| YouTube Channel

प्रवृत् (pravRt)

 
Apte
English
प्रवृत् [pravṛt], 1 Ā.
To go forward, move on, proceed
स्वामिसेवकयोरेवं वृत्तिचक्रं प्रवर्तते
Pt.*
 1.81.
To arise, be produced, spring
प्रवर्तन्ते क्रियाः सर्वाः पर्वतेभ्य इवापगाः
Pt.*
 1.6.
To happen, come to pass, take place.
To begin, commence (usually with
inf.
 )
हन्त प्रवृत्तं संगीतकम्
M.*
 1
Ś.*
 7.34
Ku.*
 3.25.
To strive, exert oneself
प्रवर्ततां प्रकृतिहिताय पार्थिवः Ś7.35.
To act up to, follow
न कौलीन्यान्न सौहार्दान्नृपो वाक्ये प्रवर्तते
Pt.*
 1.116.
To engage in, be occupied with
अपि स्वशक्त्या तपसि प्रवर्तसे
Ku.*
 5.33.
To act, do
न पुनरेवं प्रवर्तितव्यम्
Ś.*
 6.
To act or behave towards.
To prevail, exist
राजन् प्रजासु ते कश्चिदपचारः प्रवर्तते
R.*
 15.47.
To hold good.
To proceed uninterruptedly, thrive
तस्मादोमित्युदा- हृत्य यज्ञदानतपःक्रियाः । प्रवर्तन्ते ......
Bg.*
 17.24
Ms.*
 3.61.Caus.
To proceed with, continue
Mu.*
 2.
To introduce.
To set on foot, establish, found.
To drive, propel, urge, stimulate.
To promote, advance.
To throw, cast.
To produce, create.
To invent, devise.
Apte 1890
English
प्रवृत् {c1c} A. 1 To go, forward, move on, proceed
स्वामिसेवकयोरेवं वृत्तिचक्रं प्रवर्तते Pt. 1. 81.
2 To arise, be produced, spring
Pt. 1. 6.
3 To happen, come to pass, take place.
4 To begin, commence (usually with inf.)
हंत प्रवृत्तं संगीतकं M. 1
Ku. 3. 25.
5 To strive, exert oneself
प्रवर्ततां प्रकृतिहिताय पार्थिवः Ś. 7. 35.
6 To act up to, follow
Pt. 1. 116.
7 To engage in, be occupied with
Ku. 5. 33.
8 To act, do
न पुनरेवं प्रवर्तितव्यं Ś. 6.
9 To act or behave towards.
10 To prevail, exist
राजन् प्रजासु ते कश्चिदपचारः प्रवर्तते R. 15. 47.
11 To hold good.
12 To proceed uninterruptedly, thrive
Bg. 17. 24
Ms. 3. 61.
Caus. 1 To proceed with, continue
Mu. 2.
2 To introduce.
3 To set on foot, establish, found.
4 To drive, propel, urge, stimulate.
5 To promote, advance.
6 To throw, cast.
7 To produce, create.
8 To invent, devise.
Monier Williams Cologne
English
प्र-√ वृत् a Ā. -वर्तते, (ep. also
P.
 °ति), to roll or go onwards (as a carriage), be set in motion or going,
ChUp.
MBh.
&c.
to set out, depart, betake one's self,
MBh.
R.
&c.
to proceed (वर्त्मना, or °नि, on a path
अपथेन, on a wrong path),
Kāv.
Kathās.
to come forth, issue, originate, arise, be produced, result, occur, happen, take place,
VS.
Br.
MBh.
&c.
to commence, begin to (inf. ), set about, engage in, be intent upon or occupied with (dat.
loc.
 , or अर्थम् ifc. ),
MBh.
Kāv.
&c.
to proceed against, do injury to (loc. ),
MBh.
R.
Ragh.
to debauch (अन्यो ऽन्यम्, ‘one another’),
MBh.
to act or proceed according to or with (instr. or
abl.
 ),
MBh.
Kāv.
&c.
to behave or conduct one's self towards, deal with (loc. ), ib.
to hold good, prevail, ib.
to continue, keep on (pr.
p.
