प्रवृत्ति (pravRtti)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 प्रवृत्ति f.
  (-त्तिः)
	 1. Activity,  occupation,  active life,  as opposed to contem-
plative devotion
 or it is defined to consist of the wish to do, 
knowledge of the means of success and accomplishing the desired
object.
	 2. Prosecution,  perseverance.
	 3. Addiction to,  predilection
for.
	 4. Practice,  conduct.
	 5. Tidings,  intelligence.
	 6. Continuous
flow,  stream,  current.
	 7. Employment,  occupation. 
	 8. Fate,  Des-
tiny.
	 9. Signification,  sense.
	 10. Direct perception. 
	 11. Progress, 
advance.
	 12. Rise,  source,  origin. 
	 13. Appearance,  manifestation. 
14. The juice that exudes from the elephant's temples,  when in rut.
15. Oujein,  or any holy place.
	 16. (In arithmetic, ) The multiplier.
E.
  प्र before,  वृत् to be or abide,  aff.
   क्तिन् ।

Capeller Eng

English

 प्रवृत्ति f.
  coming forth,  rising,  appearance,  origin
progress,  advance,  activity,  endeavour,  application or devotion to, 
occupation or dealing with (loc.  or —°)
 acting,  proceeding
use,  employment
 continuance,  validity of a rule (g. )
 fate,  destiny
news,  tidings. 

Yates

English

 प्र-वृत्ति (त्तिः) 2.
f.
  Activity
 practice
tidings
 stream
 inclination. 

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

प्रवृत्ति 	-	 pravRtti 	-	 f.
  	-	 tendency
प्रवृत्ति 	-	 pravRtti 	-	 f.
  	-	  coming forth
प्रवृत्ति 	-	 pravRtti 	-	 f.
  	-	  rise
प्रवृत्ति 	-	 pravRtti 	-	 f.
  	-	  procedure
प्रवृत्ति 	-	 pravRtti 	-	 f.
  	-	  commencement
प्रवृत्ति 	-	 pravRtti 	-	 f.
  	-	  lot
प्रवृत्ति 	-	 pravRtti 	-	 f.
  	-	  efficacy
प्रवृत्ति 	-	 pravRtti 	-	 f.
  	-	  applicability or validity of a rule
प्रवृत्ति 	-	 pravRtti 	-	 f.
  	-	  origin
प्रवृत्ति 	-	 pravRtti 	-	 f.
  	-	  novelty
प्रवृत्ति 	-	 pravRtti 	-	 f.
  	-	  function
प्रवृत्ति 	-	 pravRtti 	-	 f.
  	-	  conduct
प्रवृत्ति 	-	 pravRtti 	-	 f.
  	-	  source
प्रवृत्ति 	-	 pravRtti 	-	 f.
  	-	  process
प्रवृत्ति 	-	 pravRtti 	-	 f.
  	-	  predilection
प्रवृत्ति 	-	 pravRtti 	-	 f.
  	-	  manifestation
प्रवृत्ति 	-	 pravRtti 	-	 f.
  	-	  employment
प्रवृत्ति 	-	 pravRtti 	-	 f.
  	-	  application
प्रवृत्ति 	-	 pravRtti 	-	 f.
  	-	  practice
प्रवृत्ति 	-	 pravRtti 	-	 f.
  	-	  giving or devoting one's self to

प्रवृत्ति 	-	  pravRtti 	-	 f.
  	-	 predilection
छन्द 	-	  chanda 	-	 m.
  	-	 predilection
उपशय 	-	  upazaya 	-	 m.
  	-	 predilection
प्रेमन् 	-	  preman 	-	 n.
  	-	 predilection
संसेवा 	-	  saMsevA 	-	 f.
  	-	 predilection for
सम्प्रतिग्रह 	-	  sampratigraha 	-	 m.
  	-	 predilection for
भक्तिराग 	-	  bhaktirAga 	-	 m.
  	-	  affection or predilection for
प्रवृत्ति 	-	  pravRtti 	-	 f.
  	-	  inclination or predilection for
साभिनिवेश 	-	  sAbhiniveza 	-	 adj.
  	-	  having or attended with a great inclination or predilection for anything

 
   प्रवृत्ति  pravRtti f.
   multiplier   
   कुट्टक  kuTTaka m.
   multiplier    
   गुण  guNa m.
   multiplier   
   गुणक  guNaka m.
   multiplier    
   गुणकार  guNakAra m.
   multiplier   
   पूरक  pUraka m.
   multiplier    
   मूलगुण  mUlaguNa m.
   root-multiplier   
   स्थिरकुट्टक  sthirakuTTaka m.
   constant multiplier    
   प्रकृति  prakRti f.
   co-efficient multiplier   
   खगुण  khaguNa adj.
   having a cypher as multiplier    
   दृढकुट्टक  dRDhakuTTaka m.
   multiplier admitting of no further simplification or reduction  
   कुट्टकाध्याय  kuTTakAdhyAya m.
   that branch or chapter of arithmetic which treats of the multiplier called kuTTaka   
   कुट्टकव्यवहार  kuTTakavyavahAra m.
   that branch or chapter of arithmetic which treats of the multiplier called kuTTaka  
   कुट्ट  kuTTa m.
   multiplier such that a given dividend being multiplied by it and a given quantity added to the product     
            

