प्रयोजन (prayojana)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 प्रयोजन n.
  (-नं)
	 1. Use,  need,  necessity,  (with an inst.)
	 2. Cause,  occa-
sion. 
	 3. Motive,  origin. 
	 4. Purpose,  object,  intention,  design. 
	 5.
Profit,  interest.
	 6. Means of attaining.
 E.
  प्र before,  युज् to join, 
aff.
   ल्युट् ।

Capeller Eng

English

 प्रयोजन n.
  cause,  reason,  motive,  aim,  purpose,  use of
(instr.  ). — किं (or भवतु*) प्रयोजनं what is the use of, 
enough of (instr.  )
 केन प्रयोजनेन,  *कस्मै-°नाय,  (also *abl. , 
*gen.   & *loc. ) the same.

Yates

English

 प्रयोजन (नं) 1.
n.
  Cause
 object.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

प्रयोजन 	-	 prayojana 	-	 n.
  	-	 profit
हित 	-	 hita 	-	 n.
  	-	 profit
लाभ 	-	 lAbha 	-	 m.
  	-	 nonprofit
लब्धि 	-	  labdhi 	-	 f.
  	-	 profit
भुज् 	-	  bhuj 	-	 f.
  	-	 profit
अर्थयुक्ति 	-	  arthayukti 	-	 f.
  	-	 profit
आसत्ति 	-	  Asatti 	-	 f.
  	-	 profit
उत्पत्ति 	-	  utpatti 	-	 f.
  	-	 profit
फलोत्पत्ति 	-	  phalotpatti 	-	 f.
  	-	 profit
वीति 	-	  vIti 	-	 f.
  	-	 profit
वृद्धि 	-	  vRddhi 	-	 f.
  	-	 profit
अर्थ 	-	  artha 	-	 m.
  	-	 profit
अधिगम 	-	  adhigama 	-	 m.
  	-	 profit
आय 	-	  Aya 	-	 m.
  	-	 profit
दोह 	-	  doha 	-	 m.
  	-	 profit
भोग 	-	  bhoga 	-	 m.
  	-	 profit
लाभ 	-	  lAbha 	-	 m.
  	-	 profit
लाभक 	-	  lAbhaka 	-	 m.
  	-	 profit
उदय 	-	  udaya 	-	 m.
  	-	 profit
योग 	-	  yoga 	-	 m.
  	-	 profit

प्रयोजन 	-	 prayojana 	-	 n.
  	-	 profit
प्रयोजन 	-	 prayojana 	-	 n.
  	-	 application
प्रयोजन 	-	 prayojana 	-	 n.
  	-	  demand
प्रयोजन 	-	 prayojana 	-	 n.
  	-	  aim
प्रयोजन 	-	 prayojana 	-	 n.
  	-	  kena prayojanena
प्रयोजन 	-	 prayojana 	-	 n.
  	-	  object
प्रयोजन 	-	 prayojana 	-	 n.
  	-	  to neglect an opportunity
प्रयोजन 	-	 prayojana 	-	 n.
  	-	  desire
प्रयोजन 	-	 prayojana 	-	 n.
  	-	  design
प्रयोजन 	-	 prayojana 	-	 n.
  	-	  means of attaining
प्रयोजन 	-	 prayojana 	-	 n.
  	-	  need
प्रयोजन 	-	 prayojana 	-	 n.
  	-	  intention
प्रयोजन 	-	 prayojana 	-	 n.
  	-	  use or need of
प्रयोजन 	-	 prayojana 	-	 n.
  	-	  use
प्रयोजन 	-	 prayojana 	-	 n.
  	-	  opportunity
प्रयोजन 	-	 prayojana 	-	 n.
  	-	  motive for discussing the point in question
प्रयोजन 	-	 prayojana 	-	 n.
  	-	  requirement
प्रयोजन 	-	 prayojana 	-	 n.
  	-	  occasion
प्रयोजन 	-	 prayojana 	-	 n.
  	-	  with a particular intention
प्रयोजन 	-	 prayojana 	-	 n.
  	-	  purpose
प्रयोजन 	-	 prayojana 	-	 n.
  	-	  motive
प्रयोजन 	-	 prayojana 	-	 n.
  	-	  necessity for
प्रयोजन 	-	 prayojana 	-	 n.
  	-	  want
प्रयोजन 	-	 prayojana 	-	 n.
  	-	  end
प्रयोजन 	-	 prayojana 	-	 n.
  	-	  cause
प्रयोजन 	-	 prayojana 	-	 n.
  	-	  on purpose
केन प्रयोजन तेन 	-	  kena prayojana tena 	-	 n.
  	-	  from what cause or motive?

