प्रवण (pravaNa)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

Capeller Eng

English

 प्रवण॑ s.
  slope,  steep descent,  precipice,  gulf,  depth
a.
  declined,  bent,  sloping towards (—°)
 prone,  inclined or attached to
(loc. ,  dat.
  ,  gen.
  ,  infin. ,  or —°).

Yates

English

 प्र-वण (णः-णा-णं)
a. Declining,  bent
attached to
 filled with
 swift
generous
 modest
 wasted.
m.
 
Place where four roads meet.

Spoken Sanskrit

English

प्रवण 	-	  pravaNa 	-	 adj.
  	-	 sloping
प्रह्व 	-	  prahva 	-	 adj.
  	-	 sloping
व्यथिस् 	-	  vyathis 	-	 adj.
  	-	 sloping
प्रवत् 	-	  pravat 	-	 f.
  	-	 sloping path
प्लव 	-	  plava 	-	 adj.
  	-	 sloping towards
स्तनतट 	-	  stanataTa 	-	 n.
  	-	  breast cleavage  [ i.e.,  sloping side of breast ]
प्राचीनप्रवण 	-	  prAcInapravaNa 	-	 adj.
  	-	 sloping eastward
प्राक्प्रवण 	-	  prAkpravaNa 	-	 adj.
  	-	 sloping eastward
प्रवत्वत् 	-	  pravatvat 	-	 adj.
  	-	 sloping downwards
दक्षिणाप्रवण 	-	  dakSiNApravaNa 	-	 adj.
  	-	 sloping southwards
प्राग्दक्षिणाप्रवण 	-	  prAgdakSiNApravaNa 	-	 adj.
  	-	 sloping south-eastward
दक्षिणप्राक्प्रवण 	-	  dakSiNaprAkpravaNa 	-	 adj.
  	-	 sloping south-eastwards
दक्षिणाप्रत्यक्प्रवण 	-	  dakSiNApratyakpravaNa 	-	 adj.
  	-	 sloping south-westwards
दक्षिणाप्रवण 	-	  dakSiNApravaNa 	-	 adj.
  	-	 sloping down southwards
प्लव 	-	  plava 	-	 m.
  	-	 sloping down or towards
उदक्प्रवण 	-	  udakpravaNa 	-	 adj.
  	-	 sloping towards the north
उदीचीनप्रवण 	-	  udIcInapravaNa 	-	 adj.
  	-	 sloping towards the north
प्रत्यग्दक्षिणाप्रवण 	-	  pratyagdakSiNApravaNa 	-	 adj.
  	-	 sloping towards the south-west
नितम्ब 	-	  nitamba 	-	 m.
  	-	 sloping bank or shore of a river
तट 	-	  taTa 	-	 m.
  	-	  any part of the body which has sloping
प्रागुदक्प्रवण 	-	  prAgudakpravaNa 	-	 adj.
  	-	 sloping north-eastward or sloping towards the east or north