 
   प्रवृत्ति  pravRtti f.
   tidings   
   वार्त्ता  vArttA f.
   tidings    
   सन्देशगिर्  sandezagir f.
   tidings   
   संविद्  saMvid f.
   tidings    
   उदन्त  udanta m.
   tidings   
   वृत्तान्त  vRttAnta m.
   tidings    
   उदन्तक  udantaka m.
   tidings   
   सन्देशक  sandezaka m.
   tidings    
   वाचिक  vAcika n.
   tidings   
   सन्दिष्ट  sandiSTa n.
   tidings    
   प्रियशंसा  priyazaMsA f.
   glad tidings   
   उदन्त  udanta m.
   full tidings    
   प्रियनिवेदन  priyanivedana n.
   good tidings   
   कल्य  kalya n.
   good tidings    
   प्रियाख्यान  priyAkhyAna n.
   pleasant tidings   
   वार्त्ताहर  vArttAhara m.
   carrier of tidings    
   वार्त्ताहर्तृ  vArttAhartR m.
   carrier of tidings   
   मत्सन्देश  matsandeza m.
   news or tidings of me   
   प्रियाख्य  priyAkhya adj.
   announcing good tidings   
   सन्देशहार  sandezahAra adj.
   bringing news or tidings    
   प्रियनिवेदयितृ  priyanivedayitR m.
   messenger of good tidings   
   प्रवृत्तिपरोङ्मुख  pravRttiparoGmukha adj.
   disinclined to give tidings    
   प्रियाख्यानपुरःसर  priyAkhyAnapuraHsara adj.
   preceded by pleasant tidings   
   प्रियनिवेदिका  priyanivedikA f.
   female messenger of good tidings    
   छद्मन्  chadman n.
   deceitful intelligence or tidings   
   प्रियाख्यानदान  priyAkhyAnadAna n.
   gift in return for pleasant tidings      
            

Wilson

English

 प्रवृत्ति
f.
  (-त्तिः)
1 Activity,  occupation,  active life,  as opposed to contemplative devotion
 or
it is defined to consist of the wish to do,  knowledge of the means of success, 
and accomplishing the desired object.
2 Prosecution,  perseverance.
3 Addiction to,  predilection for.
4 Practice,  conduct.
5 Tidings,  intelligence.
6 Continuous flow,  stream,  current.
7 The juice that exudes from the elephant's temples,  when in rut.
8 Oujein,  or any holy place.
9 (In arithmetic, ) The multiplier.
E.
  प्र before वृत to be or abide,  aff.
   क्तिन्.

Apte

English

प्रवृत्तिः [pravṛttiḥ],  f.
 

Continued advance.

Rise,  origin,  source,  flow (of words &c.
 )
 प्रवृत्तिरासीच्छब्दानां चरितार्था चतुष्टयी Ku.*
  2.17.

Appearance,  manifestation
 कुसुमप्रवृत्तिसमये Ś.*
  4.9. (v. l. )
 R.*
  11.43
14.39
15.4.

Advent,  setting in,  commencement
 आकालिकीं वीक्ष्य मधुप्रवृत्तिम् Ku.*
  3.34.

Application or addiction to,  tendency,  inclination,  predilection,  propensity
 न हि प्रजानामि तव प्रवृत्तिम् Bg.*
  11.31
 सतां हि संदेहपदेषु वस्तुषु प्रमाणमन्तःकरणप्रवृत्तयः Ś.*
  1.22.

Conduct,  behaviour
 त्वां प्रत्यकस्मात् कलुषप्रवृत्तौ R.*
  14.73.

Employment,  occupation,  activity
 विदितं वो यथा स्वार्था न मे काश्चित् प्रवृत्तयः Ku.*
  6.26.

Use,  employment,  currency (as of a word).

Continued effort,  perseverance.

Signification,  sense,  acceptation (of a word).

Continuance,  permanence,  prevalence.

Active life,  taking an active part in worldly affairs (opp.  निवृत्ति)
 प्रवृत्तिः कुत्र कर्तव्या जीवितव्यं कथं नु वा H.

News,  tidings,  intelligence
 ततः प्रवृत्तिः सीतायाः Mb.
 *  3.148.5
 प्रवृत्तिसाराः खलु मादृशां गिरः Ki.*
  1.25
 जीमूतेन स्वकुशलमयी हारयिष्यन् प्रवृत्तिम् Me.*
  4
 V.*
  4.2.

Applicability or validity of a rule.

Fate,  destiny,  luck.

Cognition,  direct perception or apprehension. 

Rutting juice,  or ichor exuding from the temples of an elephant in rut.

N.
  of the city of उज्जयिनी q. v. 

(In Arith.
 ) The multiplier. Comp.
   -ज्ञः a spy,  secret emissary or agent. -निमित्तम् a reason for the use of any term in a particular signification.  -पराङ्मुख a.
  averse to giving news
 मयि च विधुरे भावः कान्ताप्रवृत्तिपराङ्मुखः V.*
  4.2.-पुरुषः a news agent
 प्रवृत्तिपुरुषाः कथयन्ति Pañch. -प्रत्ययः conception of the things relating to the external world.-मार्गः active or worldly life,  attachment to the business and pleasure of the world. -लेखः a writ of guidance
 प्रावृत्तिकश्च प्रतिलेख एव Kau. A.
 2.1.28. -विज्ञानम् cognition of the things belonging to the external world.