Wilson

English

 प्रयोजन
n.
  (-नं)
1 Cause,  occasion. 
2 Motive,  origin. 
3 Purpose,  object,  intention,  design. 
E.
  प्र before युज to join,  aff.
   ल्युट्.

Apte

English

प्रयोजनम् [prayōjanam],  1 Use,  employment,  application. 

Use,  need,  necessity (with instr.
  of that which is needed and gen.
   of the user)
 सर्वैरपि राज्ञां प्रयोजनम् Pt.*
  1
 बाले किमनेन पृष्टेन प्रयोजनम् K.*
  144.

End,  aim,  object,  purpose
 प्रयोजनमनुद्दिश्य न मन्दो$पि प्रवर्तते
 पुत्रप्रयोजना दाराः पुत्रः पिण्डप्रयोजनः । हितप्रयोजनं मित्रं धनं सर्वप्रयोजनम् ॥ Subhās
 गुणवत्तापि परप्रयोजना R.*
  8.31.

A means of attaining
 एतच्चतुर्विधं विद्यात् पुरुषार्थप्रयोजनम् Ms.*
  7.1.

A cause,  motive,  occasion
 दुरधिगमा हि गतिः प्रयोजनानाम् Ki.*
  1.4.

Profit,  interest.

The signification,  sense (of a word)
 नासमवायात् प्रयोजनेन स्यात् MS.*  4.3.31.

Apte 1890

English

 प्रयोजनं 1 Use,  employment,  application. 
2 Use,  need,  necessity (with instr. of that which is needed and gen. of the user)
 सर्बैरपि राज्ञां प्रयोजनं Pt. 1
 बाले किमनेन पृष्टेन प्रयोजनं K. 144. 
3 End,  aim,  object,  purpose
 प्रयोजनमनुद्दिश्य न मंदोऽपि प्रवर्तते
 पुत्रप्रयोजना दाराः पुत्रः पिंडप्रयोजनः । हितप्रयोजनं मित्रं धनं सर्वप्रयोजनं ॥ Subhāṣ.
 गुणवत्तापि परप्रयोजना R. 8. 31. 
4 A means of attaining
 Ms. 7. 100. 
5 A cause,  motive,  occasion. 
6 Profit,  interest. 

Monier Williams Cologne

English

 प्र-योजन n.
  (ifc.  f(आ). ) occasion,  object,  cause,  motive,  opportunity,  purpose,  design,  aim,  end,  Prāt.
 
 MBh.
  
 Kāv.
  &c.
  

 प्रयोजनेन,  with a particular intention,  on purpose,  MBh.
  

 °न-वशात् id.,  Pañcat.
 

 केन प्रयोज°नेन,  from what cause or motive ? Prab.
 

 कस्मै प्रयोज°नाय,  कस्मात् प्रयोज°नात्,  कस्य प्रयोजनस्य and कस्मिन् प्रयोज°ने id.,  Kāś.
  on Pāṇ.
  ii,  3,  27

 °नम् अति-√ क्रम्,  to neglect an opportunity,  MBh.
  

 profit,  use or need of,  necessity for,  Kāv.
 
 Pañcat.
  &c.
   (with instr.,  तरुणा किम् प्रयोजनम्,  what is the use of the tree? Kuval.
 