 ),
Hariv.
Sarvad.
to be, exist,
MārkP.
to serve for, conduce to (dat. , or अर्थम् ifc. ),
Sarvad.
to mean, be used in the sense of (loc. ), ib.
to let any one (gen. ) have anything (acc. ),
MBh.
 :
Caus.
 -वर्तयति, to cause to turn or roll, set in motion,
RV.
&c.
&c.
to throw, hurl, pour forth,
RV.
MaitrS.
to send,
Prab.
to set on foot, circulate, diffuse, divulge,
MBh.
Kāv.
&c.
to introduce, appoint, instal, ib.
to produce, create, accomplish, devise, invent, perform, do, make, ib. (with सेतुम् to erect a dam
with व्ययकर्म, to effect expenditure
with लोक-यात्राम्, to transact the business of life
with कथाम्, to relate a story)
to exhibit, show, display,
R.
BhP.
to undertake, begin,
KātyŚr.
MBh.
&c.
to use, employ,
Bhaṭṭ.
to induce any one to do anything, betray into (loc. ),
Kathās.
to proceed against (loc. ),
MBh.
प्र-वृ॑त् b
f.
 (?),
VS.
 xv, 9.
Monier Williams 1872
English
प्रवृत् 1. प्र-वृत्, cl. 1. A. (also P. in Fut.,
Cond., and Aor.) -वर्तते, -वर्तितुम्, to go or roll
forwards, roll on, flow onwards, proceed, make
progress, go on well
to come forth, come into
being, arise, be produced
to become, exist
to
happen, take place, come to pass
to begin, com-
mence (with acc. or inf.)
to engage in, enter upon,
be occupied in (with loc.)
to behave, conduct one's
self
to hold good: Caus. -वर्तयति, -यितुम्, to
cause to proceed
to cause to flow onwards
to set
in motion or action, instigate, urge, excite
to throw,
cast
to produce, create
to devise, invent.
2. प्र-वृत्, त्, f., Ved. = प्र-वृत्ति।
Apte Hindi
Hindi
प्रवृत्
भ्वा*उभ* प्र-वृत् -
"आगे चलना, चलते जाना, प्रगति करना"
प्रवृत्
भ्वा*उभ* प्र-वृत् -
"उदित होना, उत्पन्न होना, फूट निकलना"
प्रवृत्
भ्वा*उभ* प्र-वृत् -
"होना, घटित होना, आ पड़ना"
प्रवृत्
भ्वा*उभ* प्र-वृत् -
"आरंभ करना, शुरू करना"
प्रवृत्
भ्वा*उभ* प्र-वृत् -
"प्रयत्न करना, जोर लगाना"
प्रवृत्
भ्वा*उभ* प्र-वृत् -
"अमल करना, अनुसरण करना "
प्रवृत्
भ्वा*उभ* प्र-वृत् -
"कार्य में लगना, व्यस्त होना"
प्रवृत्
भ्वा*उभ* प्र-वृत् -
"करना, कार्य में लगना"
प्रवृत्
भ्वा*उभ* प्र-वृत् -
व्यवहार करना
प्रवृत्
भ्वा*उभ* प्र-वृत् -
"व्याप्त होना, विद्यमान होना"
प्रवृत्
भ्वा*उभ* प्र-वृत् -
ठीक उतरना
प्रवृत्
भ्वा*उभ* प्र-वृत् -
"बिना रुकावट के प्रगति करना, फलना-फूलना"
प्रवृत्
"भ्वा*उभ*, प्रेर*" प्र-वृत् -
"प्रगति करना, जारी करना"
प्रवृत्
"भ्वा*उभ*, प्रेर*" प्र-वृत् -
सूत्रपात करना
प्रवृत्
"भ्वा*उभ*, प्रेर*" प्र-वृत् -
"जारी करना, स्थापित करना, बुनियाद रखना"
प्रवृत्
"भ्वा*उभ*, प्रेर*" प्र-वृत् -
"हांकना, प्रेरित करना, उकसाना, उद्दीप्त करना"
प्रवृत्
"भ्वा*उभ*, प्रेर*" प्र-वृत् -
"उन्नति करना, प्रगति करना"