Apte 1890

English

 प्रवृत्तिः f. 1 Continued advance. 
2 Rise,  origin,  source,  flow (of words &c.)
 प्रवृत्तिरासीच्छब्दानां चरितार्था चतुष्टयी Ku. 2. 17. 
3 Appearance,  manifestation
 कुसुमप्रवृत्तिसमये Ś. 4. 17 v. l.
 R. 11. 43
 14. 39
 15. 4. 
4 Advent,  setting in,  commencement
 आकालिकीं वीक्ष्य मधुप्रवृत्तिं Ku. 3. 34. 
5 Application or addiction to,  tendency,  inclination,  predilection,  propensity
 सतां हि स देहपदेषु वस्तषु प्रमाणमंतः करणप्रवृत्तयः Ś. 1. 22. 
6 Conduct
 behaviour
 R. 14. 73. 
7 Employment,  occupation,  activity
 Ku. 6. 26. 
8 Use,  employment,  currency (as of a word). 
9 Continued effort,  perseverance. 
10 Signification,  sense,  acceptation (of a word). 
11 Continuance,  permanence,  prevalence. 
12 Active life,  taking an active part in worldly affairs (opp. निवृत्ति). 
13 News,  tidings,  intelligence
 जीमूतेन स्वकुशलमयीं हारयिष्यन् प्रवृत्तिं Me. 4
 V. 4. 20. 
14 Applicability or validity of a rule. 
15 Fate,  destiny,  luck. 
16 Cognition,  direct perception or apprehension. 
17 Rutting juice,  or ichor exuding from the temples of an elephant in rut. 
18 N. of the city of उज्जयिनी q. v. 
Comp. 
ज्ञः a spy,  secret emissary or agent. 
निमित्तं a reason for the use of any term in a particular signification. 
पराङ्मुख a. averse to giving news
 V. 4. 20. 
मार्गः active or worldly life,  attachment to the business and pleasures of the world. 

Monier Williams Cologne

English

 प्र-°वृत्ति f.
  moving onwards,  advance,  progress,  GṛŚrS.
  
 MBh.
  
 Suśr.

 coming forth,  appearance,  manifestation,  ŚvetUp.
   
 Kālid.
 
 Rājat.

 rise,  source,  origin,  MBh.
  

 activity,  exertion,  efficacy,  function,  Kap.
  
 Sāṃkhyak.
 
 MBh.
   &c.
   (in the Nyāya one of the 82 Prameyas,  IW.
   63)

 active life (as opp.  to नि-वृत्ति [q.v.] and to contemplative devotion,  and defined as consisting of the wish to act,  knowledge of the means,  and accomplishment of the object),  W.
 

 giving or devoting one's self to,  prosecution of,  course or tendency towards,  inclination or predilection for (loc.   or comp. ),  Rājat.
 
 Hit.
 
 Sāh.

 application,  use,  employment,  Mn.
  
 MBh.
  
 MārkP.

 conduct,  behaviour,  practice,  Mn.
  
 MBh.
   &c.
  

 the applicability or validity of a rule,  KātyŚr.
  
 Pāṇ.
 ,  Sch.

 currency,  continuance,  prevalence,  ib.

 fate,  lot,  destiny,  R.
 

 news,  tidings,  intelligence of (gen.   or comp. ),  MBh.
  
 Kāv.
  &c.
  

 cognition (with विषय-वती,  ‘a sensuous c°’),  Yogas.
 

 the exudation from the temples of a rutting elephant,  L.
  (cf.   Vikr.
  iv,  47)

 N.
  of Avanti or Oujein or any holy place,  L.
 

 (in arithm.
  ) the multiplier,  W.
  (w.r. for प्र-कृति?)

Monier Williams 1872

English

 प्र-वृत्ति,  इस्,  f. continuous flow onwards,  pro-
gress,  advance,  advancement
 success
 coming forth, 
appearing,  appearance,  manifestation
 rise,  source, 
origin,  beginning
 activity,  effort,  employment,  oc-
cupation
 active life (as opposed to नि-वृत्ति,  q. v., 
and to contemplative devotion,  and defined as con-
sisting of the wish to act,  knowledge of the means, 
and accomplishment of the object)
 giving or apply-
ing one's self to,  devoting one's self to (with loc.)
course or tendency towards,  addiction to,  inclination
or predilection for
 application,  use,  employment
continued application,  perseverance
 practice,  conduct, 
behaviour
 currency,  continuance,  continuity,  pre-
valence,  permanence,  endurance
 the applicableness
or validity of a rule
 fate,  lot,  destiny
 news,  tidings, 
intelligence [cf. दुष्-प्°]
 cognition,  (विषयवती
प्रवृत्तिः,  a sensuous immediate cognition)
 the
juice that exudes from the temples of an elephant in
rut
 N. of Avantī or Oujein or any holy place
 (in
arithmetic) the multiplier.
—प्रवृत्ति-ज्ञ,  अस्,  m.
‘knowing the news, ’ an emissary,  agent,  spy.
—प्र-
वृत्ति-निमित्त,  अम्,  n. the reason for the use of
any term in the particular significations which it
bears.
—प्रवृत्ति-पराङ्मुख,  अस्,  ई,  अम्,  dis-
inclined to give tidings.
—प्रवृत्ति-मार्ग,  अस्,  m.
active or worldly life,  occupancy about the business
and pleasures of the world or with the rites and
works of religion.

