| YouTube Channel

प्रयोगातिशय (prayogAtizaya)

 
शब्दसागरः
English
प्रयोगातिशय
m.
(-यः) Bringing a character on the stage unexpectedly at
the moment when his name is incidentally pronounced. The word
is thus explained on Vāchaspatya:--
“यदि प्रयोग एकस्मिन् प्रयोगोऽन्यः प्रयुज्यते
तेन पात्र प्रवेशश्चेत् प्रयोगातिशयस्तदा ॥”
Spoken Sanskrit
English
प्रयोगातिशय prayogAtizaya
m.
pronouncing the name of a character the moment that he enters the stage
प्रयोगातिशय prayogAtizaya
m.
useless appearance of a character on the stage during the prelude
प्रयोगातिशय prayogAtizaya
m.
excess in representation
Monier Williams Cologne
English
प्रयोगातिशय
m.
(in dram. ) ‘excess in representation’, pronouncing the name of a character the moment that he enters the stage,
Pratāp.
the useless appearance of a character on the stage during the prelude,
Sāh.
Shabdartha Kaustubha
Kannada
प्रयोगातिशय
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯ (ಆಮುಖದ) ಒಂದು ಭೇದ
विस्तारः - > ಸೂತ್ರಧಾರನು ತನ್ನ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಾಕ್ಯ ಪ್ರಯೋಗದಿಂದ ನಾಟಕದ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಏಷಃ ಇತ್ಯಾದಿ ಪದಗಳಿಂದ ಸೂಚಿಸಿ ನಿರ್ಗಮಿಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಯೋಗಾತಿಶಯ ರೂಪವಾದ (ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ). "एषोऽयमित्युपक्षेपात् सूत्रधारप्रयोगतः पात्रप्रवेशो यश्चायं प्रयोगातिशयो मतः ॥" - दशरू०
L R Vaidya
English
prayoga-atiSaya {% m. %} bringing a character on the stage unexpectedly at the moment when his name is incidentally pronounced, यदि प्रयोग एकस्मिन् प्रयोगोऽन्यः प्रयुज्यते तेन पात्रप्रवेशश्चेत् प्रयोगातिशयस्तदा).
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
प्रयोगातिशय
पु०
सा० द० नाटकाङ्गप्रस्तावनाभेदे “यदि प्र-योग एकस्मिन् प्रयोगोऽन्यः प्रयुज्यते तेन पात्रपवेश-श्चेत् प्रयोगातिशयस्तदा” यथा कुन्दमालायाम् “नेपथ्येइतोऽवतरत्वार्य्या सूत्रधारः कोऽयं खलु आर्य्याह्वानेनसाहायकं मे सम्पादयति विलोक्य कष्टमतिकरुणं व-र्त्तते लङ्केश्वास्य भवने सुचिरं स्थितेति रामेण लोक-प्ररिवादभयाकुलेन निर्वासितां जनपदादपि गर्भगुर्वींसीतां वनाय परिकर्षति लक्ष्मणोऽयम्” अत्र नृत्यप्रयो-गार्थं स्वभार्य्याह्वानमिच्छता सूत्रधारेण सीतां वनायपरिकर्षति लक्ष्मणोऽयमिति सीतालक्ष्मणयोः प्रवेशंसूचयित्वा निष्कान्तेन स्वप्रयोगमतिशयान एव प्रयोगःप्रयोजितः”