 
   प्रवण  pravaNa adj.
   steep   
   पातुक  pAtuka adj.
   steep    
   अजगति  ajagati adj.
   steep   
   उद्वन  udvana adj.
   steep    
   प्रतक्वन्  pratakvan adj.
   steep   
   आप्लवयति  { आप्लु }  Aplavayati  { Aplu } verb  steep    
   आप्लावयते  { आप्लु }  AplAvayate  { Aplu } verb  steep   
   वासयति  { वास् }  vAsayati  { vAs } verb  steep    
   सिञ्चते  { सिच् }  siJcate  { sic } verb  steep   
   सिञ्चति  { सिच् }  siJcati  { sic } verb  steep    
   वासयति  vAsayati verb  steep   [ in perfume ]  
   पीत  pIta adj.
   steeped   
   भावित  bhAvita adj.
   steeped  
   वासित  vAsita adj.
   steeped   
   भावना  bhAvanA f.
   steeping  
   वासन  vAsana n.
   steeping   
   प्रपात  prapAta m.
   steep rock  
   प्रपतन  prapatana n.
   steep rock   
   उच्चैस्तट  uccaistaTa n.
   steep declivity  
   स्नपयति  { स्ना }  snapayati  { snA } verb caus.  steep or soak in   
   रोधस्  rodhas n.
   steep wall or bank  
   प्रपात  prapAta m.
   steep bank or shore   
   प्रगाढ  pragADha adj.
   dipped or steeped in  
   प्लाव्य  plAvya adj.
   to be bathed or steeped in   
   मूत्रकृत  mUtrakRta adj.
   steeped or soaked in urine  
   घृतलोलीकृत  ghRtalolIkRta adj.
   mixed with or steeped in ghee   
   नीलपाचन  nIlapAcana n.
   steeping or maceration of indigo  
   प्रवणवत्  pravaNavat adj.
   having a steep descent or declivity   
   पञ्चप्रासाद  paJcaprAsAda m.
   temple with 4 pinnacles and a steeple  
   स्थण्डिलशायिन्  sthaNDilazAyin m.
   devotee who steeps on the bare ground or on the sacrificial ground     
            

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Wilson

English

 प्रवण
mfn.
   (-णः-णा-णं)
1 Declivity,  declining,  steep.
2 Bent,  bowed.
3 Attached or adhering to,  filled with,  possessed of,  endowed with.
4 Curved,  crooked.
5 Swift.
6 Generous.
7 Humble,  modest.
8 Wasted,  decayed.
m.
  (-णः) A place where four roads meet.
E.
  प्र before वन to sound,  &c. aff.
   अच्.

Apte

English

प्रवण [pravaṇa],  a.
 

Sloping down,  inclined,  shelving,  flowing downwards
 प्रागुदक्प्रवणां वेदिं विशालां दीप्तपावकाम् (ददर्श) Rām.*
  2.99.24.

Steep,  abrupt,  precipitous.

Crooked,  bent.

Inclined,  disposed to,  tending to (oft . at the end of comp.
 )
 भयेकप्रवणः Ki.*
  3.19
 श्वपच- प्रवणो भवेत् Mb.
 *  13.136.18.

Devoted or attached to,  addicted to,  intent on,  prone to,  full of
 नृभिः प्राण- त्राणप्रवणमतिभिः कैश्चिदधुना Bh.*
  3.29
 Śi.*
  8.35
 Mu.*
  5. 21
 Ki.*
  2.44.

Favourably inclined or disposed towards
 Ku.*
  4.42.

Eager,  ready
 प्रवणो$स्मि वरं दातुम् Mb.
 *  15.29.22. फलसंपत्प्रवणः Ki.*
  2.8.

Endowed with,  possessed of. 

Humbled,  modestly humble,  submissive.

Decayed,  wasted,  waning.

Generous.

णः A place where four roads meet.

A moment.

A whirlpool.

णम् A descent,  a steep descent,  precipice
 उदके भूरियं धार्या मर्तव्यं प्रवणे मया Mb.
 *  5.136.13.

The side of a hill,  slope,  declivity.

The belly.

An access to.

Apte 1890

English

 प्रवण a. 1 Sloping down,  inclined,  shelving,  flowing downwards. 
2 Steep,  abrupt,  precipitous. 
3 Crooked,  bent. 
4 Inclined,  disposed to,  tending to (oft. at the end of comp.)
 भयेकप्रवणः Ki. 3. 19. 
5 Devoted or attached to,  addicted to,  intent on,  prone to,  full of
 नृभिः प्राणत्राणप्रवणमतिभिः कैश्चिदधुना Bh. 3. 29
 Śi. 8. 35
 Mu. 5. 21
 Ki. 2. 44. 
6 Favourably inclined or disposed towards
 Ku. 4. 42. 
7 Eager,  ready
 Ki. 2. 8. 
8 Endowed with,  possessed of. 
9 Humbled,  modestly humble,  submissive. 
10 Decayed,  wasted,  waning. 
11 Generous. 
णः A place where four roads meet. 
णं 1 A descent,  a steep descent,  precipice. 
2 The side of a hill,  slope,  declivity. 
3 The belly. 

