| YouTube Channel

प्रसङ्गः (prasaGgaH)

 
Apte
English
प्रसङ्गः [prasaṅgḥ], 1 Attachment, devotion, addiction, devotedness
स्वरूपयोग्ये सुरतप्रसङ्गे
Ku.*
 1.19
तस्यात्यायतकोमलस्य सततं द्यूतप्रसङ्गेन किम्
Mk.*
 2.11
Śi.*
 11.22.
Union, intercourse, association, connection
निवर्ततामस्माद्गणिका- प्रसंगात्
Mk.*
 4
Pt.*
 1.251.
Illicit intercourse.
Occupation, intentness, being engaged or occupied with
भ्रूविक्रियायां विरतप्रसङ्गैः
Ku.*
 3.47.
A subject or topic (of discourse or controversy).
An occasion, incident
दिग्विजयप्रसंगेन
K.*
 191
यात्राप्रसंगेन
Māl.
 1.
Conjuncture, time, opportunity
सूक्ष्मेभ्यो$पि प्रसंगेभ्यः स्त्रियो रक्ष्या विशेषतः
Ms.*
 9.5.
A contingency, event, case, occurrence of a possibility
नेश्वरो जगतः कारणमुपपद्यते, कुतः, वैषम्यनैर्घृण्यप्रसंगात् Ś. B
एवं चानवस्थाप्रसंगः
ibid.
तस्याणुतर- प्रसंगात् Tarka K.
Ku.*
 7.16.
Connected reasoning or argument.
A conclusion, an inference.
Connected language.
Inseparable application or connection (= व्याप्ति q. v. ).
Mention of parents.
Introduction, insertion.
Gain.
An extended application
अन्यत्र कृतस्यान्यत्रासक्तिः प्रसङ्गः । यथा प्रदीपस्य प्रासादे कृतस्य राजमार्गे$प्यालोककरणम् ŚB. on MS.* 12.1.1.
(In drama) A second or subsidiary incident or plot. (प्रसंगेन, प्रसंगत, प्रसंगात् are used adverbially in the sense of:
in relation to.
in consequence of, on account of, because of, by way of.
occasionally, incidentally.
in course of
as in कथाप्रसंगेन 'in course of conversation').
Comp.
 -निवारणम् prevention or obviation of similar contingencies in future. -वशात्
ind.
 according to the time, by the force of circumstances.-विनिवृत्तिः
f.
 nonrecurrence of a contingency
द्विशतं तु दमं दाप्यः प्रसङ्गविनिवृत्तये
Ms.*
 8.368. -समः (in न्याय) the sophism that the proof too must be proved.
Apte Hindi
Hindi
प्रसङ्गः
पुं*
 - प्र + सञ्ज् + घञ्
"आसक्ति, भक्ति, व्यसन, संलग्नता"
प्रसङ्गः
पुं*
 - प्र + सञ्ज् + घञ्
"मेल-जोल, अन्तःसंपर्क, साहचर्य, संबंध"
प्रसङ्गः
पुं*
 - प्र + सञ्ज् + घञ्
अवैध मैथुन
प्रसङ्गः
पुं*
 - प्र + सञ्ज् + घञ्
"व्यस्तता, एकाग्रता, कार्यपरता"
प्रसङ्गः
पुं*
 - प्र + सञ्ज् + घञ्
"विषय, शीर्षक"
प्रसङ्गः
पुं*
 - प्र + सञ्ज् + घञ्
"अवसर, घटना"
प्रसङ्गः
पुं*
 - प्र + सञ्ज् + घञ्
"संयोग, समय, अवसर"
प्रसङ्गः
पुं*
 - प्र + सञ्ज् + घञ्
"दैवयोग, घटना, काण्ड, संभावना का होना"
प्रसङ्गः
पुं*
 - प्र + सञ्ज् + घञ्
"संबद्ध तर्कना, या युक्ति"
प्रसङ्गः
पुं*
 - प्र + सञ्ज् + घञ्
"उपसंहार, अनुमान"
प्रसङ्गः
पुं*
 - प्र + सञ्ज् + घञ्
संबद्ध भाषा
प्रसङ्गः
पुं*
 - प्र + सञ्ज् + घञ्
अवियोज्य प्रयोग या संबंध
प्रसङ्गः
पुं*
 - प्र + सञ्ज् + घञ्
माता- पिता का उल्लेख
प्रसङ्गः
पुं*
 - प्र+सञ्ज्+घञ्
बढ़ाया हुआ प्रयोग
प्रसङ्गः
पुं*
 - प्र+सञ्ज्+घञ्
गौण घटना या कथावस्तु
