्तरोऽपि च ॥ ५६ ॥
-wordlist-
यमनी (स्त्री), प्रस्तर (पुं)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
शिला
शिला, उपल, अश्मन्, पाषाण, ग्रावन्, प्रस्तर, दृषद्
शिलोपलाश्मपाषाणग्रावाणः प्रस्तरो दृषत् ।
verse 2.1.1.168
page 0021
रंहस्
रंहस्, तरस्, स्यद, प्रस्तर, वेग, रयस्, जव, वाज
रंहस्तरः स्यदः स्यात्प्रसरो वेगो रयो जवो वाजः ।
verse 2.1.1.443
page 0051
संस्तर
संस्तर, प्रस्तर
संस्तरः प्रस्तरेऽप्युक्तो हनौ कुञ्जो रणे स्पशः ।
verse 5.1.1.818
page 0094
नाममाला
Sanskrit
प्रस्तर, उपल, पाषाण, दृषत्, धातु, शिला, घन
प्रस्तरोपलपाषाणदृषद्धातुः शिला घनः ।
तत्र जातमयो लोहं शातकुम्भं नयेत्परम् ॥ १७० ॥
verse 0.1.1.170
page 0082
Vedic Reference
English
Pra-stara in the Rigveda^1 and later^2 denotes the grass strewn
as a sacrificial seat.
1) x. 14, 4.
2) Av. xvi. 2, 6
Taittirīya Saṃhitā,
i. 7, 7, 4
Vājasaneyi Saṃhitā, ii. 18
xviii. 63
Aitareya Brāhmaṇa, i. 26
ii. 3
Śatapatha Brāhmaṇa, i. 3, 3, 5,
etc.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
प्रस्तरः,
पुं,
 (प्रस्तृणाति आच्छादयति यः । (प्र +स्तॄ + पचाद्यच् ।) शिला । पातर इति भाषा ।तत्पर्य्यायः । ग्रावा २ पाषाणः ३ उपलः ४अश्मा ५ दृशत् ६ दृषत् ७ पारारुकः ८पारटीटः ९ मृन्मरुः १० काचकः ११ शिला१२ ॥
पल्लवादिरचितशय्या । यथा, --“पल्लवाद्यैर्विरचिते शयनीये तु संस्तरः ।प्रस्तरः प्रस्तिरश्चेति प्रस्तारोऽपि च कुत्रचित् ॥
”इति शब्दरत्नावली ॥
(यथा, मनुः । २ । २०४ ।“गोऽश्वोष्ट्रयानप्रासादप्रस्तरेषु कटेषु च ।आसीत गुरुणा सार्द्धं शिलाफलकनौषु च ॥
”)मणिः । इति मेदिनी । रे, १८१ ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
प्रस्तर
पु०
 प्र + स्तॄ--अच् । १ पाषाणे (पातर) २ पल्लवाद्यैरचितेशयनीये शब्दर० ३ मणौ मेदि० ४ दर्भमुष्टौ “अध्यर्युःप्रस्तरं प्रहरति” ताण्ड्य० ब्र० ६७१६ “प्रस्तरो दर्भ-मुष्टिः” भाष्यम् । तं प्रशंसति “यजमानो वै प्रस्तरः”१७ । “प्रस्तरस्य हबिरासादनादिद्वारा यागसाधन-त्वात् यजमानोऽपि यज्ञसाधनमिति यागसाधनत्वसाम्यात्प्रस्तरो यजनानत्वेन स्तूयते” भा० ।
Capeller
German
प्रस्तर॑
m.
 Streu, Grasbüschel (r.)
Fläche,
Ebene.
Grassman
German
prastará, m., Streu, Gras-sitz [von star mit prá].
-ám {840, 4} imám yama 〰 ā́ hi sī́da.
Burnouf
French
प्रस्तर प्रस्तर
m.
 (स्तॄ) lit, couche.
Pierre,
roc
pierre précieuse.
Stchoupak
French
प्र-स्तर-
m.
 ce qui est étendu, couche (de fleurs et de feuilles)
siège pour le sacrifice
ifc. couche
surface plane, plaine
pierre, rocher
sac de cuir (?)
pl.
n.
 d'un peuple.
°घटनोपकरण- nt. instrument pour fendre les pierres.