प्रवर्तक (pravartaka)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 प्रवर्त्तक mfn.
   (-कः-का-कं) Inciting,  stimulating,  inducing,  who or what
sets in action. 
	 m.
  (-कः)
	 1. The original instigator of any act-
the author,  the principal.
	 2. An arbiter,  a judge.
	 n.
  (-कं) The en-
trance of the first person of the drama on the close of the intro-
duction
 E.
  प्र before,  वृत् to be,  aff.
   णिच्-ण्वुल् ।

Capeller Eng

English

 प्रवर्तक a.
  proceeding (—°)
 setting in motion or
activity,  causing,  effecting,  promoting,  furthering
 m.
  promoter, 
prompter,  instigator. 

Yates

English

 प्र-वर्त्तक (कः) 1.
m.
  The first instiga-
tor or actor
 a judge.
a. Inciting.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

प्रवर्तक 	-	 pravartaka 	-	 adj.
  	-	  proceeding
प्रवर्तक 	-	 pravartaka 	-	 adj.
  	-	  forwarding
प्रवर्तक 	-	 pravartaka 	-	 adj.
  	-	  producing
प्रवर्तक 	-	 pravartaka 	-	 adj.
  	-	  promoting
प्रवर्तक 	-	 pravartaka 	-	 adj.
  	-	  causing
प्रवर्तक 	-	 pravartaka 	-	 adj.
  	-	  acting
प्रवर्तक 	-	 pravartaka 	-	 adj.
  	-	  setting in motion or action
प्रवर्तक 	-	 pravartaka 	-	 adj.
  	-	  effecting
प्रवर्तक 	-	 pravartaka 	-	 adj.
  	-	  advancing
प्रवर्तक 	-	 pravartaka 	-	 adj.
  	-	  setting on foot
प्रवर्तक 	-	 pravartaka 	-	 m.
  	-	  arbiter
प्रवर्तक 	-	 pravartaka 	-	 m.
  	-	  author
प्रवर्तक 	-	 pravartaka 	-	 m.
  	-	  founder
प्रवर्तक 	-	 pravartaka 	-	 m.
  	-	  judge
प्रवर्तक 	-	 pravartaka 	-	 m.
  	-	  originator of anything
प्रवर्तक 	-	 pravartaka 	-	 n.
  	-	  entrance of a previously announced person on the stage

 
   प्रवर्तक  pravartaka adj.
   forwarding

 
   प्रवर्तक  pravartaka m.
   arbiter   
   मन्तु  mantu m.
   arbiter    
   मर्याद  maryAda m.
   arbiter      
            

Wilson

English

 प्रवर्त्तक
mfn.
   (-कः-का-कं) Inciting,  stimulating,  inducing,  who or
what sets in action. 
m.
  (-कः)
1 The original instigator of any act,  the author,  the principal.
2 An arbiter,  a judge.
n.
  (-कं) The entrance of the first person of the
drama on the close of the introduction. 
E.
  प्र before वृत to be,  aff.
   ण्वुल्.

Apte

English

प्रवर्तक [pravartaka],  a.
  (-र्तिका f.
 )

Setting on foot,  founding.

Advancing,  promoting,  furthering.

Producing,  causing,  ...... कृतिसाध्यताज्ञानं वा प्रवर्तकमिति जरन्नैयायिकाः.

Prompting,  urging,  inducing,  instigating (in a bad sense).

कः An originator,  founder,  author.

A prompter,  instigator.

An arbiter,  umpire. -कम् The entrance of a character on the stage.

Apte 1890

English

 प्रवर्तक a. (र्तिका f.) 1 Setting on foot,  founding. 
2 Advancing,  promoting,  furthering. 
3 Producing,  causing. 
4 Prompting,  urging,  inducing,  instigating (in a bad sense). 
कः 1 An originator,  founder,  author. 
2 A prompter,  instigator. 
3 An arbiter,  umpire. 
कं The entrance of a character on the stage. 

Monier Williams Cologne

English

 प्र-°वर्तक mf(इका)n.  acting,  proceeding,  L.
 

 setting in motion or action,  setting on foot,  advancing,  promoting,  forwarding,  Up.
  
 Mn.
  
 MBh.
   &c.

 producing,  causing,  effecting,  MBh.
  
 Kāv.
  &c.
  

 प्र-°वर्तक m.
  a founder,  author,  originator of anything,  ib.

 an arbiter,  judge,  W.
 

 प्र-°वर्तक n.
  (in dram. ) the entrance of a previously announced person on the stage (at the end of the introduction),  Sāh.
 
 Pratāp.
   (cf.   प्र-वृत्तक and प्रा-वर्त)

Monier Williams 1872

English

 प्र-वर्तक,  अस्,  इका,  अम्,  setting in motion or
action,  setting on foot
 advancing,  promoting,  forward-
ing
 producing,  causing,  effecting,  inducing,  inciting, 
prompting,  instigating,  stimulating,  urging
 (अस्),  m.
the original instigator of any act,  originator,  author, 
principal,  founder
 an arbiter,  judge
 (अम्),  n. (in
dramatic language) the entrance of a character on
the stage.

Benfey

English

 प्रवर्तक प्रवर्तक,  i. e. प्र-वृत् +
अक, 
 I. adj.
 
 1. Inciting,  stimulating.
 2. One who causes.
 II. m.
 
 1. An in-
stigator,  Man.  12,  4.
 2. An author,  a
founder,  Bhāg. P. 9,  17,  4
 Hariv. 4135.
 III. n.
  The entrance of the first person
of the drama at the close of the intro-
duction. 

