| YouTube Channel

प्रसज्यप्रतिषेध (prasajyapratiSedha)

 
Spoken Sanskrit
English
प्रसज्यप्रतिषेध - prasajyapratiSedha -
m.
 - negative form of an applicable statement
Monier Williams Cologne
English
प्र-°सज्य—प्रतिषेध
m.
 the negative form of an applicable (positive) statement,
Pat.
 (also °सज्यायाम् प्र्°, ib.
°ध-त्व
n.
 ,
Sāh.
 )
Shabdartha Kaustubha
Kannada
प्रसज्यप्रतिषेध
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಿಧಿವಾಕ್ಯಕ್ಕೆ ಅಪ್ರಾಧಾನ್ಯವೂ ಪ್ರತಿಷೇಧಕ್ಕೆ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯವೂ ಇರುವಿಕೆ
विस्तारः - > ಯಾವ ವಾಕ್ಯದಲ್ಲಿ ಉದ್ದೇಶ್ಯಕ್ಕೆ ಅಪ್ರಾಧಾನ್ಯ ಮತ್ತು ನಿಷೇಧಕ್ಕೆ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯವಿರುವುದೋ ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಜ್ಯಪ್ರತಿಷೇಧ. "अप्रधान्यं विधेर्यत्र प्रतिषेधे प्रधानता । प्रसज्यप्रतिषेधोऽसौ क्रियया सह यत्र नञ् ॥"
Abhyankara Grammar
English
प्रसज्यप्रतिषेध prohibition of the possi- ble application of a rule, generally laid down by the use of the nega- tive particle न, together with, or connected with, a verbal activity: e.g न लुमताङ्गस्य P.I.1.63, नामि P.VI. 4.3, न माङ्योगे VI.4.74 etc. etc: cf. प्रसज्यप्रतिषधोSयं क्रियया सह यत्र नञ्: cf.also प्रसज्यायं क्रियागुणौ ततः पश्चान्निवृतिं करोति M.Bh. on P.II.2.6. In some cases the negative particle in a compo- und has also to be taken as stating a negation by प्रसज्यप्रतिषेधः
cf. M.Bh. on सुडनपुंसकस्य P.1.1.43, सार्वधातुकमपित् I.4.2, चादयोsसत्त्वे I. 4. 57.
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
प्रसज्यप्रतिषेध wird auch getrennt geschrieben, z.B. प्रसज्यायं प्रतिषेधः Pat. zu P. 1, 4, 57.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
प्रसज्यप्रतिषेधः,
पुं,
 (प्रसज्य प्रवृत्तिं सम्पाद्य प्रति-षेधो निषेधः ।) निषेधविशेषः । तल्लक्षणं यथा, “अप्राधान्यं विधेर्यत्र प्रतिषेधे प्रधानता ।प्रसज्यप्रतिषेधोऽसौ क्रियया सह यत्र नञ् ॥
”अस्योदाहरणम् । भोजराजः ।“पौषे चैत्रे कृष्णपक्षे नवान्नं नाचरेद्बुधः ।भवेज्जन्मान्तरे रोगी पितॄणां नोपतिष्ठते ॥
”अत्र रोगीतिनिन्दाश्रवणात् प्रसज्यता । नोप-तिष्ठते इति श्रषणात् पर्य्युदासता । इति मल-मासतत्त्वम् ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
प्रसज्यप्रतिषेध
पु०
 प्रसज्य प्रसक्तिं सम्पाद्यारोप्येति यावत्प्रतिषेधः । अत्यन्ताभावे “प्रसक्तं हि प्रतिषिध्यते” इतिन्यायेन आरोपितप्रसङ्गस्यैव निषेधः तेन वायौ रूपंनास्तीत्यादावपि वायौ रूपारोपं कृत्वैव निषेधो नञाबोध्यते इति विवेकः । कलञ्जाधिकरणशब्दे १७७७ पृ०नञ्शब्दे ३१४३ पृष्ठादौ मतभेदेन नञ पर्युदासप्रसज्य-प्रतिषेधपरता दृश्या । “अप्राधान्यं विधेर्यत्र प्रतिषेधे प्र-धानता । प्रसज्यप्रतिषेधोऽसौ क्रियया सह यत्र नञ्”शाब्दिकाः । न कलञ्जं भक्षयेदित्यत्र वलवदनिष्टासाधन-त्वविशिष्टेष्टसाधनत्वरूपस्य विध्यर्थस्याभावो तंञा बोध्यतेतेन विधेरप्राधान्यं नजर्थाभावस्य च प्राधान्यं तेन तत्रक्रियापदान्वयिनञ्प्रसज्यप्रतिषेधार्थकः । गुरुमते तुकलञ्जभक्षणाभावविषयकं कार्यमिति बोधेन अभाववि-शेष्यकबोधेऽपि प्रतिषेधस्य प्राधान्यात् तथात्वं तथा चतन्मते क्वचित् विधेरप्राधान्येन क्वचिच्च प्रतिषेधस्य प्रा-धान्येन इति व्यस्तमेव प्रसह्यप्रबिषेधप्रबोधकप्रयोजक-मिति बोध्यम् ।