Macdonell

English

 प्रवृत्ति pra-vṛtti,  f.
  moving forward,  advance,  🞄progress
 appearance,  manifestation,  🞄production
 rise,  origin
 advent,  setting in 🞄(of spring etc.)
 activity,  efficacy,  function
 🞄advance into,  prosecution,  of engaging in,  exposure 🞄of oneself to danger,  predilection,  propensity,  🞄addiction to (lc. or —°)
 proceeding,  🞄occupation
 behaviour,  practice
 employment,  🞄use,  currency
 applicability or validity 🞄of a grammatical rule
 continuance,  prevalence,  🞄continued validity
 lot,  fate
 tidings,  🞄of (g. or —°): -mat,  a.
  devoted to a thing
 🞄-vṛddha,  pp. (√ vṛdh) grown up,  great
 🞄-vṛddhi,  f.
  growth,  increase
 rise (of price)
 🞄preferment,  promotion,  elevation
 prosperity
 🞄-vṛdh,  f.
  growth.

Benfey

English

 प्रवृत्ति प्र-वृत् + ति,  f.
 
 1. Action, 
Hit. 17,  5 (engaging)
 occupation,  doing, 
Man.  5,  31
 Daśak. 186,  13
 activity, 
Bhāṣāp. 148.
 2. Perseverance.
 3.
Practice,  Daśak. in Chr. 182,  10.
 4.
Tidings,  Vikr. 57,  18
 report,  d. 102
utterance,  Śāk. d. 21
 Ragh. 12,  60.
 5.
Continuous flow,  Vikr. d,  110.
 6. The
juice that exudes from an elephant's
temples when in rut.
 -- Comp.
  दुष्प्र्°, 
i. e.
दुस्-,  f.
  ill-tidings,  Ragh. 12,  51.
स्नेह-,  f.
  love,  Śāk. d. 92,  58,  4.

Hindi

प्रवृत्ति,  अभ्यास

Apte Hindi

Hindi

प्रवृत्तिः
स्त्री*
  - प्र +  वृत् +  क्तिन्
"निरन्तर प्रगमन,  प्रयति,  आगे बढना"

प्रवृत्तिः
स्त्री*
  - प्र +  वृत् +  क्तिन्
"उदय,  मूल,  स्रोत,  प्रवाह"

प्रवृत्तिः
स्त्री*
  - प्र +  वृत् +  क्तिन्
"दर्शन,  प्रकटीकरण"

प्रवृत्तिः
स्त्री*
  - प्र +  वृत् +  क्तिन्
"उदय,  आरंभ,  शुरु"

प्रवृत्तिः
स्त्री*
  - प्र +  वृत् +  क्तिन्
"प्रयोग,  व्यसन,  झुकाव,  रुझान,  रुचि,  प्रवणता"

प्रवृत्तिः
स्त्री*
  - प्र +  वृत् +  क्तिन्
"आचरण,  व्यवहार"

प्रवृत्तिः
स्त्री*
  - प्र +  वृत् +  क्तिन्
"काम में लगाना,  व्यवसाय,  क्रियाशीलता"

प्रवृत्तिः
स्त्री*
  - प्र +  वृत् +  क्तिन्
"प्रयोग,  नियोजन,  प्रचलन"

प्रवृत्तिः
स्त्री*
  - प्र +  वृत् +  क्तिन्
"अनवरत प्रयत्न,  धैर्य"

प्रवृत्तिः
स्त्री*
  - प्र +  वृत् +  क्तिन्
"सार्थकता,  भावार्थ,  स्वीकृति"

प्रवृत्तिः
स्त्री*
  - प्र +  वृत् +  क्तिन्
"निरन्तरता,  स्थायिता,  प्राबल्य"

प्रवृत्तिः
स्त्री*
  - प्र +  वृत् +  क्तिन्
"सक्रिय सांसारिक जीवन,  सांसारिक जीवन में सक्रिय भाग लेना"

प्रवृत्तिः
स्त्री*
  - प्र +  वृत् +  क्तिन्
"समाचार,  खबर,  गुप्त वार्ता"

प्रवृत्तिः
स्त्री*
  - प्र +  वृत् +  क्तिन्
नियम की प्रयोजनीयता या वैधता

प्रवृत्तिः
स्त्री*
  - प्र +  वृत् +  क्तिन्
"भाग्य,  नियति,  किस्मत"

प्रवृत्तिः
स्त्री*
  - प्र +  वृत् +  क्तिन्
"संज्ञान,  सीधा प्रत्यक्षज्ञान,  समयबोध"