 भवत्व् एतैः कुसुमैः प्रयोजनम्,  let these flowers be used,  Śak.
 
 with gen.
   or dat.
  Kāś.
  on Pāṇ.
  ii,  3,  27
 ii,  3,  72)

 means of attaining,  Mn.
   vii,  100

 (in phil.
 ) a motive for discussing the point in question,  IW.
   64

Monier Williams 1872

English

 प्र-योजन,  अम्,  n. application,  employment, 
use,  use of (with inst.,  e. g. तरुणा किम् प्रयोज-
नम्,  what is the use of the tree? मम न किञ्चिद्
अर्थेन प्रयोजनम्,  to me there is no use in
money,  money is of no use to me)
 need of,  neces-
sity for (with inst.)
 cause,  occasion,  motive,  origin
purpose,  object,  aim,  intention,  design
 profit,  in-
terest
 means of attaining (Manu VII. 100)
 प्र-
योजनेन,  ind. with a particular motive or inten-
tion
 केन प्रयोजनेन,  from what cause?
from what motive?
—प्रयोजन-वत्,  आन्,  अती,  अत्, 
having a particular use or aim or purpose,  done with
a particular aim or design,  selfish
 serving for a par-
ticular purpose,  serviceable
 having a cause,  caused, 
produced.

Benfey

English

 प्रयोजन प्रयोजन,  i. e. प्र-युज् +
अन,  n.
 
 1. Cause,  Vikr. 80,  11
 motive, 
Pañc. 107,  10.
 2. Purpose,  design, 
Pañc. 58,  2
 240,  15.
 3. Use,  Pañc.
5,  5
 need,  Hit. 54,  20
 profit,  Pañc.
88,  10
 interest,  114,  22.
 4. Means of
attaining,  Man.  7,  100.
 -- Comp.
 
अ-, 
and
निस्-,  adj.
  1. not induced by motives, 
MBh. 13,  2025 (निष्प्°). 2. useless,  Hit.
105,  19
(निष्प्°)। समान-अर्थ-,  adj.
 
depending on equal interests,  Hit. iv.
d. 110 (read °नः,  cf.  Kām.  Nītis. 4,  7).

Hindi

(N) कारण

Apte Hindi

Hindi

प्रयोजनम्
नपुं*
   - प्र+युज्+ल्युट्
"इस्तेमाल,  काम में लगाना,  नियुक्ति"

प्रयोजनम्
नपुं*
   - प्र+युज्+ल्युट्
"उपयोग,  आवश्यकता"

प्रयोजनम्
नपुं*
   - प्र+युज्+ल्युट्
"ध्येय,  लक्ष्य,  उद्देश्य,  अभिप्राय "

प्रयोजनम्
नपुं*
   - प्र+युज्+ल्युट्
प्राप्ति का साधन

प्रयोजनम्
नपुं*
   - प्र+युज्+ल्युट्
"कारण,  उद्देश्य,  निपित्त"

प्रयोजनम्
नपुं*
   - प्र+युज्+ल्युट्
"लाभ,  स्वार्थ"

Shabdartha Kaustubha

Kannada

प्रयोजन
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಾರ್ಯ
निष्पत्तिः - > प्र + युजिर् (योगे) - "ल्युट्" (३-३-११३)
प्रयोगाः - > "प्रयोजनापेक्षितया प्रभूणां प्रायश्चलं गौरवमाश्रितेषु"
उल्लेखाः - > कुमा० ३-१
प्रयोजन
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಗುರಿ /ಧ್ಯೇಯ /ಉದ್ದೇಶ
प्रयोगाः - > १) "पुत्रप्रयोजना दाराः" २) "धनं सर्वप्रयोजनम्"
प्रयोजन
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಉಪಯೋಗ /ಅಗತ್ಯ /ಆವಶ್ಯಕತೆ
प्रयोगाः - > "यतः उत्तमध्यमाधमैः सर्वैरपि राज्ञां प्रयोजनम्"
उल्लेखाः - > पञ्चतं० १
प्रयोजन
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಫಲ
प्रयोगाः - > "अल्पप्रयोजनकृतोरुतरप्रयासैरुद्गूर्णलोष्टलगुडैः परितोऽनुविद्धिम्"
उल्लेखाः - > माघ० ५-२४
प्रयोजन
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಹೇತು /ಕಾರಣ /ನಿಮಿತ್ತ
निष्पत्तिः - > प्र + युजिर् (योगे) - कर० "ल्युट्" (३-३-११७)
प्रयोजन
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪಡೆಯುವ ಸಾಧನ /ಸಂಪಾದಿಸುವ ಉಪಾಯ
प्रयोगाः - > "एतच्चतुर्विधं विद्यात्पुरुषार्थप्रयोजनम्"
उल्लेखाः - > मनु० ७-१००
प्रयोजन
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಉಪಯೋಗ /ಪ್ರಯೋಗ
प्रयोजन
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಲಾಭ /ಬಡ್ಡಿ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರಗಳಿಂದ ಬರುವ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗಳಿಕೆ
विस्तारः - > "प्रयोजनं कार्यहेत्वोः" - मेदि०