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 वृत्तम्, प्रसङ्गः, सङ्गतिः, संगतिः, घटना
noun
महान्तं कलहः अनुचितं कार्यम् अशुभा घटना वा।
"अद्य एकं बृहत् वृत्तम् अघटत्।"
Synonyms:
 प्रसङ्गः, अवसरः, कालः, वेला, अवकाशः, प्रस्तावः
noun
विशिष्टः समयः।
"प्रतिवर्षे विजयादशम्याः प्रसङ्गे रामलीलायाः आयोजनं भवति।"
Synonyms:
 अभिषङ्गः, प्रवृत्तिः, प्रसङ्गः, प्रवणता, विनतता
noun
सः मनोभावः यः अन्यतमम् विहाय अन्यतमं वृणोति।
"मतानाम् अभिषङ्गः कांग्रेसम् अनु वर्तते।"
Synonyms:
 सन्दर्भः, प्रसङ्गः
noun
तद् अनुकथनं येन शब्दस्य अर्थः निश्चेतुं शक्यते।
"अयं काव्यांशः कस्मिन् सन्दर्भे लिखितः अस्ति।"
Synonyms:
 विषयः, प्रकरणम्, सन्दर्भः, वस्तु, प्रसंगः, प्रसङ्गः
noun
यस्य विवेचनं क्रियते।
"अहम् अस्मिन् विषये किमपि वक्तुं न इच्छामि।"
Synonyms:
 अवसरः, योगः, वेला, प्रसङ्गः, सुवेला, योग्यकालः
noun
योग्यकालः क्रिया-स्थिति-योग्यता-सम्पादक-रूपः कालिकोऽवकाशः।
"अस्य कार्यार्थे अवसरः प्राप्तः। / अवसरे एव मार्गः लङ्घनीयः नो चेत् दुर्घटनायाः शक्यता अस्ति।"
Synonyms:
 प्रसङ्गः
noun
एकः पुरुषः ।
"प्रसङ्गस्य उल्लेखः कथासरित्सागरे वर्तते"
Tamil
Tamil
ப்ரஸங்க3: : ஆசை, பற்றுதல், தொடர்பு, சேர்க்கை, முடிவு, தலைப்பு, அனுமானம்.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
प्रसङ्गः,
पुं,
 (प्र + सन्ज + घञ् ।) सङ्गतिविशेषः ।यथा, --“स प्रसङ्ग उपोद्धातो हेतुतावसरस्तथा ।निर्व्वाहकैककार्य्यत्वे षोढासङ्गतिरिष्यते ॥
”तस्य लक्षणम् । स्मृतस्योपेक्षानर्हत्वम् । तद-र्थस्तु स्मृतिविषयतापन्नत्वे सति द्वेषविषयता-नापन्नत्वम् । इत्यनुमितिग्रन्थे गदाधरभट्टा-चार्य्यः ॥
* ॥
(“प्रकरणान्तरेण समापनं प्रसङ्गः ।यथा प्रकारान्तरितो योऽर्थोऽसकृदुक्तः समा-प्यते स प्रसङ्गः । यथा । महाभूतशरीरिसम-वायः पुरुषस्तस्मिन् सोऽधिष्ठानमिति वेदोत्-पत्तावभिधाय भूतविद्यायां पुनरुक्तं यतोऽभि-हितं पञ्च महाभूतशरीरिसमवायः पुरुष इतिस खल्वेवं कर्म्म पुरुषश्चिकित्सायामधिकृतः ॥
”इत्युत्तरतन्त्रे पञ्चषष्टितमेऽध्याये सुश्रुतेनोक्तम् ॥
)अन्योद्देशेन प्रवृत्तावन्यस्यापि सिद्धिः । यथा, --“दृष्टा तु हरते पापं स्पृष्टा तु त्रिदिवं नयेत् ।प्रसङ्गेनापि या गङ्गा मोक्षदा ह्यवगाहिता ॥
”इति प्रायश्चित्ततत्त्वम् ॥
* ॥
(यथा च देवीभागवते । ३ । ९ । ४२ ।“अस्पष्टमपि तन्नाम प्रसङ्गेनापि भाषितम् ।ददाति वाञ्छितानर्थान् दुर्ल्लभानपि सर्व्वथा ॥
”)प्रसक्तिः । यथा, --“आनीता भवता यदा पतिरता साध्वी धरत्री-सुतास्फुर्ज्जद्राक्षस्रमायया न च कथं रामाङ्गमङ्गी-कृतम् ।कर्त्तुं चेतसि पुण्डरीकनयनं दूर्व्वादलश्यामलंतुच्छं ब्रह्मपदं भवेत् परबधूसङ्गप्रसङ्गः कुतः ॥
”इति नाटकम् ॥
* ॥
प्रस्तावः । यथा, --“तत्रैव गङ्गा यमुना च तत्रगीदावरी तत्र सरस्वती च ।सर्व्वाणि तीर्थानि वसन्ति तत्रयत्राच्युतोदारकथाप्रसङ्गः ॥
”इति पौराणिकाः ॥
* ॥
मैथुनम् । यथा । प्रसङ्गनित्यद्रुतपृष्ठयानादितिरुग्विनिश्चयवचनटीकायां विजयरक्षितः ॥
(यथा च देवीभागवते । १ । १२ । २० ।“ऋषयोऽपि तयोर्वीक्ष्य प्रसङ्गं रममाणयोः ।परिवृत्त्य ययुस्तूर्णं नरनारायणाश्रमम् ॥
”)