प्रवृत्तिः
स्त्री*
  - प्र +  वृत् +  क्तिन्
हाथी का मद

प्रवृत्तिः
स्त्री*
  - प्र +  वृत् +  क्तिन्
उज्जयिनी नगरी का नामान्तर

प्रवृत्तिः
स्त्री*
  - प्र+वृत्त्+क्तिन्
गुणक

प्रवृत्तिः
स्त्री*
  - प्र+वृत्त्+क्तिन्
"उदय,  उदगम्"

प्रवृत्तिः
स्त्री*
  - प्र+वृत्त्+क्तिन्
प्रकट होना

प्रवृत्तिः
स्त्री*
  - प्र+वृत्त्+क्तिन्
आरम्भ

प्रवृत्तिः
स्त्री*
  - प्र+वृत्त्+क्तिन्
आचरण

प्रवृत्तिः
स्त्री*
  - प्र+वृत्त्+क्तिन्
"काम,  रोजगार"

प्रवृत्तिः
स्त्री*
  - प्र+वृत्त्+क्तिन्
प्रयोग

प्रवृत्तिः
स्त्री*
  - प्र+वृत्त्+क्तिन्
"सार्थकता,  अर्थ"

प्रवृत्तिः
स्त्री*
  - प्र+वृत्त्+क्तिन्
समाचार

प्रवृत्तिः
स्त्री*
  - प्र+वृत्त्+क्तिन्
"भाग्य,  किस्मत"

प्रवृत्तिः
स्त्री*
  - प्र+वृत्त्+क्तिन्
प्रत्यक्ष ज्ञान

Shabdartha Kaustubha

Kannada

प्रवृत्ति
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಾರ್ತೆ /ಸಮಾಚಾರ /ಸುದ್ದಿ
निष्पत्तिः - > प्र + वृतु (वर्तने) - "क्तिच्" (३-३-१७४)
व्युत्पत्तिः - > प्रवर्तते व्याप्नोति
प्रयोगाः - > "प्रत्यासन्ने नभसि दयिताजीवितालम्बनार्थी जीमूतेन स्वकुशलमयीं हारयिष्यन्"
उल्लेखाः - > मेघ० २-४
प्रवृत्ति
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವ್ಯಾಪಾರ /ಪ್ರಯತ್ನ
प्रयोगाः - > "प्रायेण सामग्र्यविधौ गुणानां पराङ्मुखी विश्वसृजः प्रवृत्तिः"
उल्लेखाः - > कुमा० ३-२८
प्रवृत्ति
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪ್ರವಾಹ /ನೀರು ಮೊದಲಾದ ದ್ರವ ಪದಾರ್ಥದ ಹೊನಲು
प्रवृत्ति
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪ್ರಾರಂಭ /ಉಪಕ್ರಮ
प्रयोगाः - > "तपस्विनः स्थाणुवनकौसस्तामाकालिकीं वीक्ष्य मधुप्रवृत्तिम्"
उल्लेखाः - > कुमा० ३-३४
प्रवृत्ति
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಒಲವು /ಓಲುವುದು
प्रयोगाः - > "सतां हि सन्देहपदेषु वस्तुषु प्रमाणमन्तःकरणप्रवृत्तयः"
उल्लेखाः - > शाकु० १-१९
प्रवृत्ति
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಾರ್ಯ /ಕೆಲಸ /ವ್ಯಾಪಾರ
प्रयोगाः - > "त्वां प्रत्यकस्मात्कलुषप्रवृत्तावस्त्येव मन्युर्भरताग्रजे मे"
उल्लेखाः - > रघु० १४-७३
प्रवृत्ति
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ನಡೆ /ಓಟ /ಹರಿವು /ಗತಿ
प्रयोगाः - > "प्रवृत्तिरासीच्छद्वानां चरितार्था चतुष्टयी"
उल्लेखाः - > कुमा० २-१७
प्रवृत्ति
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು /ತೋರ್ಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು
प्रयोगाः - > "आद्ये वः कुसुमप्रसूतिसमये यस्या भव्त्युत्सवः"
उल्लेखाः - > शाकु० ४-८
प्रवृत्ति
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪ್ರವೃತ್ತಿಮಾರ್ಗ /ಪ್ರಾಪಂಚಿಕ ವ್ಯಾಪಾರದಲ್ಲಿ ಸದಾ ಆಸಕ್ತನಾಗಿರುವುದು
प्रवृत्ति
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪ್ರವರ್ತನ /ಒಂದು ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ತೊಡಗುವುದು
प्रवृत्ति
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕೈಹಿಡಿದ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟುಹಿಡಿದು ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸುವುದು
प्रवृत्ति
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವುದು /ವ್ಯವಹಾರದಲ್ಲಿರುವುದು
प्रवृत्ति
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಉಜ್ಜಯಿನೀ ನಗರ

L R Vaidya

English

 pravftti {% f. %} 1. Progress,  advance
rise,  source,  origin
appearance,  manifestation,  R.xiv.39,  xi.43
tendency towards,  addiction to,  predilection for
conduct,  behaviour,  R.xiv.73
prevalence,  continuance,  permanence
active worldly life,  (op. to निवृत्ति)
the applicableness of a rule
news,  tidings,  जीमूतेन स्वकुशलमयीं हारयिष्यन् प्रवृत्तिम् Megh.i.4
employment,  occupation,  K.S.vi.26
fate,  destiny
signification,  sense,  प्रवृत्तिरासीच्छब्दानां चरितार्था चतुष्टयी K.S.ii.17
cognition,  direct perception
the ichor of an elephant in rut
a name of Ujjayinī.