L R Vaidya

English

 prayojana {% n. %} 1. Use,  need,  necessity,  (with an inst.,  e.g. प्रतारणासमर्थस्य विद्यया किं प्रयोजनम्)
cause,  motive
purpose,  aim,  object,  e.g. प्रयोजनमनुद्दिश्य न मंदोपि प्रवर्तते,  or गुणवत्तापि परप्रयोजना R.viii.31
profit,  interest
means of attaining,  M.viii.100.

Bopp

Latin

 प्रयोजन n. (r. युज् praef. प्र s. अन)
1) negotium. N. 24.
21.
2) usus,  utilitas,  commodum
 c. instr. rei. HIT. 93.
5. Lass. 23. 3. 33. 16.
3) causa. UR. 92. 10.

Anekartha-Dvani-Manjari

Sanskrit

अर्थ
पु
अर्थ,  निवृत्ति,  अभिधेय,  धन,  प्रयोजन
निवृत्तावभिधेयेऽर्थो धने प्रोक्तः प्रयोजने ॥ ४१ ॥
verse 2.1.1.41
page 0010

Indian Epigraphical Glossary

English

 prayojana (LP),  need
 cf. drammaiḥ hasta-prāptaiḥ prayojanaṃ
jāyate (LP),  ‘when there is a necessity of having the money
back [before the stated time].’

Abhyankara Grammar

English

प्रयोजन  object,  motive or purpose in undertaking a particular thing  the word is used although rarely,  in the sense of a cause also
 cf. इमान्यस्य प्रयोजनानि अध्येयं व्याकरणम् M. Bh. Ahnika 1. For the advan- tages of the study of Vyakarana,  see M. Bh. Ahnika 1. See also Vyakarana Mahabhasya Vol. VII pp.226, 227,  D.E. Society's edition.

Sanskrit Tibetan

Tibetan

dgos
१) प्रयोजन २) युक्त ३)

dgos pa
१) अभिप्रयोजन २) अर्थ ३) उपयुज्यमान ४) कार्य ५) प्रयोजन ६) समायोगि ७)

bgyi ba
१) करण २) करणीय ३) कारयितव्य ४) कार्य ५) प्रयोजन ६) विधि ७) ८) ९)

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
निमित्ते कारणं हेतुर्बीजं योनिर्निबन्धनम् ॥ १५१३ ॥
निदानमथ कार्यं स्यादर्थः कृत्यं प्रयोजनम् ।
-wordlist-
 
निमित्त (क्ली),  कारण (क्ली),  हेतु (पुं),  बीज (क्ली),  योनि (पुंस्त्री),  निबन्धन (क्ली),  निदान (क्ली),  कार्य (क्ली),  अर्थ (पुं),  कृत्य (क्ली),  प्रयोजन (क्ली)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

अर्थ
अर्थ,  अभिधेय,  अभिप्राय,  प्रयोजन,  द्रव्यवाचक,  प्रस्ताव
अभिधेयाभिप्रायप्रयोजनद्रव्यवाचकेष्वर्थः ।
verse 5.1.1.867
page 0099