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 प्रादुर्भू, अभ्युदि, जन्, आविर्भू, उत्था, उत्पत्, उत्पद्, उद्या, उपजन्, प्रवृत्, प्रसू, व्युत्पद्
verb
अजातस्य जननानुकूलः व्यापारः।
"वरीवर्ध्यमानया जनसङ्ख्यया नैकविधानि प्रश्नानि प्रादुर्भवन्ति। "
Synonyms:
 प्रवृत्
verb
कस्यचन कार्यस्य प्रवर्तनानुकूलः व्यापारः।
"सः मुम्बईनगर्याम् आपणं प्रचालयति।"
Synonyms:
 आरभ्, प्रारभ्, प्रक्रम्, उपक्रम्, प्रवृत्
verb
प्रथमकृत्यनुकूलः व्यापारः।
"अमेरिका इराकदेशेन युद्धम् आरभत।"
Synonyms:
 प्रवृत्, प्रचल्
verb
क्रियाव्यापारस्य अखण्डतानुकूलः व्यापारः।
"ग्रामे अधुना रामायणस्य पाठः प्रवर्तते।"
Synonyms:
 नियुज्, नियोजय, अधिकृ, विधा, व्यापृ, प्रवृत्
verb
क्रियासु कार्येषु वा नियोजनानुकूलः व्यापारः।
"इदं कार्यं सम्पादयितुं सः सप्त जनान् न्ययुङ्क्त।"
Synonyms:
 व्यापृ, आपृ, घट्, प्रचर्, चर्, चेष्ट्, प्रवृत्, सञ्ज्, प्रसञ्ज्, संवृत्, भू, वृत्, स्था
verb
कार्यनिरतानुकूलः व्यापारः।
"अहम् अस्मिन् प्रश्ने व्याप्रिये।"
Synonyms:
 प्रवृत्, प्रचल्
verb
परस्परसाहचर्येण व्यवहारानुकूलः व्यापारः।
"इदानीं तौ सम्यक् प्रवर्ततः।"
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
प्रवृत्
न०
 प्रवृणोति भूतानि प्र + वृ--क्विप् । अन्ने थजु० १५ । ९ वेददीपः ।
Stchoupak
French
प्र-वृत्-
ord. moy. rouler, avancer (char), se mettre en mouvement, se
rendre, avancer, procéder (dans une voie, dans un chemin, loc. instr.
aussi
fig.)
provenir, être originaire, se produire, se lever, s'ensuivre,
arriver, avoir lieu
commencer, entreprendre, se mettre à, s'occuper de
(dat. loc. °अर्थम् inf. )
agir contre qq'un, offenser (loc.)
agir
(d'après, instr. abl.)
se conduire envers (loc.), traiter, en user
se
livrer à la débauche
procurer qqch. (acc.) à qq'un (gén. )
caus.
faire rouler, mettre en mouvement
mettre en route, en circulation, divulguer
introduire, installer
produire, former, faire sortir de (abl.), élever,
construire, faire, accomplir
montrer, déployer
entreprendre, commencer
°वृत्त- qui avance (char), qui circule (livre)
parti de (°तस्) vers
(acc. loc. inf. °अर्थम्)
qui avance sur un chemin (aussi fig.)
issu de
(abl.), originaire, produit, causé, arrivé, qui a eu lieu
revenu, retourné
commencé, qui a commencé à, qui s'est mis à (inf. )
qui se propose,
qui a en vue (dat. loc. ifc.)
occupé de, adonné à (loc. ifc.)
qui
attaque, qui offense
qui agit, qui traite (loc.)
qui est devenu (nom. )
qui
est fait avec un but intéressé (action)
-वन्त्- a. qui s'est mis à
(inf. ).
प्रवृत्त-पानीय- a. riche en eau (puits).
°यज्ञ- a. qui a commencé un sacrifice.
°वाच्- a. éloquent.
°संप्रहारत्व- nt. fait d'avoir engagé la bataille.