Monier Williams Cologne

English

 प्र-वण॑ m.
  (prob. fr.
  1. प्र and suffix वन cf.
   वग्-वन॑,  सत्-वन॑,  शुशुक्-वन॑
 but according to,  Pāṇ.
  viii,  4,  5 fr.
  प्र and वन,  ‘wood’
 according to others from √ प्रु) or n.
  (?) the side of a hill,  slope,  declivity,  abyss,  depth,  RV.
  
 Kāṭh.
 
 MBh.
   (in RV.
   only loc.
   sg. and once pl.
 
 in MBh.
   viii,  2369 also abl.
  sg.)

 प्र-वण॑ m.
  a place where four roads meet,  L.
 

 a moment,  L.
 

 a whirlpool,  L.
 

 प्र-वण॑ n.
  an access to (loc.  ),  MBh.
  

 प्र-वण॑ mf(आ)n.  declining,  bent,  sloping down,  steep,  abrupt,  TS.
 
 Br.
 
 GṛŚrS.
  
 Mn.
   &c.

 (ifc. ) directed towards (cf.   उदक्-,  दक्षिणा-,  निम्न- &c.
  )

 inclined or disposed or devoted to,  intent upon,  full of (loc.  ,  dat.
  gen.
   inf.
   or comp. ),  MBh.
  
 Kāv.
  &c.
  

 wasted,  decayed,  disappeared,  R.
 

 generous,  L.
 

 humble,  modest,  L.
 

 प्रवण [cf.   Gk. πρηνής
 Lat.
  prōnus.]

Monier Williams 1872

English

 प्रवण प्रवण,  अम्,  n. (probably fr. 1. प्र
but according to Pāṇ. VIII. 4,  5,  said to be fr. 1.
प्र + वन,  a forest),  the side of a hill,  a declivity, 
steep descent,  precipice,  an abyss,  depth,  (in the
earlier language used only in loc. sing.
 Sāy. =
निम्न-प्रदेश)
 (अस्),  m. a place where four
roads meet
 (ए),  ind. in a precipitous course,  pre-
cipitously,  precipitately,  suddenly,  hurriedly,  hastily
(अस्,  आ,  अम्),  declining,  bent,  bowed,  sloping down, 
shelving,  flowing down (often in comps.,  e. g. निम्न-
प्°,  flowing downwards
 cf. उदक्-प्°,  दक्षिणा-प्°)
precipitous,  inclining downwards,  steep,  abrupt
curved,  crooked
 inclining,  inclined to,  directed
towards,  disposed to,  tending to [cf. वञ्चन-प्°]
ready,  willing
 applying one's self to,  devoted to, 
attached or adhering to,  addicted,  prone [cf. वि-
षय-प्°]
 filled with,  possessed of,  endowed with
generous
 humble,  modest
 waning or fading away, 
wasted,  decayed,  disappeared.
—प्रवण-ता,  f. pre-
cipitousness,  inclination,  proclivity,  propensity,  pro-
pension,  attachment,  devotion.
—प्रवण-प्रहर्-
ष,  अस्,  आ,  अम्,  one whose joy has faded away,  whose
happiness has disappeared.
—प्रवण-वत्,  आन्,  अती, 
अत्,  having a steep descent or declivity,  having a
downward course,  downward,  precipitous.

Macdonell

English

 प्रवण pra-vaṇá,  m.
  (?) slope,  declivity
 🞄abyss,  depth (in V. only lc. sg. and pl.
 ¹
 in E. 🞄also ab. sg.)
 a.
  shelving,  sloping,  towards 🞄(—°)
 prone,  inclined,  or devoted to (d.,  g.,  🞄lc.,  inf. ,  or —°)
 declining,  vanishing
 directed 🞄towards (—°): -tā,  f.
  inclination or 🞄proneness to (—°)
 -vaṇa-vidheyī-bhū,  gladly 🞄obey (a command)
 -vaṇāyita,  (den.  pp.) n.
  🞄proneness or inclination to (lc.)
 -vaṇī-kṛ,  🞄dispose favourably or incline any one (ac.)
 🞄-vaṇī-bhū,  become favourably disposed.