Bopp

Latin

 प्रवृत्ति f. (r. वृत् ire praef. प्र s. ति)
1) actio prodeundi, 
procedendi,  progrediendi,  oppos. voci निवृत्ति. BH. 16.
7.
2) origo. BH. 18. 46.
3) actio. BH. 14. 12. SA. 6. 18.
4) nuntius,  Nachricht. UR. 61. 4. 65. 14.

Lanman

English

 pravṛtti,  f. a moving forward or taking
an active step,  20^15
 advance into or exposure
of one's self to (danger,  loc.),  20^12.
[√vṛt + pra.]

Abhyankara Grammar

English

प्रवृत्ति  (l) application or presentation of a rule as opposed to निवृत्तिः cf क्वचित्प्रवृत्तिः,  कचिदप्रवृत्तिः कचिद्विभाषा क्वचिदन्य- देवः (2) working : function
 cf. नान्त- रेण साधन क्रियायाः प्रवृत्तिर्भवति M. Bh. on P.II.3.7.

Sanskrit Tibetan

Tibetan

bskor ba
१) अट्या २) अनुप्रवर्तन ३) आवर्तन ४) आवृत ५) उपगूढ ६) चक्र ७) दत्तिक ८) नयनानयन ९) परिक्षिप्त १०) परीवृत ११) प्रतिकुब्जित १२) प्रदक्षिणा १३) प्रवर्तन १४) प्रवृत्ति १५) भ्रमण १६) वर्ण १७) वर्तन १८) वेष्ट १९) सम्मति

rgyu
१) आतान २) उपनिषद् ३) कारण ४) ° चर ५) चारिका ६) चारिन् ७) ° द्वार ८) निदान ९) निबन्धन १०) निबन्धनत्व ११) निमित्त १२) पिण्ड १३) प्रवृत्ति १४) बीज १५) माया १६) विचरन्ति १७) संचरति १८) संतति १९) समुदाचार २०) हेतु २१) हेतुक २२) हेतुकी २३) हेतुत्व २४)

rgyun du 'byung
प्रवृत्ति

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
वार्ता प्रवृत्तिर्वृत्तान्त उदन्तोऽथाह्वयोऽभिधा ।
गोत्रसंज्ञानामधेयाख्याह्वाभिख्याश्च नाम च ॥ २६० ॥
-wordlist-
 
वार्ता (स्त्री),  प्रवृत्ति (स्त्री),  वृत्तान्त (पुं),  उदन्त (पुं),  आह्वय (पुं),  अभिधा (स्त्री),  गोत्र (क्ली),  संज्ञा (स्त्री),  नामधेय (क्ली),  आख्या (स्त्री),  आह्वा (स्त्री),  अभिख्या (स्त्री),  नामन् (पुंक्ली)

--source--
 
उदग्रदन्नीषादन्तो बहूनां घटना घटा ।
मदो दानं प्रवृत्तिश्च वमथुः करशीकरः ॥ १२२३ ॥
-wordlist-
 
उदग्रदन्त् (पुं),  ईषादन्त (पुं),  घटना (स्त्री),  घटा (स्त्री),  मद (पुं),  दान (क्ली),  प्रवृत्ति (स्त्री),  वमथु (पुं),  करशीकर (पुं)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

वार्ता
वार्ता,  उदन्त,  प्रवृत्ति,  वृत्तान्त
वार्त्तोदन्तः प्रवृत्तिश्च वृत्तान्तश्च समाः स्मृताः ॥ १४६ ॥
verse 1.1.1.146
page 0018

नाममाला

Sanskrit

वार्ता,  प्रवृत्ति,  किंवदन्ती
सन्देशः प्रिययोः वार्ता प्रवृत्तिः किंवदन्त्यपि ॥ १५४ ॥
verse 0.1.1.154
page 0075

Mahabharata

English

Pravṛtti = Śiva (1000 names^2).