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 प्रयोजनं,  क्ली,
   (प्रयुज्यते इति । प्र + युज् + ल्युट् ।)कार्य्यम् । (प्रयुज्यतेऽनेनेति । प्र + युज् + करणेल्युट् ।) हेतुः । इति मेदिनी । ने,  १९३ ॥
 यथा, “सर्व्वस्यैव हि शास्त्रस्य कर्म्मणो वापि कस्यचित् ।यावत् प्रयोजनं नोक्तं तावत् केन प्रगृह्यते ॥
सिद्धार्थं सिद्धसम्बन्धं श्रोतुं श्रोता प्रवर्त्तते ।ग्रन्थादौ तेन वक्तव्यः सम्बन्धः सप्रयोजनः ॥
”इति प्राञ्चः ॥
(“प्रयोजनञ्च द्विविधं मुख्यं गौणञ्च । तत्रअन्ये च्छानधीनेच्छाविषयत्वं मुख्यप्रयोजनत्वम् ।अन्येच्छाधीनेच्छाविषयत्वं गौणप्रयोजनत्वम् ।तत्राद्यं सुखं तद्भोगो दुःखाभावश्च द्बितीयंतदुपकारि शयनभोजनादि । तस्य मुख्यप्रयो-जनेच्छयैव जन्याया इच्छाया विषयत्वात्तथा-त्वम् ।” इति मुक्तिवादे गदाधरः ॥
 उद्देशः । यथा, “अथ प्रयोजनम् । प्रयोजनं नाम यदर्थमारभ्यन्तआरम्भाः । यथा यद्यकालमृत्युरस्ति ततोऽह-मात्मानमायुष्यैरुपचरिष्याम्यनायुष्यैः परिहरि-ष्यामि कथं न मामकालमृत्युः प्रसहेतेति !”इति चरके विमानस्थानेऽष्टमेऽध्याये ॥
)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 प्रयोजन न०
  प्रयुज्यतेऽनेन प्र + युज--करणे ल्युट् । यमधि-कृत्य प्रवर्त्तते १ तस्मिन् प्रवृत्त्यङ्गेच्छाविषये यमर्थमाप्तव्यंहातव्यं वा अवसाय तदाप्तिप्रहाणोपायमनुतिष्ठतिप्रयोजनं तद्वेदितव्यम् । प्रवृत्तिहेतुत्वाद् इममर्थमाप्स्या-मि हास्यामि वेति व्यवसायोऽर्थस्याधिकारः । एवं व्यव-सीयमानोऽर्थोऽधिक्रियते इति” वात्स्या० १ । १ । २४ । करणेल्युट् । २ हेतौ । कर्मणि ल्युट् । ३ कार्य्ये च मेदि० ।प्रयोजनञ्च द्विविधं सुख्यं गौणं च । अत्र अन्येच्छान-धीनेच्छाविषयत्वं मुख्यप्रयोजनत्वम् अन्येच्छाधीनेच्छा-विषयत्वं गौणप्रयोजनत्वम् । तत्राद्यम् दुःखा-भावः सुखञ्च द्वितीयं तदुपकारिशयनभोजनादि । तस्यमुख्यप्रयोजनेच्छयैव जन्याया इच्छायाविषयत्वात्तथात्वम् । “येन प्रयुक्तः प्रवर्त्तते तत्प्रयोजनम् ।यमर्थमभीप्सन् जिहासन वा कर्मारभते तेनानेन सर्वेप्राणिनः सर्वाणि कर्माणि सर्वाश्च विद्याव्याप्ताः । तदा-श्रयश्च न्यायः प्रवर्त्तते” वात्स्या० १ । १ । १

Capeller

German

 प्रयोजन n.
  Veranlassung,  Grund,  Ursache, 
Zweck,  Absicht,  Nutzen von (Instr.).
किम् प्रयोजनम् (auch Instr. केन °नेन, 
*Dat.,  *Abl. u. *Gen. ) weshalb?

 प्रयोजन n.
  auch genug an (Instr.).*

Stchoupak

French

 प्र-योजन-
 nt. cause,  motif,  occasion 
 but,  objet,  intention 
 emploi 
moyen d'obtenir 
 besoin de,  nécessité de (instr.) 
 -एन avec une
intention déterminée 
 किम् -अम् à quoi bon (instr.) 
 -अम् अति-क्रम्-
laisser passer une occasion 
 -वन्त्- a. qui a un but,  intéressé.
°वशात् adv. = प्रयोजनेन।

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.