Benfey

English

 प्रवण प्रवण (akin to प्रक्व), 
 1.
adj.
 
 1. Declining.
 2. Bent.
 3. Curved.
 4. Inclined to,  Kathās. 3,  54
 Lass. 77, 
3
 endowed with.
 5. Swift,  Ṛt. 1, 
24 v.r.
 6. Ready (with infin. ),  MBh.
1,  2187.
 II. m.
  A place where four
roads meet.
 -- Comp.
 
दक्षिणा-,  adj.
 
with a declivity towards the south, 
Man.  3,  206.

Apte Hindi

Hindi

प्रवण
वि* - प्र+वण्+अच्
"ढलवाँ,  रुझान वाला,  झुकावदार,  नीचे को वहने वाला"

प्रवण
वि* - प्र+वण्+अच्
"ढालू,  दुरारोह,  विप्रपाती,  चट्टान जैसा"

प्रवण
वि* - प्र+वण्+अच्
"कुटिल,  झुका हुआ,  अनुरक्त,  प्रवृत्त,  संलग्न "

प्रवण
वि* - प्र+वण्+अच्
"भक्त,  अनुरक्त,  व्यस्त,  तुला हुआ,  झुका हुआ,  भरा हुआ"

प्रवण
वि* - प्र+वण्+अच्
"अनुकूल,  उत्सुक"

प्रवण
वि* - प्र+वण्+अच्
"आतुर,  तत्पर "

प्रवण
वि* - प्र+वण्+अच्
"युक्त,  सम्पन्न"

प्रवण
वि* - प्र+वण्+अच्
"विनम्र,  सुशील,  विनीत"

प्रवण
वि* - प्र+वण्+अच्
"मुर्झाया हुआ,  वर्बाद,  क्षीण"

प्रवणः
पुं*
  - प्र+वण्+अच्
चौराहा

प्रवणम्
नपुं*
   - प्र+वण्+अच्
"उतार,  ढलवाँ उतार,  चट्टान"

प्रवणम्
नपुं*
   - प्र+वण्+अच्
"पहाड़ का पार्श्वभाग,  ढलान,  झुकाव"

प्रवणम्
नपुं*
   - प्र+ल्युट्
"पहुँच,  पैठ"

Shabdartha Kaustubha

Kannada

प्रवण
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಚತುಷ್ಪಥ /ನಾಲ್ಕು ರಸ್ತೆಗಳು ಕೂಡುವ ಜಾಗ (ಚೌಕ)
निष्पत्तिः - > प्र + प्रुङ् (गतौ) - "ल्युट्" (३-३-११७)
व्युत्पत्तिः - > प्रवन्ते जना अनेन
प्रवण
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಉದರ /ಹೊಟ್ಟೆ
प्रवण
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಆಸಕ್ತನಾದ /ತತ್ಪರನಾದ
प्रयोगाः - > "जातौ नवित्ते नगुणे न कामः सौन्दर्य एव प्रवणः स वामः"
उल्लेखाः - > नैष० १०-१३
प्रवण
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಬಗ್ಗಿರುವ / ಬಾಗಿರುವ
प्रवण
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಪೂರ್ಣವಾದ /ತುಂಬಿರುವ
प्रवण
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಅಧೀನ /ಪರತಂತ್ರ
प्रवण
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಕ್ರಮವಾಗಿ ಇಳಿಜಾರಾಗಿರುವ ಭೂಮಿ
प्रवण
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಉನ್ಮುಖವಾದ /ಉತ್ಸಾಹದಿಂದಿರುವ /ಉತ್ಸುಕವಾದ
प्रयोगाः - > "न महानपि भूतिमिच्छता फलसम्पत्प्रवणः परिक्षयः"
उल्लेखाः - > किरा० २-८
प्रवण
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ನಮ್ರ /ವಿಧೇಯ
प्रवण
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಉದಾರವಾದ
प्रवण
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಬಳಲಿದ /ಬಣ್ಣ ಕೆಟ್ಟಿರುವ /ಸೊರಗಿರುವ
प्रवण
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಉದ್ದವಾದ /ನೀಳವಾದ
प्रवण
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಕ್ಷೀಣವಾದ