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 प्रवृत्तिः,  स्त्री,
   (प्रवर्त्तते इति । प्र + वृत् + क्तिन् ।)प्रवाहः । उदन्तः । (यथा,  मेघदूते । ४ ।“प्रत्यासन्ने नभसि दयिताजीवितालम्बनार्थांजीमूतेन स्वकुशलमयीं हारयिष्यन् प्रवृत्तिम् ॥
”प्रवर्त्तनमिति । प्र + वृत् + क्तिन् ।) प्रवर्त्तनम् ।(यथा,  महाभारते । १२ । ३० । १६ ।“ववृधे हि ततस्तस्य हृदि कामो महात्मनः ।यथा शुक्लस्य पक्षस्य प्रवृत्तौ चन्द्रमाः शनैः ॥
”प्रवर्त्तते व्याप्नोति प्रसिद्धत्वेनेति । प्र + वृत् +क्तिच् । यज्ञादिव्यापारः । यथा,  महाभारते ।१ । १ । २५५ ।“असच्च सदसच्चैव यस्माद्विश्वं प्रवर्त्तते ।सन्ततिश्च प्रवृत्तिश्च जन्ममृत्युपुनर्भवाः ॥
”“सन्ततिर्ब्रह्मादिः । प्रवृत्तिर्यज्ञादिः ॥
” इतितट्टीकायां नीलकण्ठः ॥
”) अवन्त्यादिदेशः ।इति मेदिनी । ते,  १३० ॥
 हस्तिमदः । इतिहेमचन्द्रः । ४ । २९० ॥
 न्यायमते यत्नविशेषः ।अस्याः कारणम् । चिकीर्षा । कृतिसाध्यता-ज्ञानम् । इष्टसाधनताज्ञानम् । उपादानप्रत्य-क्षम् । यथा,  --“प्रवृत्तिश्च निवृत्तिश्च तथा जीवनकारणम् ।एवं प्रयत्नत्रैविध्यं तान्त्रिकैः परिदर्शितम् ॥
चिकीर्षा कृतिसाध्येष्टसाधनत्वमतिस्तथा ।उपादानस्य चाध्यक्षं प्रवृत्तौ जनकं भवेत् ॥
”इति भाषापरिच्छदः ॥
(यथा,  पञ्चदश्याम् । ६ । १७३ ।“देहादिपञ्चरं यन्त्रं तदारोहोऽभिमानिता ।विहितप्रतिषिद्धेषु प्रवृत्तिर्भ्रमणं भवेत् ॥
”प्रयत्नसहितादन्तःकरणात् प्रवृत्तिर्जायते ।यदुक्तं कामन्दकीये नीतिसारे । १ । ३३ -- ३५ ।“आत्मा मनश्च तद्विद्यैरन्तःकरणमुच्यते ।आभ्यान्तु सप्रयत्नाभ्यां सङ्कल्प उपजायते ॥
आत्माबुद्धीन्द्रियाण्यर्था बहिष्करणमुच्यते ।सङ्कल्पाध्यवसायाभ्यां सिद्धिरस्य प्रकीर्त्तिता ॥
उभे एते हि करणे यत्नानन्तर्य्यके स्मृते ।तस्मात् प्रवृत्तिसंरोधाद्भावयेन्निर्मनस्कताम् ॥
”“आत्ममनोबुद्धिकर्म्मेन्द्रियाणां लक्षणमभिधायबुद्धेरन्तःपरिकल्पनया कारणविभागमभिधातु-माह । आत्मा मनश्चेति । अभिहितेन लक्ष-णेनेति प्रतिपाद्यते यया विद्यया साऽन्वयविद्यासा विद्यते येषां ते तद्विद्याः कणादाक्षपादा-दयः तैः तद्विद्यैः आत्मा मनश्च अन्तःकरण-मुच्यते । आभ्यां आत्ममनोभ्यां प्रयत्नसहिताभ्यांसङ्कल्पः प्रवृत्तिः । इन्द्रियप्रवर्त्तनं उपजायते ।बहिःकरणमभिधातुमाह । आत्मा बुद्धीति ।आत्मा उक्तलक्षणः । बुद्धिः मनः । इन्द्रियाणिबाह्यरूपाणि । अर्थाः शब्दादयः । कर्म्मे-न्द्रियाणां हि उत्सर्गादिका अर्थाः प्रयोजनानि ।एतत् सर्व्वं बहिःकरणम् । सङ्कल्पः सम्यग्-भूतार्थकल्पनं अध्यवसायः प्रयत्नविशेषः ताभ्यांअस्य आत्मनः सुखानुभवलक्षणा सिद्धिः प्रकी-र्त्तिता । तदेवं अन्तःकरणप्रवृत्तिः प्रयत्नादेवबहिःकरणप्रवृत्तिरपि अध्यवसायलक्षणात्प्रयत्नादेवेति दर्शितं भवति एतदेव समर्थ-यन्नाह । उभे एते हीति । उभे एते अनन्त-रोक्ते हि स्फुटं करणे अन्तर्बहिःकरणसंज्ञकेयत्नानन्तर्यके प्रयत्नानन्तरं वर्त्तेते प्रयत्नप्रेर-णादित्यर्थः । तस्मादिति । यस्मादेवं तस्मात्प्रवृत्तिसंरोधात् उभयात्मकस्य प्रयत्नस्यैव संरोधंकृत्वा निर्म्मनस्कतां भावयेत् निर्मनस्कभावं अभ्य-स्येत् यावत् प्रयत्न एव निरुद्धो भवति ताव-दात्मा मनसा न युज्यते ततश्च विद्यमानमपिमनो नास्त्येव मनःकार्य्याकरणात् । अन्तः-करणविश्लेषात् प्रवृत्तिर्नोपपद्यते । एवमन्तः-करणप्रवृत्त्यभावात् बहिःकरणप्रवृत्तेरप्यभावः ।तदभावात् इन्द्रियाणां विषयैः सम्बन्ध एव नस्यात् इति भावः ।” इति तट्टीका ॥