Hindi

(Adj मीटर) एक प्रमोटर

Apte Hindi

Hindi

प्रवर्तक
वि* - प्र+वृत्+णिच्+ण्वुल्
"चालू करने वाला,  स्थापित करने वाला"

प्रवर्तक
वि* - प्र+वृत्+णिच्+ण्वुल्
"प्रगतिशील,  उन्नेता,  आगे बढ़ाने वाला"

प्रवर्तक
वि* - प्र+वृत्+णिच्+ण्वुल्
"पैदा करने वाला,  जन्म देने वाला"

प्रवर्तक
वि* - प्र+वृत्+णिच्+ण्वुल्
"प्रबोधक,  प्रोत्साहक,  उकसाने वाला,  भड़काने वाला (बुरे अर्थ में)"

प्रवर्तकः
पुं*
  - प्र+वृत्+णिच्+ण्वुल्
"जन्मदाता,  प्रवर्तक,  प्रणेता"

प्रवर्तकः
पुं*
  - प्र+वृत्+णिच्+ण्वुल्
"प्रबोधक,  प्रोत्साहक"

प्रवर्तकः
पुं*
  - प्र+वृत्+णिच्+ण्वुल्
"विवाचक,  मध्यस्थ"

Shabdartha Kaustubha

Kannada

प्रवर्तक
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಪ್ರವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವ /ಪ್ರೇರಿಸುವ /ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ತೊಡಗುವಂತೆ ಮಾಡುವ
निष्पत्तिः - > प्र + वृतु (वर्तने) + णिच् - "ण्वुल्" (३-१-१३३)
व्युत्पत्तिः - > प्रवर्तयति इति
प्रवर्तक
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಸ್ಥಾಪಕ /ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾಡಿದವನು /ಸಂಸ್ಥೆ ಮತ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಮೊದಲಾದುವುಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದವನು (ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದವನು)
प्रयोगाः - > "धन्वन्तरिर्दैर्घतम आयुर्वेदप्रवर्तकः"
उल्लेखाः - > भाग० ९-१७-४
प्रवर्तक
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸುವ /ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸದೆ ಮುಂದಕ್ಕೆ ತರುವ
प्रवर्तक
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ದುರ್ಬೋಧನೆಯಿಂದ ಒತ್ತಾಯ ಮಾಡುವ /ಚಿತಾವಣೆ ಮಾಡುವ

L R Vaidya

English

 pravartaka {% (I) a. (f. र्तिका) %} 1. Prompting,  instigating,  urging,  inducing
 2. setting on foot
 3. promoting,  forwarding.

 pravartaka {% (II) m. %} 1. Originator,  founder
 2. an arbiter.

 pravartaka {% (III) n. %} The entrance of a character on the stage.

Lanman

English

 pravartaka,  a. causing to roll onward
(as a wheel),  setting in motion,  promoting
as m. promoter,  prompter. [caus. of √vṛt
+ pra.]

Sanskrit Tibetan

Tibetan

jug pa byed pa
१) प्रवर्तक २) प्रवर्तकत्व ३) प्रवर्तयत् ४) प्रवर्तिन्

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 प्रवर्त्तकः,  त्रि,  (प्रवर्त्तयतीति । प्र + वृत् + णिच् +ण्वुल् ।) प्रवर्त्तनकारी । प्रवृत्तिजनकः । यथा, “प्रवर्त्तकं वाक्यमुवाच चोदनांनिवर्त्तकं नैवमुवाच भाष्यकृत् ।ततश्च विद्मो नहि चोदनास्ति साप्रवर्त्तिका या न भवेदिति स्थितिः ॥
”इति संक्षेपशारीरकम् ॥
(यथा च देवीभागवते । १ । १४ । ४२ ।“प्रथमं पठिता वेदा मया विस्तारिताश्च ते ।हिंसामयास्ते पठिताः कर्म्ममार्गप्रवर्त्तकाः ॥
”प्रयोजकः । यथा,  भागवते । ९ । १७ । ४ ।“धन्वन्तरिर्दीर्घतमस आयुर्वेदप्रवर्त्तकः ।यज्ञभुग् वासुदेवांशः स्मृतिमात्रार्त्तिनाशनः ॥
”)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 प्रवर्त्तक त्रि०
  प्रवर्तयति प्र + वृत--णिच्--ण्वुल् । प्रवृत्तिजनके“बलवदनिष्टाननुबन्धीष्टसाधनत्वे सति कृतिसाध्यतावि-षयकं ज्ञानम् इष्टसाधनताविषयकं कृतिसाध्यताज्ञानंवा प्रवर्तकमिति जरन्नैयायिकाः । यथा वा स्वविशेष-णवत्ताप्रतिसन्धानजन्यं कार्य्यताज्ञानं प्रवर्तकमितिगुरवः । “चोदनेति क्रियायाः प्रवर्तकं वचनम्”चोदनासूत्रे शवरभाष्यम् “क्रियाया नियोगस्य ज्ञान-द्वारा प्रवर्तकं वाक्यं चोदनेत्यर्थः ।

Capeller

German

 प्रवर्तक verfahrend
 anregend,  bewirkend.
m.
  Urheber,  Gründer.

Stchoupak

French

 प्र-वर्तक-
 -इका- ag. qui met en mouvement,  qui fait avancer 
 qui
produit,  qui cause 
 m.
  auteur,  fondateur.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.