L R Vaidya

English

 pravaRa {% (I) a. (f. णा) %} 1. Sloping down,  flowing downwards
abrupt,  steep
inclined to,  disposed to,  tending to (as in वंचनप्रवण)
addicted to,  devoted to
favourably disposed towards,  K.S.iv.42
endowed with,  possessed of
humbled
decaying,  fading away.

 pravaRa {% (II) m. %} A place where four roads meet.

 pravaRa {% (III) n. %} A declivity,  a descent,  a depth.

Bopp

Latin

 प्रवण (e प्र et वण incertae originis,  nisi प्रवण e प्रपन्न
inclinatus,  mutato प् in व् sicut in पिवामि pro पिपा-
मि)
1) declivis.
2) propensus,  deditus,  addictus. P. 9.
(Fortasse lat. prônus e provonus.)

Indian Epigraphical Glossary

English

 pravaṇa (EI 1),  ‘excellent’.

Lanman

English

 pravaṇá,  a. prone
 sloping. [pra,  1170
(cf. 383d 1): cf. πρηνής,  Doric πρᾱνός,  Lat.
prōnus,  ‘inclined forward.’]

Kridanta Forms

Sanskrit

प्रु (प्रु॒ङ् गतौ - भ्वादिः - अनिट्)
ल्युट् =  प्रवणम्
अनीयर् =  प्रवणीयः - प्रवणीया
ण्वुल् =  प्रावकः - प्राविका
तुमुँन् =  प्रोतुम्
तव्य =  प्रोतव्यः - प्रोतव्या
तृच् =  प्रोता - प्रोत्री
क्त्वा =  प्रुत्वा
ल्यप् =  प्रप्रुत्य
क्तवतुँ =  प्रुतवान् - प्रुतवती
क्त =  प्रुतः - प्रुता
शानच् =  प्रवमाणः - प्रवमाणा

Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch

German

 प्रवण Adj. am Ende eines Komp. *sich neigend zu,  so v.a. nicht mehr weit entfernt von,  Mahāvy. 30,  4 (सर्वज्ञता° zu lesen)
 aufgelegt -x-,  so v.a. imstande zu,  Jātakam. 32,  28.

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
यद्भविष्यो दैवपरोऽथालस्यः शीतकोऽलसः ॥ ३८३ ॥
मन्दस्तुन्दपरिमृजोऽनुष्णो दक्षस्तु पेशलः ।
पटूष्णोष्णकसूत्थानचतुराश्चाथ तत्परः ॥ ३८४ ॥
आसक्तः प्रवणः प्रह्वः प्रसितश्च परायणः ।
-wordlist-
 
यद्भविष्य (पुं),  दैवपर (पुं),  आलस्य (पुं),  शीतक (पुं),  अलस (पुं),  मन्द (पुं),  तुन्दपरिमृज (पुं),  अनुष्ण (पुं),  दक्ष (पुं),  पटु (पुं),  उष्ण (पुं),  उष्णक (पुं),  सूत्थान (पुं),  चतुर (पुं),  तत्पर (पुं),  आसक्त (पुं),  प्रवण (पुं),  प्रह्व (पुं),  प्रसित (पुं),  परायण (पुं)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

प्रवण
प्रवण,  प्रह्व,  तत्पर,  परायण
उच्यते प्रवणः प्रह्वस्तत्परश्च परायणः ।
verse 2.1.1.352
page 0042