)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 प्रवृत्ति स्त्री प्र + वृत--क्तिन् । १ प्रवाहे २ वार्त्तायाम् ३ अब-न्त्यादिदेशे मेदि० ४ हस्तिमदे हेमच० । ५ न्यायोक्तेचिकीर्षाकृतिसाध्यताज्ञानाधीने ६ प्रयत्नभेदे च प्रयत्नशब्देदृश्यम् । “चिकीर्षाकृतिसाध्येष्टसाधनत्वमतिस्तथा ।उपादानस्य चाध्यक्षं प्रवृत्तौ जनकं मतम्” भाषा० ।“दुःस्वजन्मप्रवृत्तिदोषमिथ्याज्ञानानामुत्तरोत्तरापाये त-दनन्तरापायादपवर्गः” गौ त० सू० “एतस्मान्मिथ्याज्ञाना-दनुकूलेषु रागः प्रतिकूलेषु द्वेषः रागद्वेषाधिकाराच्चा-सूयेर्ष्यमायालोभादयो दोषा भवन्ति । दोषैः प्रुयुक्तःशरीरेण प्रवर्तमानी हिंसास्तेयप्रतिषिद्धमैथुनान्याच-रति वाचाऽनृतपरुपसूचनासम्बद्धानि,  मनसा परद्रीहंपरद्रव्याभीप्सां नास्तिक्यञ्चेति सेयं पापात्मिकाऽधर्मायअथ शुभा शरीरेण दानं परित्राणं परित्वरणञ्च । वाचासत्यं हितं प्रियं स्वाध्यायञ्चेति मनसा दयामस्पृहाश्रद्धाञ्चेति सेयं धर्माय । अत्र प्रवृत्तिसाधनौ धर्माधर्म्मौप्रवृत्तिशब्देनोक्तौ । यथा अन्नसाधनाः प्राणाः । अन्नंघै प्राणिनः प्राणा इति । सेयं कुत्सितस्याभिपूजितस्य चजन्मनः कारणम्” भाष्यम् । “प्रवृत्तिर्वागबुद्धिशरीरारम्भः”गौ० सू० “प्रवृत्तिदोषजनितोऽर्थः फलम्” गौ० सू०“प्रवृत्तिनिवृत्ती च प्रत्यगात्मनि दृष्टे परत्र लिङ्गम्”कणा० । “प्रत्यगात्मनीति स्वात्मनीत्यर्थः इच्छद्वेषज-निते प्रवृत्तिनिवृत्ती प्रयत्नविशेषौ ताभ्याञ्च हिताहि-तप्राप्तिपरिहारफलके शरीरकर्म्मणी चेष्टालक्षणे ज-न्येते तथा च परशरीरे चेष्टां दृष्ट्वा इयं चेष्टाप्रयत्न-जन्या चेष्टात्वात् मदीयचेष्टावत् स च प्रयत्न आत्मजन्यआत्मनिष्ठो वा प्रयत्नत्वात् मदोयप्रयत्नवदिति परात्मनोऽ-नुमानम्” उप० वृ० । “इच्छाद्वेषपूर्बिका धर्माधर्मप्रघृत्ति”गौ० सू० “विहितकर्मणिरागगिवन्धना निषिद्धे कर्मणिहिंसादौ द्वेषनिबन्धना प्रवृत्तिः । तत्र रागनिबन्धना या-गादौ प्रवृत्तिर्धर्मं प्रसूते द्वेषनिवन्घना हिंसादौ प्रवृत्तिर-धर्मम् । तावेतौ रागद्वेषौ संसारमनुवर्त्तयतः” वात्स्या० ।प्रवृत्तिस्तु द्वयी । कारणरूपा कार्य्यरूपा च । तत्राद्यायत्रत्वजातिमती प्रत्यक्षसिद्धा । द्वितीया तु धर्माधर्म-रूपा यागादेरगम्यागसनादेश्च चिरध्वस्तस्य व्यापारतयाकर्मनाशास्तलस्पर्शादेः प्रायश्चित्तादेश्च नाश्यतया सिध्य-तीति । (गौ० वृ० ४ । १) भट्टमते प्रवृत्तिर्द्वेधा । स्वेच्छाधीना परप्रेरणाजन्या । तत्राद्यायां प्रवर्त्तनायाअनुपयोगोऽपि द्वितीयपवृत्तौ सा प्रयोजिका । यथाआचार्य्यप्रेरणयेदं करोमोति” दि० क० ।७ शब्दानामर्थबीधनशक्तिभेदे “प्रवृत्तिरासीच्छब्दानां च-रितार्था चतुष्टयी” कुमा० । ८ स्वस्वविषये इन्द्रियादीनांसञ्चारे च ।

Capeller

German

 प्रवृत्ति f.
  das Vorgehen,  Auftreten,  Erscheinen, 
Entstehung,  Ursprung,  Thätigkeit
das Sichabgeben,  Hantieren mit
(Loc. o. —°)
 Gebrauch,  Verfahren
(fortdauernde) Geltung (g.)
 Kunde, 
Nachricht.

Stchoupak

French

 प्र-वृत्ति-
 f.
  mouvement en avant,  fait d'avancer,  progrès 
 fait
d'apparaître,  manifestation 
 origine,  source 
 activité,  effort 
 fait de
s'adonner à,  inclination pour (loc. ifc.) 
 procédure,  conduite,  pratique 
sort,  destinée 
 nouvelle,  information sur (gén.  ifc.) 
 validité (d'une
règle de grammaire).
°निवृत्तिमन्त्- a. relatif à l'activité et à l'inactivité.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.