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 प्रवणः,  पुं,
   (प्रवन्ते गच्छन्ति जना अनेनेति । प्रुगतौ + करणे ल्युट् ।) चतुष्पथः । इत्यमरः ।३ । ३ । ५६ ॥

 प्रवणः,  त्रि,  (प्रवतेऽत्रेति । प्रु + अधिकरणेल्युट् ।) क्रमनिम्नभूमिः । (यथा,  मनुः । ३ ।२०६ ।“दक्षिणाप्रवणञ्चैव प्रयत्नेनोपपादयेत् ॥
”)उदरम् । प्रह्वः । इति मेदिनी । ने,  ५९ ॥
 (यथा, मार्कण्डेये । २३ । ८९ ।“धन्योऽहमतिपुण्योऽहं कोऽन्योऽस्ति सदृशोमया ।यत्तातो मामभिद्रष्टुं करोति प्रवणं मनः ॥
”)आयतः । प्रगुणः । क्षणः । इति विश्वः ॥
प्लुतः । स्निग्धः । इति शब्दरत्नावली ॥
आसक्तः । इति हेमचन्द्रः । ३ । ४९ ॥
 (यथा, विष्णुपुराणे । ६ । १ । ११ ।“प्रजास्ता ब्रह्मणा सृष्टाश्चातुर्व्वण्यव्यवस्थितौ ।सम्यक्श्रद्धासमाचारप्रवणा मुनिसत्तम ! ॥
”)क्षीणः । इति धरणिः ॥

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 प्र(ब)वण पु०
  प्र + व (ब)ण--अच् । १ चतुष्यथे अनरः २ निम्न-स्थाने ३ उदरे ४ नम्रे मेटिनिः । ५ आयते ६ प्रगुणे७ क्षण शब्दर० । ८ प्लुते ९ स्विग्धे त्रि०
  विश्वः १० क्षीणे चत्रि०  धरणिः । ११ आसूक्ते त्रि०
  हेमच० ।

Capeller

German

 प्रवण॑ Abhang,  Tiefe
 Adj. abschüssig, 
geneigt,  auch übertr. geneigt zu,  gerichtet
auf (Loc.,  Dat.,  Gen.  o. —°).

Grassman

German

 pravaṇá,  n. [von pru],  jäher Sturz,  schnelle Strömung,  insbesondere 1〉 jäher Sturz,  Stromschnelle der Gewässer
 2〉 Strudel
 3〉 die jähe Bahn (vom Himmel zur Erde)
 4〉 im Loc. mit han (abhi,  ni),  niederwärts,  in jähem Sturze herab schmettern.
-é 1〉 {52, 5}
 {57, 1} (apā́m)
 {398, 4}
 {487, 14}
 {712, 11}
 {781, 7}
 {869, 3}. — 2〉 śíphāyās {104, 3}. — 3〉 {119, 3}. — 4〉 {52, 6} (nijaghántha tanyatúm).
-éṣu 4〉 {54, 10} (nadías abhí jighnate).

Burnouf

French

 प्रवण प्रवण a. incliné,  déclive,  en pente
		 au fig.
enclin,  qui a du penchant
		 humble,  modeste
 généreux
		 rapide.
Courbé,  courbe.
		 Gâté,  dégradé. -- S. m.
  carrefour.

Stchoupak

French

 प्रवण-
 m.
  nt. (?) pente (d'une montagne) 
 déclin,  ravin, 
profondeur 
 nt. accès à (loc.) 
 -ए précipitamment 
 a. incliné,  qui
tombe à pic,  abrupt 
 ifc. dirigé vers 
 incliné à,  enclin,  voué à
(loc. dat. gén.  inf.  ifc.) 
 disparu,  évanoui 
 -ई-कृत- a. v. disposé
favorablement vis-à-vis de qq'un (ifc.).
°प्रहर्ष- a. dont la joie a disparu.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.